Ο Κιμ, το κόκκινο χαλί και η βιετναμέζα δολοφόνος

Την Τετάρτη, το Βιετνάμ θα καλωσορίσει τον πρόεδρο της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, για τη δεύτερη συνάντησή του με τον αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ. Εάν η προηγούμενη σύνοδος κορυφής στη Σιγκαπούρη είναι το μέτρο, τότε οι οικοδεσπότες θα επιφυλάξουν θερμή υποδοχή στον Κιμ. Καθώς όμως θα συμβαίνει αυτό, μια Βιετναμέζα που κατηγορείται ότι δολοφόνησε τον ετεροθαλή αδελφό του στο αεροδρόμιο της Κουάλα Λουμπούρ πριν από δύο χρόνια, θα αντιμετωπίζει πιθανώς τη θανατική ποινή στη Μαλαισία.

Η 20χρονη Ντοάν Θι Χουόνγκ κατηγορείται ότι δηλητήριασε τον Κιμ Γιονγκ Ναμ με τον ισχυρό νευροτοξικό παράγοντα VX τον Φεβρουάριο του 2017. Οι αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν πως οι εντολές προήλθαν από την Πιονγκγιάνγκ. «Δεν υπάρχει ούτε μια πιθανότητα να μην ήταν διαταγή του Κιμ Γιονγκ Ουν η δολοφονία του αδελφού του», λέει η Σου Μι Τέρι, από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών στην Ουάσιγκτον και πρώην αναλύτρια της CIA.

Η Χουόνγκ και η συγκατηγορούμενή της λένε ότι πίστευαν πως έπαιρναν μέρος σε μια τηλεοπτική εκπομπή με φάρσες. Οπως παρατηρεί η Τέρι, οι δύο γυναίκες δεν είχαν κάποιο λόγο ή κίνητρο για να σκοτώσουν τον Κιμ Γιονγκ Ναμ. «Απλά τις χρησιμοποίησαν». Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει η Χουόνγκ οδηγούν αυτομάτως σε θανατική ποινή, αν και η νέα κυβέρνηση της Μαλαισίας έχει ανακοινώσει πως θα ξεκινήσει τη διαδικασία κατάργησης της εσχάτης των ποινών.

Το κοντράστ ανάμεσα στη θερμή υποδοχή του Κιμ Γιονγκ Ουν στο Βιετνάμ και της σκληρής ποινής που αναμένει τη Χουόνγκ δείχνει, σύμφωνα με την «Washington Post», πόσο περίπλοκη μπορεί να είναι η διπλωματία με τη Βόρεια Κορέα – και πως οι επιπτώσεις για τις παραβιάσεις της Πιονγκγιάνγκ μπορεί να πέσουν στο κενό καθώς ο κόσμος προσπαθεί να βελτιώσει τη σχέση του με τον Κιμ Γιονγκ Ουν.

Στο Ανόι, η Χουόνγκ δεν αναφέρεται συχνά, όμως ο βορειοκορεάτης ηγέτης είναι παντού: Κουρέματα σαν το δικό του προσφέρονται λίγο πριν από την άφιξή του και όποιος θέλει μπορεί να απολαύσει μια «μπύρα Κιμ Γιονγκ» που φτιάχθηκε ειδικά για την περίσταση. Ακόμα και οι γονείς της Χουόνγκ έχουν δηλώσει ότι χαίρονται για τη σύνοδο κορυφής, τονίζοντας σε ιάπωνες δημοσιογράφους ότι ελπίζουν πως ο Κιμ θα μπορούσε να σώσει την κόρη τους.

Ο Αντριου Γεό, καθηγητής στο Καθολικό Πανεπιστήμιο που ασχολείται με τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Βόρεια Κορέα, πιστεύει πως είναι ειρωνικό το γεγονός ότι η βιετναμέζικη κυβέρνηση ήταν «πρόθυμη να στρώσει το κόκκινο χαλί στον Κιμ», παρότι το καθεστώς του ενέπλεξε ένα πολίτη του Βιετνάμ σε μια διεθνή συνωμοσία δολοφονίας. Παρότι το Βιετνάμ συχνά θεωρείται μοντέλο για τη Βόρεια Κορέα, παρατηρεί ο Γέο, η χώρα έχει τα δικά της προβλήματα όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα. «Το βιετναμέζικο μοντέλο δείχνει επίσης στον Κιμ», προσθέτει, «ότι η οικονομική ανάπτυξη και οι επενδύσεις είναι εφικτές χωρίς απαραίτητα να γίνουν βήματα στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Η Χουόνγκ περιμένει να ολοκληρωθεί η δίκη της στη Μαλαισία. Μεγάλωσε στο Νγκια Μπιν του Βιετνάμ, όχι μακριά από το Ανόι και πιστεύεται ότι τη στρατολόγησαν βορειοκορεάτες πράκτορες ενώ εργαζόταν σε μπαρ της βιετναμέζικης πρωτεύουσας. Πέταξε στην Κουάλα Λουμπούρ μια εβδομάδα πριν από τη δολοφονία του Κιμ Γιονγκ Ναμ στις 13 Φεβρουαρίου 2017. Το βίντεο από τις κάμερες ασφαλείας του αεροδρομίου θα έδειχναν αργότερα τη Χουόνγκ – φορώντας ένα μπλουζάκι που έγραφε LOL – και τη Σίτι Αϊσί από την Ινδονησία, σήμερα 27 ετών, να ρίχνουν τον νευροτοξικό παράγοντα στο πρόσωπο του Κιμ Γιονγκ Ναμ, πριν απομακρυνθούν τρέχοντας. Εκείνος κατέρρευσε ζητώντας ιατρική βοήθεια – πέθανε λίγο μετά καθώς μεταφερόταν σε νοσοκομείο. Ο μεγαλύτερος γιος του Κιμ Γιονγκ Ιλ, θεωρείτο κάποτε διάδοχός του. Ζούσε στην κινέζικη επαρχία του Μακάο από το 2003 και κάποιες επικριτικές του απόψεις, καθώς και η συγγένεια, τον έκαναν πιθανή απειλή για τον αδελφό του.

Η Χουόνγκ και η Σίτι είναι οι μοναδικές που δικάζονται για τη δολοφονία του Κιμ Γιονγκ Ναμ. Και οι δύο δηλώνουν αθώες – η δίκη τους διαρκεί πολύ λόγω του μεγάλου αριθμού μαρτύρων και πιστεύεται ότι θα διαρκέσει έως το μέσον του 2019. Οι ερευνητές δεν πιστεύουν ότι έδρασαν μόνες τους: Οι μαλαισιανοί αξιωματούχοι έχουν εντοπίσει τέσσερις άνδρες στο αεροδρόμιο οι οποίοι πιθανώς ήταν βορειοκορεάτες πράκτορες, αλλά διέφυγαν από τη χώρα λίγο μετά την επίθεση.

Η Βόρεια Κορέα αρνείται οποιαδήποτε συμμετοχή στη δολοφονία. Το ήδη απομονωμένο κράτος είδε τη Μαλαισία να απελαύνει τον πρεσβευτή της και να ακυρώσει την είσοδο των βορειοκορεατών χωρίς βίζα. Ομως μετά την περσινή σύνοδο κορυφής Κιμ – Τραμπ στη Σιγκαπούρη, η Κουάλα Λουμπούρ ανακοίνωσε ότι ανοίγει και πάλι την πρεσβεία της στην Πιονγκγιάνγκ. Αν και ο Τραμπ κάποτε χρησιμοποιούσε τα ανθρώπινα δικαιώματα για να επικρίνει τη Βόρεια Κορέα, η κυβέρνησή του έχει εγκαταλείψει αυτή τη στάση από πέρσι. Μάλιστα ο υπουργός Εξωτερικών, Μάικ Πομπέο, έχει υπονοήσει πως το Βιετνάμ μπορεί να αποτελέσει μοντέλο για τις οικονομικές και διπλωματικές μεταρρυθμίσεις της Βόρειας Κορέας. Αυτό ανησυχεί τους ακτιβιστές. «Εάν το Βιετνάμ αποτελέσει παράδειγμα για το μονοπάτι που πρέπει να ακολουθήσει η Βόρεια Κορέα», λέει ο υπεύθυνος της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ασία Φρανσίσκο Μπένσκοσμ, «θα πρέπει να ανησυχήσουμε ιδιαίτερα για το μέλλον των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην κορεατική χερσόνησο».

Αύριο το ραντεβού του Τραμπ με τον Κιμ στο Ανόι

Το φθινόπωρο του 1968, ο Ντόναλντ Τραμπ διαγνώσθηκε με οστική άκανθα της πτέρνας – μια διάγνωση που οδήγησε στην εξαίρεσή του από τη στρατιωτική θητεία κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ. Ομως δημιουργήθηκαν πολλές αμφιβολίες για την αξιοπιστία εκείνης της διάγνωσης – πολλοί θεώρησαν απλώς ότι ήταν ο τρόπος ενός πλουσιόπαιδου να μην υπηρετήσει στις ζούγκλες της νοτιοανατολικής Ασίας που βάφονταν στο αίμα. Σήμερα, μισόν αιώνα αργότερα ο Τραμπ φθάνει στο Ανόι, όπου αύριο θα έχει τη δεύτερη σύνοδο κορυφής με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν.

Επί τάπητος, για άλλη μια φορά, θα τεθεί το θέμα της αποπυρηνικοποίησης της Βόρειας Κορέας, που ήταν εξαρχής ο στόχος της Ουάσιγκτον. Σε αυτή τη συνάντηση, σύμφωνα με αξιωματούχους, οι δύο πλευρές θα προσπαθήσουν να καταλήξουν τι σημαίνει ακριβώς ο όρος «αποπυρηνικοποίηση». Οι Αμερικανοί θα παρουσιάσουν τις προσδοκίες και τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων για την κατάργηση του προγράμματος των όπλων μαζικής καταστροφής της Πιονγκγιάνγκ – δηλαδή την παραγωγή αυτών των όπλων καθώς και τον διηπειρωτικών βαλιστικών πυραύλων που μπορούν να τα μεταφέρουν.

Από την πλευρά τους οι Βορειοκορεάτες έχουν δημόσια ζητήσει να τερματισθούν οι οικονομικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί από τις ΗΠΑ και τον ΟΗΕ. Ομως στον όρο «αποπυρηνικοποίηση» δείχνουν να περιλαμβάνουν την απομάκρυνση της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας για τη Νότια Κορέα. Επίσης η Πιονγκγιάνγκ έχει προτείνει την υπογραφή συμφωνίας ειρήνης με τις ΗΠΑ για να ομαλοποιηθούν οι σχέσεις και να τερματισθεί η κατάσταση πολέμου που υπάρχει από τον πόλεμο της Κορέας (1950-1953) που έληξε με εκεχειρία. Η πρώτη συνάντηση Τραμπ – Κιμ είχε γίνει τον περασμένο Ιούνιο στη Σιγκαπούρη.

O «αμερικανικός πόλεμος»
αποτελεί μόνο μια ανάμνηση

Ο Νγκουέν Θανγκ θυμάται τη νύχτα του 1972, όταν ήταν 14 ετών, που η αντιαεροπορική άμυνα του Βιετνάμ κατέρριψε ένα αμερικανικό βομβαρδιστικό Β-52 κοντά στο σπίτι του στο Ανόι. Η ζέστη από την πρόσκρουση του αεροσκάφους στη λίμνη Χου Τιέπ ήταν τόσο έντονη ώστε σκοτώθηκαν όλα τα ψάρια. Ο Θανγκ, πίνοντας το τσάι του με θέα τη λίμνη, εκεί όπου τα συντρίμμια του αεροσκάφους παραμένουν μισοβυθισμένα ως μνημείο για τον πόλεμο, λέει ότι δεν κρατά κακία στους Αμερικανούς. «Οι Βιετναμέζοι δεν ασχολούνται με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό πια» σχολιάζει. «Λατρεύουμε τα χρήματα» προσθέτει χαμογελώντας.
Η άποψη αυτή είναι τυπική πια στο Βιετνάμ, όπου ο «αμερικανικός πόλεμος» αποτελεί μακρινή ανάμνηση. Μια νέα γενιά διαμορφώνει τις συνήθειες της μεσαίας τάξης και οι κάτοικοι του Ανόι προετοιμάζονται για τη Σύνοδο Κορυφής Κιμ – Τραμπ. Η τύχη αυτής της χώρας των σχεδόν 100 εκατομμυρίων κατοίκων στο πέρασμα της Ιστορίας διαμορφωνόταν συχνά από ξένες δυνάμεις: Κίνα, Γαλλία και κατόπιν ΗΠΑ μέχρι την ήττα τους το 1975. Εκτοτε το Βιετνάμ έχει κατορθώσει να φτιάξει τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον, να μεταρρυθμίσει την οικονομία του και να γίνει μαγνήτης προσέλκυσης ξένων επενδύσεων στη Νοτιοανατολική Ασία. Οι ηγέτες της έχουν φέρει τη χώρα σε θέση μεσαίας περιφερειακής διπλωματικής δύναμης, καλλιεργώντας στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και άλλες χώρες και μιλώντας, πιο έντονα από άλλους γείτονες, εναντίον της επιθετικότητας της Κίνας. «Είμαστε περήφανοι για όσα έχουμε κατορθώσει» λέει ο Μπου Τε Γιανγκ, βετεράνος του κομμουνιστικού κόμματος και πρώην πρεσβευτής του Βιετνάμ στον ΟΗΕ. «Είμαστε περήφανοι για τις σχέσεις που έχουμε αναπτύξει με τις άλλες χώρες».
Το Ανόι, που ήδη αποτελεί μαγνήτη για τους ξένους τουρίστες, γίνεται όλο και περισσότερο προορισμός για διεθνή γεγονότα. Φιλοξένησε πέρυσι το Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ και το 2020 θα διεξαχθεί εκεί ο πρώτος αγώνας Formula 1. Η Σύνοδος Κορυφής θεωρείται ως πολύ καλή ευκαιρία για το Βιετνάμ να πει την επιτυχημένη ιστορία του στον κόσμο και έτσι να προσελκύσει ακόμα περισσότερες επενδύσεις και τουρίστες. Σύμφωνα με διπλωμάτες, η βιετναμέζικη κυβέρνηση ζήτησε επίμονα να φιλοξενήσει τη Σύνοδο Κιμ – Τραμπ.
Ο Κιμ που φθάνει σήμερα στο Ανόι θα σταματήσει στην επαρχία Μπακ Νιν που φιλοξενεί δύο τεράστια εργοστάσια της Samsung. Ο νοτιοκορεατικός όμιλος κατασκευάζει σχεδόν τα μισά τηλέφωνα στο Βιετνάμ – που αντιπροσωπεύουν το 1/4 των εσόδων από τις εξαγωγές της χώρας. Αναμένεται επίσης να επισκεφθεί το Χαϊπόνγκ, το δεύτερο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας. Το Vingroup, ο μεγαλύτερος ιδιωτικός όμιλος του Βιετνάμ, έχει χτίσει εργοστάσιο σε μια ειδική οικονομική ζώνη που θα χρησιμοποιήσει τεχνολογία από τη γερμανική BMW, την Bosch και άλλες εταιρείες για να κατασκευάσει το πρώτο βιετναμέζικο αυτοκίνητο.
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι πλέον η βιετναμέζικη οικονομία θέτει ως προτεραιότητα τις επενδύσεις και είναι πιο φιλική προς τις επιχειρήσεις από πολλές καπιταλιστικές χώρες – βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τα δικαιώματα των εργαζομένων και την περιβαλλοντική προστασία. «Εχουμε ένα είδος καπιταλισμού του 18ου ή του 19ου αιώνα» λέει ο Νγκιουέν Κουάνγκ, μέλος οργάνωσης για την προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων. «Ο Κιμ μπορεί να μάθει από το Βιετνάμ: τι να μιμηθεί ή τι να αποφύγει».