Σύγκρουση δύο αντίθετων κόσμων

Το αφήγημα είναι τόσο παλιό στην πολιτική όσο η ύπαρξη Αριστεράς και Δεξιάς. Τουλάχιστον τόσο παλιό, δηλαδή, όσο η Γαλλική Επανάσταση και η ταξιθεσία των παρατάξεων στην πρώτη Εθνοσυνέλευση της Γαλλίας. Οταν συγκρούονται εκείνοι που αυτοχαρακτηρίζονται ως αριστεροί με αυτούς που καταγράφονται σαν δεξιοί, δεν αντιπαρατίθενται απλά διαφορετικές ιδεολογικές απόψεις, συγκρούονται δυο κόσμοι. Βέβαια, οι εκάστοτε επαγγελματίες της πολιτικής το προσαρμόζουν στις ανάγκες του πλαισίου που δρουν. Οπως, ας πούμε, ο Αλέξης Τσίπρας όταν από το βήμα της τελευταίας Κεντρικής Επιτροπής του περιέγραψε την προεκλογική μάχη για την ευρωκάλπη ως μια μάχη ανάμεσα στην «αναβαπτισμένη νεοφιλελεύθερη και ακραία Δεξιά όλων των μορφών της, με βασικό πόλο το μεταμορφωμένο κόμμα της ΝΔ» και τις «προοδευτικές δυνάμεις του τόπου», που στην οπτική του γωνία του οφείλει να καθοδηγήσει ο ΣΥΡΙΖΑ. Γιατί, όμως, ο δημόσιος διάλογος περιστρέφεται διαρκώς γύρω από τον παραλληλισμό των δύο κομμάτων με δυο αντίθετους κόσμους;

Δεν είναι η πρώτη φορά που η στρατηγική της κυβερνώσας Αριστεράς βασίζεται σε ρητορική σύγκρουσης δυο κόσμων. Η φράση και όσα υπονοεί επιστρατεύεται συχνά. Λίγο πριν από τη ΔΕΘ του 2018, π.χ., ο κυβερνητικός πορτ παρόλ δήλωνε σε συνέντευξη: «Τα δύο αντιπαρατιθέμενα προγράμματα είναι οι αντανακλάσεις δύο διαφορετικών κόσμων στο πεδίο της πολιτικής. Από τη μια μεριά το πρόγραμμα της σημερινής κυβέρνησης που θέτει στο επίκεντρο τη μισθωτή εργασία, τη δίκαιη ανάπτυξη, την καταπολέμηση της διαφθοράς (…). Από την άλλη μεριά το πρόγραμμα της ΝΔ που θεωρεί ότι προϋπόθεση για την ανάπτυξη είναι η συντριβή της εργασίας, η παράδοση των κρατικών λειτουργιών και της κοινωνικής ασφάλισης στους ιδιώτες, η μείωση της φορολόγησης επί των κερδών».

Το παλαιό και το νέο. Αυτή είναι η κομψή εκδοχή. Γιατί υπάρχει κι η άλλη – που πλασάρεται από την προεκλογική περίοδο του Ιανουαρίου του 2015 – στην οποία συγκρούεται το νέο του ΣΥΡΙΖΑ με το παλιό των υπολοίπων και δη της ΝΔ. Στην παραπάνω συνέντευξη, παρεμπιπτόντως, ο Τζανακόπουλος το άρθρωνε κι αυτό καθαρά. «Το δίλημμα σήμερα είναι», διατεινόταν, «στήριξη στη ΝΔ του Μητσοτάκη, του κατεξοχήν εκπροσώπου του διεφθαρμένου παλιού πολιτικού συστήματος ή στη σημερινή κυβέρνηση που βάζει σε πρώτη προτεραιότητα τις ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας».

Στη συριζαϊκή ανάγνωση της πραγματικότητας, λοιπόν, ο κόσμος της ΝΔ είναι ένας κόσμος νεοφιλελεύθερος, παλιός και ακροδεξιός. Διαβάζοντας πίσω από τις συγκεκριμένες λέξεις αυτό σημαίνει πως ο νούμερο ένα αντίπαλος βαφτίζεται από την Κουμουνδούρου έτσι, ώστε το κυβερνών κόμμα να προσελκύσει όσο το δυνατόν περισσότερους ψηφοφόρους από το Κέντρο. Να τους πείσει, δηλαδή, πως η Πειραιώς εκφράζει συντηρητικές – αν όχι πούρες δεξιές θέσεις – και να ξυπνήσει τα περίφημα αντιδεξιά αντανακλαστικά τους.

Που στοχεύουν. Μέχρι πρότινος, σύμφωνα με μια διαδεδομένη στους γαλάζιους κόλπους εκτίμηση ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγορούσε τη ΝΔ ότι έχει κάνει ακροδεξιά στροφή κυρίως «για να κατορθώσει να συσπειρώσει τον πυρήνα της εκλογικής του βάσης – τους αριστερούς του 4%». Οι πολιτικοί αναλυτές, πλέον, διαφωνούν με την παραπάνω προσέγγιση. Ο στόχος είναι οι κεντρώοι ψηφοφόροι, μιας και αμφότεροι οι εκπρόσωποι του νέου δικομματισμού έχουν πειστεί πως ο μοναδικός τρόπος να αυξήσουν τα ποσοστά τους είναι αλιεύοντας όσο περισσότερους μπορούν από την εκλογική δεξαμενή του Κέντρου.

Ιδιο κλισέ από την… ανάποδη. Εξού, ίσως, και η αξιωματική αντιπολίτευση έχει επιλέξει να χρησιμοποιεί κι εκείνη το κλισέ περί σύγκρουσης δυο κόσμων. Γυρνώντας το απ’ την ανάποδη. Πρώτος το είχε υπονοήσει ο αρχηγός της όταν στην καθιερωμένη ομιλία στο Βελλίδειο πέρυσι αντιπαρέβαλε την Ελλάδα του μέλλοντος που αυτός ευαγγελίζεται με την «καμένη Ελλάδα, της αυταπάτης και του ψέματος» του ΣΥΡΙΖΑ. Ούτε έναν μήνα αργότερα το είπε κι ευθέως στον εορτασμό των 44ων γενεθλίων της ΝΔ, στο Μουσείο Μπενάκη. «Για εμάς οι εκλογές που έρχονται είναι πράγματι σύγκρουση δύο κόσμων», ανέφερε τότε ο Μητσοτάκης, «της Ελλάδας της αυταπάτης και του ψέματος που εκφράζει ο ΣΥΡΙΖΑ και της Ελλάδας της παραγωγής και της εξωστρέφειας που εκφράζει η ΝΔ». Πιο πρόσφατο δείγμα, η συνέντευξή του στη «Figaro». «Η ελληνική κοινωνία είναι κουρασμένη και δεν έχει ψευδαισθήσεις. Επομένως δεν μπορεί κανείς να παίζει παιχνίδια με τους πολίτες, η αλήθεια θα επικρατήσει» δήλωσε στη γαλλική εφημερίδα, υπονοώντας μια σύγκρουση του κόσμου του ψέματος με αυτόν της αλήθειας.

Στη γαλάζια κοσμοθεωρία, επομένως, οι δυο κόσμοι ορίζονται διαφορετικά. Ο συριζαϊκός χαρακτηρίζεται από λαϊκισμό κι ο δικός τους είναι ο πραγματικά προοδευτικός. Οι νεοδημοκράτες δεν χρησιμοποιούν τόσο συχνά την επίμαχη φράση. Παρ’ όλα αυτά, η προεκλογική στρατηγική της Πειραιώς ενόψει όλων των αναμετρήσεων είναι δομημένη πάνω σε μια τέτοια αντίστιξη. Η κεντρική επιλογή το κόμμα να δίνει έμφαση στον προγραμματικό του λόγο εντάσσεται σε αυτήν ακριβώς τη λογική. Αφού αρκετοί στο στενό προεδρικό περιβάλλον πιστεύουν ότι αναδεικνύοντας όσα προτείνουν για την οικονομία, την παιδεία, την υγεία, το Δημόσιο και πάει λέγοντας, αποδεικνύουν πως εκείνοι είναι οι εκπρόσωποι του εκσυγχρονιστικού ρεύματος. Οπότε αυξάνουν τις πιθανότητές τους να εισακουστούν από τους κεντρώους εκλογείς.

Τα ταξίδια στο εξωτερικό. Στο ίδιο πράγμα αποσκοπούν και οι πρόσφατες μητσοτακικές εξορμήσεις στο εξωτερικό προς αναζήτηση επενδυτών. Από το Μόναχο και τη Μόσχα μέχρι τις ΗΠΑ – που βρίσκεται σήμερα – ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης συναντά αξιωματούχους και εκπροσώπους επενδυτικών funds προκειμένου να προσελκύσει ξένες επενδύσεις που θα συμβάλλουν στο ζητούμενο από το κόμμα του «αναπτυξιακό σοκ», που θα συμβάλει στην υλοποίηση των προεκλογικών του δεσμεύσεων για ανάταξη της οικονομίας και δημιουργία θέσεων εργασίας. Προκειμένου, δηλαδή, να γίνει πραγματικότητα η – για να το πούμε με δικά του λόγια – Ελλάδα της παραγωγής. Ακόμη και την έμφαση που δίνει η κεντροδεξιά παράταξη σε ζητήματα ασφάλειας, οι στενοί του συνεργάτες την εντάσσουν σε αυτό το πλαίσιο. «Η ανομία είναι αντιαναπτυξιακή» λένε.

Εως έναν βαθμό οι κεντροδεξιοί υιοθετούν και την αντιπαράθεση παλιού και νέου. Με τη δική τους ματιά, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το παλιό επειδή «υπόσχεται προσλήψεις και επιδόματα, ενώ παράλληλα συνεχίζει το μοντέλο των πελατειακών σχέσεων». Η ΝΔ, από την άλλη, «δεσμεύεται για νέες και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και στηρίζει την υγιή επιχειρηματικότητα». Η πρώτη φορά Αριστερά, άρα υποστηρίζουν, λειτουργεί παλαιοκομματικά, υιοθετώντας όλες τις παθογενείς πρακτικές της Μεταπολίτευσης κι εκείνοι προτείνουν ένα άλλο υπόδειγμα, βασισμένο σε «καλές πρακτικές από το εξωτερικό».

Από το χρώμα που θα κυριαρχήσει στον χάρτη το βράδυ της εθνικής κάλπης – αλλά κι από το άνοιγμα της ψαλίδας – θα φανεί ποια μετάφραση του «εμείς και οι άλλοι» είναι πιο πειστική, αυτή της ΝΔ ή εκείνη του ΣΥΡΙΖΑ. Μικρή ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια; Για πρώτη φορά από το 1974 το ελληνικό εκλογικό σώμα έχει τριάμισι ολόκληρα χρόνια να βρεθεί πίσω από ένα μπλε παραβάν. Πάντοτε μεταξύ δυο εθνικών εκλογικών αναμετρήσεων μεσολαβούσε μια άλλη κάλπη, είτε αυτοδιοικητική είτε ευρωεκλογών. Κι έτσι τα κομματικά επιτελεία είχαν στα χέρια τους ένα πιο αξιόπιστο βαρόμετρο των διαθέσεων της κοινής γνώμης από τις δημοσκοπήσεις. Οπότε, αν μη τι άλλο, η έκβαση της σύγκρουσης των δυο κόσμων έχει σασπένς.