Τα πέντε μέτωπα των ευρωεκλογών και η μάχη για την ψυχή της Ευρώπης

Η μάχη για την ψυχή της Ευρώπης έχει ξεκινήσει. Εκατό μέρες μας χωρίζουν από τις ευρωεκλογές του Μαΐου, την «πιο κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση» στην ιστορία του θεσμού, όπως θεωρούν πολλοί. Θα έρθει αυτός ο άνευ προηγουμένου πολιτικός σεισμός που προβλέπουν κάποιοι; Θα αντέξει το πολιτικό κέντρο της Ευρώπης; Ο ακροδεξιός λαϊκισμός και ο εθνικισμός βρίσκονται σε άνοδο, τα παραδοσιακά κόμματα παλεύουν να βρουν απαντήσεις στις δύσκολες προκλήσεις της εποχής, νέα κινήματα και κόμματα δημιουργούνται τον τελευταίο καιρό που παρουσιάζονται ως η απάντηση στην ακινησία των άλλων. Θα μπορέσουν οι Πράσινοι να επαναλάβουν τις πρόσφατες εκλογικές τους επιτυχίες σε αρκετές χώρες; Προς τα πού θα κινηθεί το επόμενο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – θα προωθήσει το ευρωπαϊκό σχέδιο ή θα το σπρώξει πιο βαθιά στη λάσπη;

Οι πιο αισιόδοξοι παρατηρητές των πολιτικών εξελίξεων τονίζουν πως η υποστήριξη των πολιτών προς την ΕΕ παραμένει υψηλή. Η άνοδος της αντι-δημοκρατικής και αντι-ευρωπαϊκής αντίληψης δεν αφορά τόσο την αντίθεση στο ευρωπαϊκό σχέδιο, αλλά την αίσθηση ανασφάλειας που προκύπτει από τις τεράστιες κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων ετών. Το ερώτημα του πώς θα αποκατασταθεί στους πολίτες η εικόνα μιας Ευρώπης δυναμικής που θα προκαλεί εμπιστοσύνη στους πολίτες της και θα παραμένει το παράδειγμα του διαφωτισμού στον κόσμο, είναι εκείνο που θα έπρεπε να απασχολεί τους ιθυνόντες, καθώς η προεκλογική εκστρατεία κερδίζει ταχύτητα. Και το πώς θα επιλυθούν τα θέματα δημοκρατίας μέσα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Η κάθε χώρα έχει τα δικά της ζητήματα που προφανώς θα επηρεάσουν τους πολίτες μπροστά στην κάλπη. Στις ανοιχτές κοινωνίες μας, όμως, η αλληλεπίδραση είναι πλέον πολύ μεγάλη και ισχυρή. Οι κόντρες, οι τάσεις, τα επιτυχημένα και αποτυχημένα παραδείγματα, τα παράπονα και ο τρόπος έκφρασής τους – όλα παίζουν τον ρόλο τους στην απόφαση των πολιτών.

Το ερώτημα δεν είναι τι διακυβεύεται στις επερχόμενες ευρωεκλογές. Το ερώτημα είναι τι δεν διακυβεύεται…

Κόντρα Ρώμης – Παρισιού

Επειτα από μήνες υποβόσκουσας έντασης μεταξύ Ρώμης και Παρισιού, που δημιουργήθηκε με αφορμή το μεταναστευτικό, η κρίση ξέσπασε. Η Γαλλία ανακάλεσε τον πρεσβευτή της στη Ρώμη για πρώτη φορά μετά το 1940, όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι κήρυξε πόλεμο. Αυτή τη φορά το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρθηκε σε πόλεμο λέξεων – τις «επανειλημμένες κατηγορίες, αβάσιμες επιθέσεις και τους εξωφρενικούς ισχυρισμούς» της ιταλικής κυβέρνησης. Οι σπόντες μεταξύ του λαϊκιστή αντιπροέδρου της ιταλικής κυβέρνησης Ματέο Σαλβίνι και του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν είναι συχνές και προσωπικές. Τον περασμένο μήνα ο Σαλβίνι δήλωσε πως ελπίζει οι Γάλλοι να μπορέσουν σύντομα να ξεφορτωθούν έναν «μοιραίο πρόεδρο». Ο Μακρόν από την πλευρά του έχει συγκρίνει την άνοδο του λαϊκισμού με τη λέπρα, τονίζοντας ότι εάν οι εθνολαϊκιστές τον θεωρούν εχθρό τους, «έχουν δίκιο». Η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει ήταν η συνάντηση του άλλου αντιπροέδρου της ιταλικής κυβέρνησης Λουίτζι ντι Μάιο με εκπροσώπους του κινήματος των «κίτρινων γιλέκων» στη Γαλλία. Ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Ενρίκο Λέτα, που πλέον διδάσκει στο Παρίσι, θεωρεί ότι δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η σύγκρουση Ρώμης – Παρισιού κορυφώνεται τώρα, μερικές εβδομάδες πριν από τις ευρωεκλογές. Ο Μακρόν εξελέγη ως ανάχωμα σε μια άλλη λαϊκιστή πολιτικό, τη Μαρίν Λεπέν. Πιστεύει ότι εκείνο που πέτυχε μια φορά, μπορεί να επαναληφθεί. Η ιταλική κυβέρνηση, από την άλλη, δεν χάνει ευκαιρία για καβγά. Πόσο μπροστά όμως μπορεί να πάει η Ευρώπη με αμοιβαία επωφελείς συγκρούσεις;

Κυβερνοεπιθέσεις

Στην Ευρωπαϊκή Ενωση έχει σημάνει συναγερμός για τις κυβερνοεπιθέσεις εν όψει των ευρωεκλογών. Σε βαθμό που η διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ έχει διαμορφώσει ένα σχέδιο που παρουσιάστηκε στους ειδικούς για την κυβερνοπειρατία στα κράτη-μέλη, που περιλαμβάνει μέτρα για την αντιμετώπισή της. Σύμφωνα με τα μέτρα αυτά, οι χώρες-μέλη θα μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις, όχι μόνο σε ομάδες χάκερ που διαπερνούν τα συστήματά τους, αλλά ακόμα και σε εκείνες που προσπαθούν, όπως οι Ρώσοι που προσπάθησαν πέρυσι να χακάρουν τον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Οπλων. Η δημιουργία οικονομικών εργαλείων για την αντιμετώπιση των κυβερνοεπιθέσεων μαζί με τα διπλωματικά εργαλεία και τις ειδικές υπηρεσίες, πιστεύουν οι ειδικοί, διαμορφώνουν μια πιο ισχυρή άμυνα. Ιδιαίτερα καθώς τον Μάιο θα προσέλθουν στις κάλπες πολίτες 27 κρατών, σε μια εκλογική αναμέτρηση που θεωρείται πιο ευάλωτη, πιο «χακερίσιμη» από ποτέ. Φυσικά χρειάζεται να ξεπερασθούν ακόμα αρκετά εμπόδια, με κυριότερο τον εντοπισμό με αποδείξεις των χάκερ που λειτουργούν για λογαριασμό κάποιων κρατών. Υπάρχουν βέβαια και οι χώρες της ΕΕ που δεν θέλουν να συγκρουσθούν με κράτη εκτός ΕΕ για τον λόγο αυτόν, οπότε για άλλη μια φορά ο συντονισμός των 27 αποδεικνύεται ιδιαίτερα περίπλοκο ζήτημα.

Γερμανία και Μεταναστευτικό

Το Μεταναστευτικό αποτελεί ένα από τα κεντρικά θέματα των ευρωεκλογών σε όλες τις χώρες. Οπως το 2015 όλοι παρακολουθούσαν την πολιτική «ανοιχτών θυρών» της Μέρκελ, έτσι συνεχίζουν να ενδιαφέρονται για τις εξελίξεις για το προσφυγικό στη Γερμανία και σήμερα. Σχεδόν ένα εκατομμύριο πρόσφυγες είχαν φτάσει τότε στη Γερμανία. Σήμερα στη χώρα το παράθυρο για τις αιτήσεις ασύλου κλείνει όλο και περισσότερο και αυξάνονται οι απελάσεις, ακόμα και εάν ο αριθμός των προσφύγων που φθάνουν στην Ευρώπη έχει μειωθεί κατά 80% σε σύγκριση με πριν από 4 χρόνια. Πέρυσι, σύμφωνα με το γερμανικό υπουργείο Εσωτερικών, στάλθηκαν πίσω στις χώρες της ΕΕ από τις οποίες έφθασαν στη Γερμανία περισσότεροι από 8.000 πρόσφυγες. Την περασμένη εβδομάδα η γερμανική Βουλή πρόσθεσε το Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία και τη Γεωργία στον κατάλογο των «ασφαλών χωρών προορισμού», δυσκολεύοντας έτσι την παροχή ασύλου σε όσους πολίτες των κρατών αυτών την επιζητούν. Το ενδιαφέρον είναι το πώς θα μπορέσει να συνδυασθεί αυτή η πολιτική με τις απαιτήσεις της γερμανικής οικονομίας. Σύμφωνα με νέα έρευνα του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες της οικονομίας σε εργατικό δυναμικό η Γερμανία θα πρέπει να προσελκύει τα επόμενα 40 χρόνια περίπου 260.000 νέους μετανάστες, ετησίως, από χώρες εκτός της ΕΕ. Σε διαφορετική περίπτωση και λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, το εργατικό δυναμικό θα συρρικνωθεί μέχρι το 2060 κατά σχεδόν 16 εκατομμύρια εργαζομένους, δηλαδή κατά 1/3 επί του σημερινού συνόλου – κάτι εξαιρετικά δυσοίωνο.

Αντι-ευρωπαίοι Ευρωπαίοι

Τα αντι-ευρωπαϊκά κόμματα μπορεί να πάνε τόσο καλά στις ευρωεκλογές ώστε να παραλύσουν την ΕΕ. Αυτό αναφέρεται σε έκθεση του ECFR, ενός φιλοευρωπαϊκού think tank. Τα εθνικιστικά κόμματα μπορεί να κερδίσουν ακόμα και το 1/3 των εδρών και εάν ενωθούν μπορούν, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, «να παραλύσουν τη λήψη αποφάσεων στην καρδιά της ΕΕ». Μία από τις βασικές ανησυχίες τους είναι το ότι θα μπορούσαν να μπλοκάρουν την εφαρμογή του Αρθρου 7, του άρθρου βάσει του οποίου η ΕΕ επέβαλε κυρώσεις στην Ουγγαρία επειδή παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές δικαίου. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι το διακύβευμα των εκλογών του Μαΐου είναι ασυνήθιστα υψηλό, μια και μπορεί να έχει επιπτώσεις σε σημαντικά ζητήματα, όπως το εμπόριο, η εξωτερική πολιτική, ο προϋπολογισμός, η μετανάστευση, η ασφάλεια και οι προσπάθειες να αντιμετωπισθεί η κλιματική αλλαγή. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν καλεί, σε όλες τις τελευταίες του ομιλίες, τις «αντι-μεταναστευτικές δυνάμεις» να πάρουν την εξουσία των Βρυξελλών. Μάλιστα αναφέρθηκε και σε «άξονα Βαρσοβίας – Ρώμης» καλώντας σε μια «ευρωπαϊκή άνοιξη», μια φράση που πρωτοανέφερε τον περασμένο μήνα ο υπουργός Εσωτερικών της Ιταλίας Σαλβίνι ως πρόκληση απέναντι στον «άξονα Γαλλίας – Γερμανίας», όπως είπε χαρακτηριστικά.

Το παράδειγμα του Brexit

Το Brexit και το χάος που έχει προκληθεί στον δρόμο για την αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ θα επηρεάσουν την ψήφο στις ευρωεκλογές, λένε οι ειδικοί. Ομως με έναν μη αναμενόμενο τρόπο. Το Frexit, το Italexit και το Νexit έχουν βγει πια από τη συζήτηση. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πλέον ότι η πλειοψηφία των πολιτών σε Γαλλία, Ιταλία και Ολλανδία, παρακολουθώντας το δράμα της βρετανής πρωθυπουργού Τερίζα Μέι, έχουν καταλήξει πως θα ήταν πολύ παρακινδυνευμένο να προσπαθήσει κάποιος να επαναλάβει ένα τέτοιο εγχείρημα. Ετσι, ακροδεξιοί πολιτικοί όπως η Γαλλίδα Μαρίν Λεπέν και ο Ολλανδός Γκέερτ Βίλντερς φαίνεται να αλλάζουν τακτική. Θέλουν τα κόμματά τους να πάνε καλά τον Μάιο ώστε να προσπαθήσουν να πολιορκήσουν τους θεσμούς της ΕΕ εκ των έσω. Στόχος τους είναι να διαλύσουν το 70χρονο ιδανικό της στενότερης ευρωπαϊκής ενοποίησης και να επιστραφεί ο έλεγχος για την ασφάλεια των συνόρων και την οικονομία στις εθνικές κυβερνήσεις. Επειδή όμως θεωρείται αρκετά πιθανό να μη βρεθεί λύση σύντομα, η Τερίζα Μέι μπορεί, σύμφωνα με αναλυτές, να ζητήσει παράταση της διορίας για την έξοδο που λήγει στις 29 Μαρτίου, ώστε να υπάρξει χρόνος να ξεπεραστεί το πολιτικό αδιέξοδο. Αρα θα πάμε στις κάλπες του Μαΐου με το Brexit υπό μάλης. Ενα μέτωπο που δεν κλείνει εύκολα.