Μπες στη θέση του

Η λέξη άρχισε να πρωτοεμφανίζεται στο καθημερινό μας λεξιλόγιο αφότου  η οικονομική κρίση σάρωσε τα έως τότε δεδομένα της καθημερινότητάς μας. Ορος μάλλον αδόκιμος, άλλωστε και ο Γιώργος Μπαμπινιώτης περίμενε να δει αν θα καθιερωθεί ώστε να τη συμπεριλάβει για πρώτη φορά στην επόμενη έκδοση του λεξικού του. Μιλάω για την ενσυναίσθηση, μία όχι και πολύ επιτυχημένη απόδοση του αγγλικού empathy, που σημαίνει τη συμμετοχή σε ό,τι αισθάνεται και πάσχει κάποιος άλλος, τη συν – αίσθηση στην κυριολεκτική της σημασία. Πρωτύτερα ήταν, κυρίως, αναφορά στην ορολογία της ψυχανάλυσης και μάλιστα (απλοϊκά τα λέω τώρα) τη χρησιμοποιούσαν σε αντιδιαστολή με την έννοια του μίσους.

Από τη μία λοιπόν οι, απαραίτητες, γλωσσολογικές αναζητήσεις και από την άλλη οι «φωτογραφίες» των λέξεων, η ζωντανή απεικόνιση της γλώσσας. Οσοι λοιπόν δεν μπορούν να καταλάβουν τις λεπτές αποχρώσεις της έννοιας της ενσυναίσθησης – κάτι πέρα και πάνω από την αφ’ υψηλού φιλανθρωπική συμπόνια – ας μάθουν, έστω και με αφορμή τον θάνατό του, την ιστορία του Διονύση Αρβανιτάκη. Για τα χιλιάδες ψωμιά και αρτοσκευάσματα που μοίραζε στους πρόσφυγες όταν έφταναν εξαθλιωμένοι στην Κω. Γνωρίζοντας πολύ καλά ο ίδιος από πείνα και προσφυγιά, ξέροντας από πρώτο χέρι τι σημαίνει να κοιμάσαι στον δρόμο, είχε πει πως «όποιος δεν έχει πεινάσει, δεν μπορεί να μπει στη θέση αυτών των ανθρώπων». Το θέμα όμως είναι να μπορούν να «μπουν στη θέση αυτών των ανθρώπων» και αυτοί που δεν έχουν πεινάσει. Να εκπορεύεται, δηλαδή, η ενσυναίσθηση από τη συνείδηση και όχι μόνο από βιωματική εμπειρία.

^«Ευρώπη είναι ο φούρναρης στην Κω» είχε πει ο Γιούνκερ για τον Διονύση Αρβανιτάκη. Γιατί ο απλός αυτός άνθρωπος μας θύμισε κάτι που τείνουμε να ξεχάσουμε στην εποχή της αντιδραστικής απαξίωσης του Διαφωτισμού. Οτι ο σύγχρονος ευρωπαϊκός πολιτικός και κοινωνικός πολιτισμός δεν τεκμηριώνεται μόνο από την υπερίσχυση των πλειοψηφιών αλλά, κυρίως, από την προστασία και τη μέριμνα για τις μειοψηφίες.