Πολιτικοί ως ποιητές

Η ποίηση στην Ελλάδα είναι κομμάτι της εθνικής λαϊκής ιδεολογίας. Για πολλούς λόγους, αλλά και για έναν ακόμα: Επειδή διά της ελλειπτικότητος, του υπαινιγμού της ποιήσεως, μπορεί εύκολα κανείς να περάσει ως κάτι σημαντικότερο που δεν είναι. Η σχέση, δηλαδή, με την ποίηση μπορεί μεν να είναι ρηχή, είναι ωστόσο ευκολότερη από τη σχέση με εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία που απαιτούν άλλα επιτηδεύματα, καλλιτεχνικά, επιστημονικά, επαγγελματικά. Πολλοί μπορούν να κρυφτούν πίσω από την ποίηση, από τη μελαγχολία της, το διδακτισμό της, τον στόμφο της. Το αφηρημένο συχνά μπορεί να αποδεικνύεται ισχυρότερο από το συγκεκριμένο.

Θα το πω με ένα παράδειγμα. Στο «Μετέωρο βήμα του πελαργού», τη διάσημη ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου, αριστερή ταινία της μεταπολίτευσης, υπάρχει μια χαρακτηριστική σκηνή. Ενας πολιτικός (ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι) ανέρχεται στο βήμα της Βουλής για να εκφωνήσει έναν βαρυσήμαντο λόγο. Αντί μιας πολιτικής ομιλίας, μιας ανάλυσης δεδομένων ή, έστω, ενός καταστατικού κειμένου αρχών, ο πολιτικός (που προηγουμένως έχει γράψει κι ένα βιβλίο με τίτλο «Η μελαγχολία του τέλους του αιώνα») λέει κάτι λυρικό, αφηρημένο. Κι αυτό θεωρείται πιο πολιτικό από το συγκεκριμένο που θα περιείχε ένας συγκροτημένος πολιτικός λόγος – με αποτέλεσμα να δοξάζεται η πράξη του πολιτικού ο οποίος, αμέσως μετά, αποχωρεί από την πολιτική, για μια σιωπηλή ιδιώτευση. Πολλοί, θυμάμαι τότε, εξήραν τον ρόλο του πολιτικού που αποχωρεί από κάτι βρώμικο, όπως η πολιτική – ξεχνώντας ότι η δουλειά του οραματιστή πολιτικού δεν είναι να φεύγει από τα συγκεκριμένα προβλήματα αλλά να αναμετράται μαζί τους. Δεν είναι ο ποιητικός λήρος, αλλά η πράξη.

Η πολιτική πράξη στην Ελλάδα, όμως, ιδίως η αριστερή πολιτική πράξη, μπερδεύεται επικίνδυνα με τον ποιητικό λήρο. Δεν τον υποκαθιστά. Αλλά συχνά τον χρησιμοποιεί – άλλοτε ως μέσο παρέλκυσης και άλλοτε ως μέσο προσέλκυσης. Εύλογο. Εδώ απολύτως αποπνευματοποιημένες προσωπικότητες, όπως ο Τσίπρας κι ο Καμμένος, οχυρώνονται πίσω από τα «επιχειρήματα» της ποιήσεως ακόμα και για να χωρίσουν. Δεν θα εκφράζονταν ποιητικά οι ταλαντούχοι πολιτικοί του ΣΥΡΙΖΑ;

Πρώτος και καλύτερος στο ποιητικό ιδίωμα είναι ο Τάσος Κουράκης: «Δεν είναι ότι κόβω τα στήθη μου / για να συναντηθώ μαζί του / είναι ότι εκείνος ξεριζώνει το αιδοίο του / και γίνεται ένα μαζί μου / σε παραλληλία αφής».

Το ποιητικό σκίρτημα ένιωσε μέχρι και ο πατέρας Παππάς, ο Στέλιος, ο οποίος δημοσιοποίησε στα social media το opus magnum του, αφιερωμένο σε Νίκο και Αλέξη: «Το ταξίδι μακρύ, / το φορτίο βαρύ,/ εσείς Δρακογενιάς βλαστοί».

Σημαντικότερος όλως, πάντως, είναι ο πρωθυπουργικός σύμβουλος, ο Νίκος Καρανίκας. Ολιγογράφος μεν, εξηγείται γιατί κέρδισε τον πρωθυπουργό που τον πήρε στο γραφείο του. Δείγμα γραφής: «Χαίρε χαρά / Χαίρε θλίψη / Η σκέψη μου μεγαλώνει / αφού η αγκαλιά μικραίνει».

Συμπέρασμα: η ποίηση σε μια κυβέρνηση όπως αυτή του Τσίπρα είναι συχνά προαπαιτούμενο πολιτικής επάρκειας. Αλλά, φυσικά, σε ένα σύστημα εξουσίας, κανείς δεν γράφει με το αζημίωτο. Το εξηγούσε σε παλαιότερους αναγνώστες της προσυριζαϊκής «Αυγής», ως Μανούσος Φάσσης, ο Μανόλης Αναγνωστάκης: «Θέλω άνεση σουίτας / είμαι ποιητής της ήττας».