Η παράδοση ζει στην καθημερινότητα του Πειραιά

Θ.Ν.: Τι συμβαίνει, κ. δήμαρχε, και ο Πειραιάς, αν και ως πόλη είναι συνέχεια της Αθήνας, διατηρεί μια ιδιότυπη μαγεία ώστε στο άκουσμα του ονόματός του να αναδύονται εικόνες, συγκινήσεις, ακόμη και οσμές, θα έλεγε κανείς, μιας πραγματικότητας που, ενώ έχει εκλείψει, την αισθάνεται κανείς διαρκώς παρούσα;

Γ.Μ.: Ο Πειραιάς διατήρησε τη φυσιογνωμία του πολύ περισσότερο σε σχέση με την Αθήνα. Μπορεί να τον χαρακτηρίζει κυρίως το λιμάνι του, αλλά ο πληθυσμός του με κάποια επαρχιακά χαρακτηριστικά είναι αυτός που κυρίως του δίνει μια συνεκτικότητα άγνωστη πια για την Αθήνα. Στο άκουσμα του ονόματός του το μυαλό σου πηγαίνει σε κάτι συμμαζεμένο, σ’ ένα σχεδόν οικογενειακό κλίμα, καθώς οι νησιώτες και οι Μανιάτες που έχουν μετοικήσει στον Πειραιά έχουν σχεδόν μια καθημερινή επαφή. Οι συνοικίες του, ο Βώκος, η παλιά Καστέλλα, η Κοκκινιά, όσο κι αν έχουν αλλάξει, παραμένουν τόσο για τον Πειραιώτη όσο και για τον οποιονδήποτε Ελληνα, όταν μιλάει για τον Πειραιά, με έντονα χαραγμένη μέσα τους την αλλοτινή τους φυσιογνωμία. Σε συνδυασμό βέβαια με κάποιες παραδόσεις του, είτε είναι το ρεμπέτικο και το Δημοτικό Θέατρο είτε ο Ολυμπιακός, παραδόσεις όμως ζωντανές που αρδεύουν την καθημερινότητα του Πειραιά δίνοντάς της μια υψηλόβαθμη συγκίνηση.

Θ.Ν.: Κύριε Διαμαντή, τι είναι αυτό που μεταβάλλει, κατά τη γνώμη σας, το Δημοτικό Θέατρο σ’ ένα τόσο προωθημένο «σημείο» όχι μόνο θεατρικά, μιας πόλης όπως ο Πειραιάς συνδυασμένης στην κοινή συνείδηση κυρίως με το λιμάνι του, το «Εμπα και το έβγα του κόσμου», σύμφωνα με τον τίτλο ενός θεατρικού έργου των Βαγγέλη Γκούφα και Βασίλη Ανδρεόπουλου;

Ν.Δ.: Θα έλεγα, όσον αφορά τη λειτουργία του Δημοτικού Θεάτρου, τα τελευταία χρόνια είναι κυρίως η διατύπωση μιας φιλοσοφίας που συνοψίζεται σε χαρακτηριστικά όπως είναι η ανάπτυξη, η διεισδυτικότητα μέσα στην πόλη με σοβαρό τρόπο, η αποφυγή πυροτεχνημάτων, με όση υπομονή κι αν προϋποθέτει μια τέτοιου είδους δουλειά. Στην ουσία μιλάμε για ένα αίτημα που σε υποχρεώνει να αντιμετωπίζεις το Δημοτικό Θέατρο όχι ως έναν αποκλειστικά θεατρικό χώρο, αλλά ως έναν πολιτιστικό οργανισμό, ως έναν μοχλό μιας πολυσχιδούς ανάπτυξης. Ενα βήμα για σημαντικές φωνές ανθρώπων στον χώρο του πολιτισμού, για ένα άνοιγμα στην πόλη με προγράμματα σοβαρά τόσο στον χώρο των σχολείων και της εκπαίδευσης όσο και σε σχέση με την τρίτη ηλικία και τις μειονότητες. Δηλαδή σε περίπτωση που μας ρωτούσε κάποιος, θ’ απαντούσα ευθέως ότι δεν είμαστε υπέρ της μιας παράστασης, αλλά υπέρ της συστηματικής διατύπωσης ενός πολιτιστικού οράματος.

Οταν στην πολιτική υπήρχε ηθική και όραμα

Θ.Ν.: Κύριε δήμαρχε, πριν πέσουμε στα βαθιά, σε ποιο βαθμό πιστεύετε πως η οικογενειακή σας καταβολή έχει συμβάλει σ’ αυτό που είστε σήμερα;

Γ.Μ.: Τα μέγιστα. Ο σεβασμός με τον οποίο έμαθα ν’ αντιμετωπίζω τους πάντες, η ευγένεια που θεωρώ ότι έχω ως άνθρωπος, οι δημοκρατικές μου αντιλήψεις, οφείλονται στο σπίτι μου, στον πατέρα μου που χάθηκε πολύ νωρίς, στα 56 του χρόνια. Χαίρομαι πραγματικά όταν ακούω να μου λένε «δεν ξέρουμε αν είσαι καλός άνθρωπος, δεν ξέρουμε αν είσαι καλός δήμαρχος, αλλά αν μοιάζεις με τον πατέρα σου, θα είσαι και καλός άνθρωπος και μπορείς να γίνεις και καλός δήμαρχος». Οταν χάνεις τον πατέρα σου στα 23 σου χρόνια, νιώθεις περήφανος να σε ακολουθεί η φήμη ενός ανθρώπου ηθικού και έντιμου, όχι απλά καλού πολιτικού, γιατί όπως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα αυτό έχει γίνει δευτερεύον. Βέβαια ήταν τελείως διαφορετικές οι εποχές όταν ζούσε ο πατέρας μου, στην πολιτική υπήρχε μια ηθική, υπήρχε ένα όραμα, σίγουρα υπήρχαν και άλλοι ηθικοί και έντιμοι άνθρωποι. Πάντως στην οικογένειά μου δεν την «ψωνίσαμε» ποτέ γιατί ο πατέρας μου έτυχε να είναι για πολλά χρόνια κοντά στον Ανδρέα Παπανδρέου, υπουργός. Οσον αφορά εμένα, θέλω να πιστεύω ότι οι Πειραιώτες βλέπουν στο πρόσωπό μου έναν άνθρωπο ίδιο με αυτούς, χωρίς φανφάρες, αλαζονεία, ακριβά πράγματα, σωματοφύλακες.

Θ.Ν.: Κύριε Διαμαντή, τι συμβαίνει κι ενώ παλαιότερα οι σχέσεις καλλιτεχνών και πολιτικών ήταν στην καλύτερη περίπτωση ιδιαίτερα τεταμένες, υπήρχε εκ προοιμίου κάτι ασυμβίβαστο ανάμεσά τους, σήμερα συνδιαλέγονται και συνεργάζονται; Τι σημαίνει αυτό, μια αλλαγή των πολιτικών ή μια υποχώρηση των ηθικών ανακλαστικών των καλλιτεχνών;

Ν.Δ.: Και τα δύο. Είναι γεγονός ότι τα τελευταία δεκαπέντε με είκοσι χρόνια αισθάνεται κανείς να διατυπώνεται ως κοινωνικό αίτημα πια η ανάγκη μιας συμμετοχικότητας, μιας βαθιάς συμμετοχικότητας σε διάφορες πλευρές του δημόσιου βίου, είτε είναι πολιτικές είτε είναι πολιτιστικές. Βλέπουμε το αίτημα αυτό να διατυπώνεται με πολύ απαιτητικό τρόπο, μέσω των κοινωνικών δικτύων, πολλές φορές αυθαίρετα, πολλές φορές έξω από θεσμούς και δομές. Αυτή λοιπόν η διατύπωση ενός απαιτητικού κοινωνικού αιτήματος συμμετοχικότητας έχει δημιουργήσει μια τελείως διαφορετική ώσμωση μεταξύ πολιτικής και καλλιτεχνίας. Η ώσμωση αυτή είναι ακόμη, κατά τη γνώμη μου, σε πολύ αρχικά στάδια. Θα υπάρξουμε μάρτυρες μιας διαφορετικής πολιτικής διαχείρισης κοινωνικών αιτημάτων αλλά και μιας διαφορετικής καλλιτεχνικής διαχείρισης οργανισμών και θεσμών. Αρχίζει και εκλείπει σιγά σιγά η ανάγκη μιας καλλιτεχνικής ελίτ και αυτό που αναδύεται είναι η ανάγκη μιας βαθιάς συμμετοχής, η ευχέρεια των ανθρώπων να κάνουν πράγματα που τους αφορούν και δίνουν ένα ουσιαστικότερο, σε σχέση με παλαιότερα, νόημα στη ζωή τους. Το ήθος και ο μόχθος αποκτούν τις σωστές τους διαστάσεις κι επομένως μια αλλαγή στις σχέσεις ανάμεσα στους δύο κατ’ επίφαση – ή και πραγματικά – αντιπάλους, όπως είναι οι πολιτικοί και οι καλλιτέχνες.

Οι κατακερματισμένες αρμοδιότητες

Θ.Ν.: Κύριε δήμαρχε, σε ποιο βαθμό ένας δήμαρχος μπορεί να λειτουργεί ανεξάρτητα από την κεντρική πολιτική διοίκηση;

Γ.Μ.: Στη χώρα μας δυστυχώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένες οι λειτουργίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την Κεντρική Διοίκηση. Δεν σημαίνει βέβαια ότι ένας δήμαρχος ή ένας περιφερειάρχης δεν μπορεί να είναι παραγωγικός ανεξάρτητα από τη σύνδεση αυτή. Είναι μια πραγματικότητα ότι όλες τις περασμένες δεκαετίες η Κεντρική Διοίκηση, οι κυβερνήσεις για να είμαστε ειλικρινείς, ήθελαν τους δημάρχους ελεγχόμενους. Να τους καθοδηγούν ή να τους συμπεριφέρονται ανάλογα με το αν είναι κομματικός φίλος τους ή όχι. Αυτή η κατάσταση τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει και στο μέλλον θ’ αλλάξει ακόμη περισσότερο. Παρατηρούμε σε μεγαλύτερο βαθμό πια ανεξάρτητους υποψήφιους δημάρχους και περιφερειάρχες, πολύ λιγότερο προσκολλημένους στα κόμματα απ’ όσο ήταν τα περασμένα χρόνια, περισσότερο βέβαια δημάρχους, για να είμαστε ειλικρινείς, παρά περιφερειάρχες. Σαφώς ένας δήμαρχος μπορεί να είναι δημιουργικός. Η καθημερινότητα μιας πόλης προφανώς αφορά τα οικονομικά του δήμου ή τη δυνατότητα προσλήψεων, αλλά αφορά και την οργάνωση του δήμου, το πρόγραμμα ενός δημάρχου, το πώς ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των ανθρώπων, το πώς συμπεριφέρεται γενικότερα. Δεν μπορούμε, δηλαδή, να λέμε οι δήμαρχοι ότι για όλα τα κακά φταίει η Κεντρική Διοίκηση. Στο παρελθόν, και η Αυτοδιοίκηση είχε δώσει πολύ κακά παραδείγματα, ένας δήμαρχος όμως έχει περιθώρια να δουλέψει και να παραγάγει έργο. Αλλιώς δεν έχει νόημα ν’ ασχολείται κανείς με το κομμάτι αυτό.

Θ.Ν.: Επειδή επανειλημμένα αναφέρονται πολλοί σ’ έναν δήμαρχο της Νέας Υόρκης, τον Τζουλιάνι, τι συγκεκριμένα έκανε και θεωρείται ένας δήμαρχος – πρότυπο ακόμη και για τη Νέα Υόρκη;

Γ.Μ.: Ο Τζουλιάνι το πρώτο που έκανε είναι ότι καθάρισε και ασφάλισε τη Νέα Υόρκη σε σχέση με την πολύ μεγάλη βία που επικρατούσε στην πόλη αυτή. Πιστώνεται με τον πιο θετικό τρόπο ότι η Νέα Υόρκη είναι πλέον μια πόλη ασφαλής. Βέβαια είναι εντελώς διαφορετικές η δομή και η λειτουργία των δημάρχων στην Αμερική αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη σε σχέση με την Κεντρική Διοίκηση απ’ ό,τι είναι στην Ελλάδα. Για παράδειγμα, μιλάμε για την καταστροφή στο Μάτι, για τους πολλούς νεκρούς που είχαμε, αλλά και για το τι ευθύνη μπορεί να φέρει ο εκεί δήμαρχος. Ο κόσμος μπερδεύεται πολλές φορές και θεωρεί ότι ένας δήμαρχος στην Ελλάδα έχει τις αρμοδιότητες που έχει ένας δήμαρχος στη Νέα Υόρκη, όταν δηλαδή ο τελευταίος έχει υπό αυτόν την Πυροσβεστική, την Αστυνομία, την Τροχαία, μια σειρά κρίσιμων για την περίπτωση καταστροφής υπηρεσιών. Εδώ ένας δήμαρχος δεν έχει καμία από αυτές τις υπηρεσίες υπό τον έλεγχό του. Με το να είναι κατακερματισμένες οι αρμοδιότητες, είναι αδύνατον να συνεννοηθούμε μεταξύ μας όταν σημειώνεται μια καταστροφή, πυρκαγιά, πλημμύρα ή σεισμός. Αν οι δήμαρχοι στα ξένα κράτη είναι ισχυροί, είναι γιατί έχουν την ευθύνη πολλών πραγμάτων. Πολλά παράπονα δημοτών προς το πρόσωπό μου αφορούν την ασφάλεια της πόλης, την παραβατικότητα που υπάρχει. Συμβαίνει αυτό ακριβώς που λέει η παμπάλαια ρήση «τα παράπονά σου στον δήμαρχο». Τους εξηγώ ότι ο δήμαρχος δεν μπορεί να παρέμβει για μια σειρά παραβατικών συμπεριφορών, είτε πρόκειται για παρκάρισμα είτε για ληστεία, γιατί δεν έχει εργαλεία για να το κάνει. Οι δημότες έχουν δικαιολογημένα απαιτήσεις και το πιο κοντινό τους πρόσωπο για να τις εκφράσουν είναι ο δήμαρχος, δεν είναι ο ταξίαρχος, ο διοικητής της Τροχαίας ή ο διοικητής της Πυροσβεστικής.

Τα αγκάθια της νομοθεσίας

Θ.Ν.: Κύριε Διαμαντή, πώς αισθάνεται κανείς να αναλαμβάνει το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά, ένα θέατρο με τόσο μεγάλη ιστορία, φτάνει να αναλογιστεί κανείς έστω και μόνο το όνομα του Δημήτρη Ροντήρη;

Ν.Δ.: Τεράστια η ευθύνη να διευθύνεις ένα τέτοιο θέατρο, σε μια τέτοια πόλη, με μια τέτοια ιστορία. Αυτή τη στιγμή μιλάμε για ένα θέατρο 120 ετών, υπόδειγμα αρχιτεκτονικής. Χτίστηκε ως ένα τοπόσημο ώστε μπαίνοντας τα πλοία στο λιμάνι ν’ αντικρίζουν την κορυφή του Δημοτικού Θεάτρου. Ο έλληνας αρχιτέκτονας που το έχτισε, ο Λαζαρίμος, το έχτισε ακριβώς ως ένα κτίριο αναφοράς στο κέντρο του Πειραιά. Ο ίδιος αρχιτέκτονας είχε δώσει κι άλλα δείγματα εξαιρετικής αρχιτεκτονικής σε διάφορα σημεία του Πειραιά. Δυστυχώς, δεν είναι τόσο γνωστός όσο ο Τσίλλερ, η επιλογή όμως της αστικής τάξης του Πειραιά να δώσει τότε στον Λαζαρίμο τη δυνατότητα να χτίσει ένα τέτοιο κτίριο είναι από κάθε άποψη υποδειγματική. Εν πάση περιπτώσει, το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά λειτούργησε τα 120 αυτά χρόνια με πολλούς τρόπους, φτάνει να θυμηθούμε τους πρόσφυγες που στέγασε το ’22 ή την αυλαία του που έχει διασωθεί και φυλάσσεται και θα θέλαμε κάποια στιγμή να την εκθέσουμε στο κοινό, καθώς στο πίσω μέρος της γερμανοί και άγγλοι στρατιώτες που έμεναν στη διάρκεια της Κατοχής μέσα στο Δημοτικό Θέατρο έχουν γράψει χαρακτηριστικές σημειώσεις. Οσο σεβαστή κι αν είναι η δημιουργία του Ροντήρη με το τεράστιο εκτόπισμά της, το Δημοτικό Θέατρο διαθέτει σαφώς μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία. Αν θεωρούμε για την εποχή μας τουλάχιστον ως υποδειγματική τη λειτουργία του Δημοτικού Θεάτρου, είναι γιατί υπερβαίνοντας τις προθέσεις ενός θεατρικού οργανισμού έχει εξελιχθεί σ’ ένα γενικότερο «σημείο» πολιτιστικής αναφοράς.

Γ.Μ.: Και πάντα με τις αγκυλώσεις που υπάρχουν στην ελληνική νομοθεσία. Γιατί πώς μπορεί ο Δήμος του Πειραιά να «τρέξει» ένα θέατρο αυτού του βεληνεκούς όταν η νομοθεσία δεν επιτρέπει να υπάρχει ένα ξεχωριστό διοικητικό συμβούλιο, ένας ξεχωριστός προϋπολογισμός; Το Δημοτικό Θέατρο θα έπρεπε να είναι μια αυτόνομη μονάδα με δική του διοίκηση και δικό του προϋπολογισμό. Ο νόμος το απαγορεύει, άρα το Δημοτικό Θέατρο λειτουργεί διοικητικά με ανθρώπους που δεν γνωρίζουν και δεν οφείλουν να γνωρίζουν τη λειτουργία ενός θεάτρου. Αν εξαιρέσουμε τον καλλιτεχνικό διευθυντή, δεν μπορούμε να προσλάβουμε ανθρώπους που να βοηθήσουν στην οργάνωση του θεάτρου, στην επικοινωνία του, τη διαφήμισή του, την εύρεση χορηγιών. Οπως γνωρίζετε, προσλήψεις στο Δημόσιο δεν γίνονται τα τελευταία δέκα χρόνια, με αποτέλεσμα το θέατρο να λειτουργεί ουσιαστικά μ’ έναν καλλιτεχνικό διευθυντή και με όποια βοήθεια μπορεί ο ίδιος να εξασφαλίσει.

Ν.Δ.: Το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά δεν λειτουργεί ούτε ως ένα Εθνικό Θέατρο ούτε ως ένα δημοτικό περιφερειακό θέατρο. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Το πιο ουσιαστικό θα ήταν να αναλάβει το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά ως εποπτευόμενο φορέα το υπουργείο Πολιτισμού – τώρα που μιλάμε, το Δημοτικό Θέατρο υπάγεται στο υπουργείο Εσωτερικών. Θα είχε τότε μια ανεξάρτητη δομή, ένα ανεξάρτητο διοικητικό συμβούλιο, θα στηριζόταν οικονομικά, με αποτέλεσμα να μπορεί να υλοποιεί ένα πλήθος προγραμμάτων, χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων, μέσω ΕΣΠΑ.

Γ.Μ.: Είχα πάει πρόσφατα ένα ταξίδι στη Χάιφα. Μου έκανε εντύπωση όταν άκουσα τον δήμαρχο να μου λέει ότι αποφάσισε την ίδρυση δύο πανεπιστημίων στην πόλη που δημαρχεύει, το ένα με κατεύθυνση την ιατρική επιστήμη, το δεύτερο κάτι άλλο. Οταν με είδε ν’ απορώ μ’ αυτή την πρωτοβουλία, μου είπε ότι μπορεί ν’ αποφασίζει όχι μόνο για το πόσα πανεπιστήμια θα γίνουν στην πόλη, αλλά και για την κατεύθυνση που θ’ ακολουθήσουν. Οι δήμαρχοι στα ξένα κράτη έχουν έναν αποφασιστικό ρόλο. Δεν μπορεί ένας δήμαρχος να μη θέλει το τραμ στον Πειραιά και να το επιβάλλει η Κεντρική Διοίκηση. Βέβαια, όλα αυτά θ’ αλλάξουν σταδιακά, όμως εδώ ακόμη σε μας ένας δήμαρχος δεν ρυθμίζει τα της πόλης του, είναι δήμαρχος σε μια πόλη όπου πολλοί άλλοι ρυθμίζουν τη λειτουργία της. Βέβαια, παίζει και ο δήμαρχος έναν ρόλο, δεν τον απαξιώνω, αλλά θα έπρεπε να είναι πιο καθοριστικός.

Θ.Ν.: Και για να τελειώσουμε με κάτι πιο ευχάριστο, κύριε δήμαρχε. Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι κάτι το «εξωτικό» που διαθέτει ο Πειραιάς ή μια «κακόφημη» δραστηριότητα, όπως την έκανε γνωστή ιδιαίτερα με την ταινία του ο Ζυλ Ντασσέν «Ποτέ την Κυριακή», συνετέλεσε σ’ αυτήν τη ρομαντική, ειδυλλιακή αντίληψη που έχουμε γι’ αυτόν;

Γ.Μ.: Υπάρχει σαφώς αυτή η ρομαντική αντίληψη για τον Πειραιά. Με το πέρασμα βέβαια των χρόνων πολλά πράγματα έχουν αλλάξει, αλλά το λιμάνι με τις ιστορίες του, οι μουσικές, οι μνήμες από την εποχή που ανθούσε η Τούμπα ή τα Βούρλα παλαιότερα, όλα αυτά είναι προίκα του Πειραιά και των Πειραιωτών. Αν νιώθουμε ξεχωριστοί, είναι ακριβώς γιατί ο Πειραιάς προκαλεί αυτό το πολύ έντονο συναίσθημα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη πόλη. Βέβαια, παλιά ο Πειραιάς ήταν ένας, δεν υπήρχε Δραπετσώνα, Κερατσίνι, Νίκαια, Ρέντης. Ο Πειραιάς ήταν το όλον. Αργότερα χωρίστηκε γεωγραφικά σε δήμους, αλλά όλοι παραμένουν Πειραιώτες. Αν ρωτήσετε έναν στη Νίκαια τι είναι, θα σας απαντήσει «Πειραιώτης».