Βελτιωτικές παρεμβάσεις στον θεσμό της νομικής βοήθειας

Ο θεσμός της νομικής βοήθειας είναι βασικός πυλώνας του κράτους δικαίου διότι εξασφαλίζει την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών, που στερούνται των αναγκαίων οικονομικών μέσων, στη Δικαιοσύνη.

Κατά την παροχή νομικής βοήθειας προέχει ο λειτουργηματικός χαρακτήρας της νομικής υποστήριξης, καθώς οι δικηγορικές αμοιβές περιορίζονται στα ελάχιστα προβλεπόμενα όρια. Παρά ταύτα, παρατηρούνται τεράστιες καθυστερήσεις στην καταβολή των αμοιβών, με αποτέλεσμα, μέχρι σήμερα, να καταβάλλονται στους δικαιούχους μετά την παρέλευση ετών. Εν τω μεταξύ, ο δικηγόρος καλείται να καταβάλει εξ ιδίων τον ΦΠΑ, τον φόρο εισοδήματος και τις αναλογούσες ασφαλιστικές εισφορές. Η κατάσταση αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη διαρκώς μειούμενη συμμετοχή δικηγόρων στη νομική βοήθεια, καθώς λειτουργούσε ως αντικίνητρο. Η απίσχνανση του θεσμού, όμως, δεν μειώνει απλώς την αξιοπιστία του, υπονομεύει το κράτος δικαίου διότι θίγει δυσανάλογα τους πολίτες που έχουν ανάγκη αρωγής για την πρόσβαση στο δικαστικό σύστημα. Για τον λόγο αυτόν η πρόσφατη νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Δικαιοσύνης, που μεταθέτει τον χρόνο έκδοσης του φορολογικού παραστατικού από τον χρόνο παροχής της υπηρεσίας στον χρόνο της εκκαθάρισης, δεν ικανοποιεί μόνο ένα πάγιο αίτημα του δικηγορικού σώματος. Πρωτίστως, στηρίζει έμπρακτα τον θεσμό, αποτρέποντας τον εκφυλισμό του, με προφανή ωφέλεια για τους διαδίκους.

Η νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου αντιμετωπίζει, παράλληλα, ένα σημαντικό κενό που ανέκυψε στο θεσμικό πλαίσιο της νομικής βοήθειας σε ό,τι αφορά τη νέα διαδικασία των συναινετικών διαζυγίων ενώπιον συμβολαιογράφων. Παρότι προβλέφθηκε – ορθώς – για την καλύτερη προάσπιση των συμφερόντων των συζύγων η νομική εκπροσώπηση των συζύγων από δικηγόρο (έναν για κάθε πλευρά), το θεσμικό πλαίσιο παροχής νομικής βοήθειας δεν επιτρέπει μέχρι σήμερα νομική βοήθεια για διαδικασίες ενώπιον συμβολαιογράφου. Ετσι, παρατηρήθηκε το φαινόμενο πολίτες χαμηλού εισοδήματος να δυσχεραίνονται στην έκδοση συναινετικού διαζυγίου λόγω αντικειμενικής αδυναμίας κάλυψης ακόμη και του ελάχιστου προβλεπόμενου ύψους δικηγορικής αμοιβής. Το υπουργείο Δικαιοσύνης κατανόησε την υπαρκτή κοινωνική αναγκαιότητα κατάλληλης αναμόρφωσης του θεσμού της νομικής βοήθειας και στο κατατεθέν νομοσχέδιο περιέλαβε ειδική διάταξη για τη δυνατότητα παροχής νομικής βοήθειας στις περιπτώσεις συναινετικών διαζυγίων. Με τη νέα ρύθμιση διευκολύνεται η ταχεία επίλυση των εκκρεμοτήτων μεταξύ οικονομικά αδυνατούντων συζύγων και κατά τούτο διαφυλάσσεται καταλλήλως το συμφέρον των τέκνων και αποφεύγονται άσκοπες δικαστικές διαμάχες.

Ο Δημήτρης Βερβεσός είναι πρόεδρος του ΔΣΑ.