Θάψαμε τον τάφο μας

Ακουγα πρόσφατα σε ξένο ραδιόφωνο τον καθηγητή οικονομίας Ντάνιελ Κοέν, ο οποίος δούλευε σε γαλλική τράπεζα, που υπήρξε σύμβουλος της Ελλάδας στην κορύφωση της κρίσης. Ελεγε με δυο λόγια ότι «με την Ελλάδα αποτύχαμε». Ετσι απλά, σχεδόν φυσιολογικά, παραδέχτηκε ότι ήταν λάθος στρατηγική αυτή που εφαρμόστηκε στη χώρα μας ή μάλλον ήταν λανθασμένη η υλοποίηση των συμβουλών τους.

Ωστόσο, του διαφεύγει κάτι: Τελικά, το πρόβλημα αποδεικνύεται ότι δεν ήταν μόνο η Ελλάδα. Κι αυτό γιατί ό,τι εφαρμόστηκε με λάθος τρόπο εδώ, «μεταδόθηκε» κατά κάποιο τρόπο και σε άλλες χώρες, μετά.

Για παράδειγμα στην πατρίδα του, τη Γαλλία. Εδώ και τρεις μήνες βιώνει μια κατάσταση μίσους και βίας. Μια πρώτη ανάγνωση του φαινομένου υποστηρίζει ότι προέκυψε επειδή το εκεί κράτος αποφάσισε να αυξήσει τους φόρους. Μια δεύτερη, ωστόσο, υποστηρίζει ότι φτάσαμε σε αυτό το σημείο διότι πολύ απλά αυξήθηκαν οι ανισότητες. Και όπως λέει ο καθηγητής Επιδημιολογίας (εξού και το ρήμα «μεταδόθηκε» παραπάνω) στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ, Ρίτσαρντ Γουίλκινσον, οι επιπτώσεις των ανισοτήτων στις κοινωνίες είναι τεράστιες: Περισσότερος κόσμος στις φυλακές, περισσότερα εγκλήματα, περισσότερη δυστυχία. Πότε; Οταν οι πολιτικές (και όσοι τις εισηγούνται) αποδεικνύονται λανθασμένες.

Ολα αυτά τα ζήσαμε σχεδόν στο απόλυτο στην Ελλάδα. Ακούγαμε όλα αυτά τα χρόνια, τον καθένα τρίτο αναλυτή να μας παρατηρεί σχεδόν όπως τα ποντίκια στο εργαστήριο. Περάσαμε από κρίση, ζήσαμε άδικα μέτρα, είδαμε την ασύλληπτη φτωχοποίηση της κοινωνίας, βιώσαμε τη διεθνή ταπείνωση, αποθεώσαμε τον λαϊκισμό στην εξουσία. Το θέμα, όμως, είναι τι κάνουμε τώρα;

Σήμερα όλοι κοιτάνε ξανά την Ελλάδα. Πολλοί έχουν την εντύπωση ότι βγαίνουμε από την κρίση. Κάποιος, όμως, θα πρέπει να τους πει και πάλι – για να ξέρουν τι θα συμβεί στο άμεσο μέλλον στην πατρίδα τους – ότι η αλήθεια είναι πιο δύσκολη, πιο σύνθετη. Στην πραγματικότητα, αυτό που κάναμε, κυρίως το τελευταίο διάστημα, είναι ότι θάψαμε τον τάφο μας. Οσο μακάβριο κι αν ακούγεται.

Γιατί, νοοτροπίες δεν άλλαξαν, μυαλά «δεν γύρισαν», ψυχολογία δεν φτιάχτηκε. Οσοι εξακολουθούν να μένουν στη χώρα βιώνουν την αδικία, ενίοτε με τον πιο ακραίο τρόπο, σχεδόν σε όλους τους τομείς. Το μόνο ενδεχομένως που έχει αρχίσει να γίνεται βίωμα είναι ότι αυτή η κρίση δεν ήταν μια «μικρή γρίπη» που πέρασε κι άρα αργά ή γρήγορα θα ξαναγυρίσουμε στα παλιά. Γιατί (και) αυτή η γρίπη αποδεικνύεται ότι τελικώς «σκοτώνει».