Θεσμικές και εξωθεσμικές παρεμβάσεις

Ο ρόλος του ξένου παράγοντα (με αρνητική στην πλειονότητα των περιπτώσεων χροιά) είναι ένα από τα συστατικά στοιχεία της πολιτικής μας κουλτούρας. Το ταυτοτικό στοιχείο του «ανάδελφου έθνους» μας κάνει πολλές φορές να χρεώνουμε κάθε δεινό του Ελληνισμού στους ξένους. Δεν είναι τυχαίο πως υπάρχει μία γενικευμένη συμφωνία και στα δύο άκρα του πολιτικού φάσματος γύρω από τον ρόλο των ξένων (διαφορετικών βέβαια για κάθε άκρο) στον εμφύλιο πόλεμο. Παραδοσιακά οι αρνητικές αναφορές για τον ξένο παράγοντα αφορούσαν τη Βρετανία. Μεταπολεμικά και κυρίως ως συνέπεια του Δόγματος Τρούμαν, ως ξένο παράγοντα θεωρούσαμε σχεδόν αποκλειστικά τις ΗΠΑ και στοχοποιούσαμε την πρεσβεία τους στην Αθήνα για την εφαρμογή της πολιτικής τους. Η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών θεωρεί υπεύθυνη την πρεσβεία των ΗΠΑ για τη χούντα, αλλά και για την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο.

Δεν είναι τυχαίο πως ο πρώτος δολοφονημένος από τη 17Ν ήταν ο σταθμάρχης της CIA στην Αθήνα με αναφορές στον ρόλο των ΗΠΑ στην επιβολή της χούντας ως βασική αιτιολόγηση της δολοφονίας αυτής. Είναι επομένως λογικό να υπάρχει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον εκάστοτε πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα. Ισως το χαρακτηριστικότερο επεισόδιο της πρόσφατης πολιτικής ιστορίας μας για τον «ρόλο» της πρεσβείας των ΗΠΑ είναι η περίφημη συνέντευξη του τότε υπουργού Δημόσιας Τάξης, Γιώργου Βουλγαράκη, για το θέμα των υποκλοπών. Δεν έχει υπάρξει, όμως, το ίδιο ενδιαφέρον και για τις παρεμβάσεις από την πλευρά της πρεσβείας των ΗΠΑ στο ζήτημα της τρομοκρατίας, ειδικότερα μέχρι να συλληφθούν τα μέλη της τρομοκρατίας οργάνωσης 17Ν.

Αν προσεγγίσουμε όμως το ζήτημα του ξένου παράγοντα από μία ρεαλιστική άποψη θα πρέπει να αναφέρουμε πως πρόκειται για μία από τις παραδοσιακότερες πρακτικές πολιτικής και επιρροής των χωρών. Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος που τα κράτη επιλέγουν τους καλύτερούς τους διπλωμάτες για τις πρεσβείες σε χώρες-κλειδιά ή για τις θέσεις ευθύνης σε διεθνείς οργανισμούς (μία πρακτική που ακολουθεί και η χώρα μας). Οι πρεσβείες προσπαθούν να επηρεάσουν σχεδόν το σύνολο των πολιτικών μιας χώρας και να προωθήσουν τα συμφέροντα της δικής τους χώρας, γι’ αυτό και άλλωστε είναι στελεχωμένες με ειδικό προσωπικό που εξειδικεύεται σε πολλές επιμέρους πολιτικές. Δύο τρόπους έχουν για να εφαρμόζουν τις πολιτικές τους: α) τον θεσμικό και επίσημο και β) τον ανεπίσημο, με διάφορες προσπάθειες επιρροής πέραν των παραδοσιακών διπλωματικών επαφών.

Τους τελευταίους μήνες, με αφορμή τη Συμφωνία των Πρεσπών, ήρθε ξανά στην επικαιρότητα το ζήτημα του ξένου παράγοντα και η προσπάθειά του να διαμορφώσει συνθήκες και να επηρεάσει πολιτικές στην Ελλάδα. Δεν χρειάζεται να αξιοποιήσει κάποιος θεωρίες συνωμοσίας για να καταλάβει το ενδιαφέρον χωρών όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Γερμανία, αλλά και οργανισμών όπως το ΝΑΤΟ, η Ε.Ε. και ο ΟΗΕ για τη Συμφωνία των Πρεσπών. Πρόκειται για μία Συμφωνία (ασχέτως αν συμφωνεί ή διαφωνεί κάποιος μαζί της) που θα δημιουργήσει νέα δεδομένα στην περιοχή των Βαλκανίων, για αυτό και αποτέλεσε και πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Δύσης (ΗΠΑ – Γερμανίας) και Ρωσίας.

Ο ανταγωνισμός για την επιρροή στα Βαλκάνια δεν τελειώνει με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Αλλωστε η εφαρμογή της είναι αυτή που θα δημιουργήσει τα νέα δεδομένα, γι’ αυτό και θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε αν θα υπάρξουν παρεμβάσεις και σε αυτό το πεδίο. Η διεθνής πολιτική και οι διαπραγματεύσεις δεν είναι μία θεολογική συζήτηση για το «φύλο των αγγέλων», πρόκειται για κυνικά παιχνίδια εξουσίας, στα οποία όταν δεν έχεις θωρακίσει τις θέσεις σου και τους μηχανισμούς παραγωγής πολιτικής είσαι ευάλωτος. Η Ελλάδα πρέπει να συνειδητοποιήσει πως αν θέλει να συμμετάσχει ενεργά στις πολιτικές εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στην ευρύτερη γειτονιά της θα πρέπει να βρει τρόπους να αντιμετωπίσει τις εξωθεσμικές πρωτοβουλίες παρέμβασης (παραπληροφόρηση, χρηματοδοτήσεις κ.α.), τις οποίες συνηθίζουν δρώντες όπως η Ρωσία.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ. Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών