Ο Γιάννης Χρήστου απέναντι στον Προμηθέα

Ο Γιάννης Χρήστου, ο αιγυπτιώτης συνθέτης της μουσικής πρωτοπορίας το 1963 συναντιέται με τον Γ.Κ. Πηλιχό με αφορμή τη σύνθεσή του για την παράσταση της αισχύλειας τραγωδίας «Προμηθέας Δεσμώτης» που θα ανέβαζε το Εθνικό Θέατρο με σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή τον Αλέξη Μινωτή στην Επίδαυρο, τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς. Ο δημοσιογράφος καταγράφει τη συνομιλία τους:

«Η μουσική μου στον “Προμηθέα” δεν είναι ακριβώς έτσι όπως τη θέλουν οι πληροφορίες σας. Αναλαμβάνοντας να συνθέσω για πρώτη φορά μουσική για τραγωδία και μάλιστα για μια τραγωδία σαν τον “Προμηθέα”, ομολογώ πως αντιμετώπισα το πράγμα με το δέος εκείνο που προξενεί σε όλους ο Αισχύλος. Κατάλαβα όμως από την αρχή ότι είχα να κάνω με ένα έργο κοσμογονικό. Αυτό ταίριαζε βέβαια στη μουσική ιδιοσυγκρασία μου, δηλαδή θέλω να πω ότι ένα κοσμογονικό έργο με εμπνέει περισσότερο εύκολα από ό,τι ένα κοινό ή απλοϊκό έργο, αλλά από την άλλη μεριά το γεγονός ότι έπρεπε να ντύσω μουσικά τον Αισχύλο, με τρόμαζε αφάνταστα. Τελικά , ξεπέρασα όλες τις δυσκολίες με τη βοήθεια του ενστίκτου. Η ελληνική καταγωγή μου με βοήθησε να ανακαλύψω μέσα μου τις ελληνικές μελωδίες κι όλα τα άλλα στοιχεία που χρειαζόμουν για να γράψω μία μουσική για τον “Προμηθέα Δεσμώτη”. Και μπορώ να σας βεβαιώσω ότι βγήκε μία μουσική, που δεν είναι εγκεφαλική, αλλά και που δεν είναι μελιστάλακτη…

Οφείλω πάντως να αναγνωρίσω τη θετική συμβολή του Αλέξη Μινωτή στην προσπάθειά μου να κάνω μια μουσική απόλυτα ταιριασμένη στο Αισχυλικό πνεύμα. Η γνώμη του εξαίρετου σκηνοθέτη και πολλές φορές οι υποδείξεις του στάθηκαν αποφασιστικοί αρωγοί γι’ αυτό που πέτυχα σε αυτή τη μουσική, αν πραγματικά πέτυχα αυτό που έπρεπε».

Στη συνέχεια αυτής της συνομιλίας ο Γιάννης Χρήστου προσπάθησε σε γενικές γραμμές να αναλύσει την εξωτερική μορφή της μουσικής του:

«”Στα στάσιμα, δηλαδή στα μέρη των Ωκεανίδων, θεληματικά μεταχειρίζομαι μια πάρα πολύ απλή γλώσσα, αρχαϊκή, που θα μπορούσε να τη συναντήσει κανείς σαν προέκταση στη Βυζαντινή μουσική. Η υπόλοιπη μουσική είναι γραμμένη σε μια μεταδωδεκαφθογγική γλώσσα, δηλαδή στη δική μου γλώσσα, την οποία εδώ μεταχειρίζομαι εντελώς αυθόρμητα. Πιστέψτε, τα δύο εκ πρώτης όψεως αυτά αντίθετα στοιχεία έχουν συνταιριαστεί εδώ απόλυτα και υπάρχει σε όλη τη σύνθεση μια συνέπεια και μία ενότης. Εσι τουλάχιστον πιστεύω…”.

Πριν προχωρήσω στο υπόλοιπο μέρος αυτής της συνεντεύξεως, θα ήθελα , για όσους αγνοούν τον άνθρωπο, τον συνθέτη και τη δράση του να προσθέσω μερικά στοιχεία που συνθέτουν ένα καμωμένο βιαστικά σκίτσο του Γιάννη Χρήστου. Ο συνθέτης του “Φοίνικα” γεννήθηκε πριν 37 χρόνια στην Ηλιούπολι, ένα προάστιο του Καΐρου. Σπούδασε στην Αγγλία, στο “Κινγκ’ς Κόλετζ” του Καίμπριτζ από όπου πήρε δίπλωμα σπουδάζοντας φιλοσοφία κοντά στον Μπέρτραντ Ράσσελ και τον Βίτγκενστάιν, ενώ παράλληλα μελέτησε μουσική πλάι στον Βιεννέζο μουσικολόγο Δρα Χανς Ρέντλιχ. Αργότερα βρίσκουμε τον Γιάννη Χρήστου στη Ζυρίχη να ασχολείται με την Αναλυτική Ψυχολογία κοντά στον διάσημο καθηγητή Καρλ Γιουνγκ κι αμέσως μετά τον συναντάμε στην Ιταλία, όπου και συνεχίζει τις μουσικές σπουδές του. Το πρώτο συμφωνικό του έργο (Φοίνιξ, 1948) εκτελείται για πρώτη φορά το 1950 στο Λονδίνο, στο Ρόαγιαλ Αλμπερτ Χολ. Από το 1959 ο Γιάννης Χρήστου μένει μονίμως στην Αθήνα, όπου αδιάκοπα, αλλά εντελώς απομονωμένος στο στούντιό του, πειραματίζεται και μελετά νέες τεχνικές δικές του.

“Εχω τελειώσει ένα κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα, που η πρώτη εκτέλεσίς του θα πραγματοποιηθεί τον ερχόμενο χειμώνα στο Λονδίνο. Σολίστ θα είναι η αγαπητή μου φίλη και διάσημη πιανίστα Τζίνα Μπαχάουερ. Δε σας κρύβω ότι το κοντσέρτο γράφτηκε ειδικά γι’ αυτήν”.

Η συνομιλία έκλεισε με την αποκάλυψη του Γιάννη Χρήστου ότι τώρα δουλεύει πάνω στη σύνθεση μιας όπερας:

“Τώρα συνθέτω την πρώτη μου όπερα. Το λιμπρέτο, που έγραψα ο ίδιος, διηγείται μια σύγχρονη ιστορία κάπου σε ένα μέρος της γης. Τίτλος του έργου «Η κατάπτωσι». Θα είναι μία όπερα για πέντε πρωταγωνιστές – τρεις άνδρες και δύο γυναίκες – και με ανδρική χορωδία”».