«Πρόεδρος της Ευρώπης η Ανγκελα Μέρκελ»

Ηταν το 2014, πριν από μία αιωνιότητα. Στα 39 του χρόνια, ο Ματέο Ρέντσι γινόταν ο νεότερος πρωθυπουργός στην ιστορία της Ιταλίας, το golden boy της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Ο χειμαρρώδης Φλωρεντίνος υποσχόταν να μεταρρυθμίσει τη χώρα του με εντατικούς ρυθμούς και ονειρευόταν, μαζί με τον γάλλο πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ, μια «Ευρώπη της ανάπτυξης και της απασχόλησης» – μία έμμεση, ή και όχι τόσο έμμεση, κριτική του δόγματος της λιτότητας, στο οποίο παρέμενε προσκολλημένη η Ανγκελα Μέρκελ.

Πέντε χρόνια αργότερα, το άστρο του αλλοτινού «rottamatore» – του εμπόρου παλιοσίδερων, που θα μάζευε από τις λεωφόρους της ιταλικής πολιτικής όλα τα «σαράβαλα» – έχει θαμπώσει. Ο 44χρονος γερουσιαστής φυτοζωεί στη σκιά των δύο λαϊκιστικών κομμάτων που μοιράζονται την ιταλική εξουσία, της ακροδεξιάς Λέγκας και του «αντισυστημικού» Κινήματος Πέντε Αστέρων. Παραμένει ωστόσο ένας ένθερμος φιλοευρωπαίος. Και, σε πείσμα των συγκρούσεων που είχε συχνά με τη γερμανίδα καγκελάριο τη διετία που παρέμεινε στο Παλάτσο Κίτζι, για διάφορα θέματα, από τη δημοσιονομική πειθαρχία μέχρι το μεταναστευτικό, στο νέο του βιβλίο που κυκλοφόρησε χθες την προτείνει τόσο για τη θέση του Ντόναλντ Τουσκ, την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όσο και για τη θέση της Φεντερίκα Μογκερίνι, της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Βασικά, προτείνει να δοθούν στην καγκελάριο, που έχει ανακοινώσει πως δεν θα διεκδικήσει νέα θητεία το 2021, και οι δύο θέσεις μαζί.

«Θα ήταν επιθυμητό να μπορούσε να συνεχίσει μια ηγετική προσωπικότητα όπως η Ανγκελα Μέρκελ να υπηρετεί την Ευρώπη από διαφορετική ιδιότητα» γράφει ο Ρέντσι στο βιβλίο «Ενας Αλλος Δρόμος: Ιδέες για μια Ιταλία του αύριο». «Θα μπορούσε ασφαλώς να είναι ένας κατάλληλος άνθρωπος να ηγηθεί της εξωτερικής πολιτικής, αλλά και να γίνει πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου» προσθέτει. Εμφανίζεται μάλιστα λάβρος κατά της Φεντερίκα Μογκερίνι, παρότι προώθησε προσωπικά τη συμπατριώτισσά του το 2014 στο πόστο της υπάτης εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, σχολιάζοντας πως «η επίδρασή της στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική υπήρξε δυστυχώς σχεδόν μηδενική σε σχεδόν όλα τα σημαντικά ζητήματα».

Οπως λέει και στη συνέντευξη που παραχώρησε στην «Corriere della Sera» ο Ρέντσι «θέλει να μιλήσει για το μέλλον», «για ιδέες», όχι για το παρελθόν. Λάθη έχει κάνει, φυσικά, πολλά, το αναγνωρίζει, με μεγαλύτερο ότι «δεν παραιτήθηκε οριστικά μετά την ήττα» του στο δημοψήφισμα για τη συνταγματική μεταρρύθμιση που ο ίδιος διοργάνωσε το 2016, «όχι μόνο ως πρωθυπουργός αλλά και ως γραμματέας» του Δημοκρατικού Κόμματος. Αλλά «group therapy» δεν σκοπεύει να κάνει και θεωρεί πως «μετάνοιες κάνει κανείς στην εκκλησία, όχι στην πολιτική». Αλλωστε παραμένει πεπεισμένος πως «ήμασταν πραγματικά καλύτερα τότε από ό,τι τώρα». Αλλά στον πεσιμισμό δεν υποκύπτει. «Ποτέ άλλοτε δεν είχε τόσες ευκαιρίες η Ιταλία… μια μικρή χώρα που μπορεί να φτάσει σε όλο τον κόσμο. Και οι 240 σελίδες του βιβλίου μου είναι ένας ύμνος στο μέλλον. Εξι σημεία: Ευρώπη εναντίον εθνικισμού, πολιτισμός εναντίον άγνοιας, μέλλον εναντίον φόβου, υποχρεώσεις και όχι μόνο δικαιώματα, δουλειά και όχι επιδόματα, αλήθεια και όχι fake news».

Επ’ αυτού του τελευταίου ο Ρέντσι αφηγείται στο βιβλίο του ένα διαφωτιστικό επεισόδιο. Ηταν τέλη Οκτωβρίου του 2016, λίγες εβδομάδες πριν από τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές, ο ίδιος έδινε ακόμα μάχη για εκείνο το δημοψήφισμα στο οποίο είχε στοιχηματίσει το κεφάλι του, είχε μόλις ολοκληρώσει μια συγκέντρωση που πίστευε ότι είχε πάει πολύ καλά – και ξαφνικά ανακαλύπτει πως το RT, το διεθνές ρωσικό τηλεοπτικό δίκτυο που λειτουργεί ως προπαγανδιστικός μηχανισμός του Κρεμλίνου, την παρουσίαζε ως «Διαδηλώσεις εναντίον του ιταλού πρωθυπουργού εν όψει του δημοψηφίσματος για το Σύνταγμα». Οι αντίπαλοί του μάλιστα κοινοποιούσαν χαιρέκακα το σχετικό ρεπορτάζ στα σόσιαλ μίντια. Ο Ρέντσι αποφάσισε να τηλεφωνήσει στον ίδιο τον Βλαντίμιρ Πούτιν προκειμένου να διαμαρτυρηθεί. «Ματέο», του είπε εκείνος, «ξέρεις πως δεν εξαρτάται από μένα τι κάνουν οι δημοσιογράφοι. Αλλά θα προσπαθήσω και θα δω αν μπορώ να σε βοηθήσω». Δύο ώρες αργότερα, το RT είχε διορθώσει τον τίτλο. Ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας ξεκαθαρίζει πάντως πως δεν κατηγορεί για την ήττα του «τους Ρώσους ή ξένες παρεμβάσεις», απλώς δεν κατάφερε να πείσει αρκετούς Ιταλούς.

Ομως «θέλει να μιλήσει για το μέλλον». Στο μέλλον, μετά τις ευρωεκλογές, ο Ρέντσι βλέπει τον γάλλο πρόεδρο να παίζει ρόλο ρυθμιστή, τον λόγο του να βαρύνει περισσότερο από κάθε άλλον στην κατανομή των θέσεων ευθύνης στην ΕΕ. «Πιστεύω πως ο ηγέτης των επόμενων μηνών στην Ευρώπη θα είναι ο Εμανουέλ Μακρόν» δηλώνει. Ματέο Σαλβίνι και Λουίτζι Ντι Μάιο πρέπει λογικά να αφρίζουν.