«Διαρθρωμένες» διεθνείς σχέσεις και αυτονομία της ΕΕ

Είναι αναγκαία, έλεγε προ ημερών ο Κυριάκος Μητσοτάκης, «η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης», έχοντας προφανώς το βλέμμα στις «πληγές» στη γειτονιά της Ελλάδας. Με την αποστροφή «να χαράξει τον δικό της δρόμο» ο ίδιος μιλούσε συγκεκριμένα για την άμυνα και την ασφάλεια, μαζί με τους τομείς της οικονομίας, της ενέργειας, της υγείας. Η πρωθυπουργική δήλωση έγινε δημοσίως έπειτα από την κλειστή συνεδρίαση της Ευρωμεσογειακής συνόδου κορυφής (EUMED 9) στην Αθήνα, με άλλους οκτώ ηγέτες μεσογειακών κρατών στα διπλανά πόντιουμ. Ηταν μία ημέρα μετά τον πλήρη αιφνιδιασμό της ΕΕ από την ανακοίνωση της στρατηγικής συμφωνίας AUKUS (ΗΠΑ, Βρετανία, Αυστραλία), που τίναξε στον αέρα το μεγαλύτερο αμυντικό συμβόλαιο στην ιστορία της Γαλλίας. Ισως σημειολογικά, τη στιγμή που ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφερόταν και σε «πρόσφατες αναδιατάξεις στην παγκόσμια σκακιέρα» που, κατά τον ίδιο, θέτουν πλέον επιτακτικά στο τραπέζι τα προβλήματα, έστρεψε το σώμα και το βλέμμα του προς τον Εμανουέλ Μακρόν, ενώ κλείνοντας την παρέμβασή του χρησιμοποίησε λόγια του γάλλου ιστορικού Φερνάν Μπροντέλ και του Σεφέρη. «Είναι μία επιλογή που προφανώς προϋποθέτει νέους συνδυασμούς στο πλέγμα των συμμαχιών μας», είχε προσθέσει για να κάνει ένα βήμα παραπέρα: «Προβάλει ως αδήριτος στόχος και για την επίτευξή του η Ελλάδα θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή». Και ο σλοβένος πρωθυπουργός Γιάνες Γιάνζα έσπευσε να αναδείξει την ευρωπαϊκή «στρατηγική αυτονομία» ως το πιο σημαντικό θέμα μαζί με την κλιματική κρίση, το Προσφυγικό και την ευρωπαϊκή συνοχή. «Η Ευρωπαϊκή Ενωση οφείλει να βρίσκεται σε θέση να αντιμετωπίζει προκλήσεις και απειλές που αφορούν τη γειτονιά μας, αλλά και να δημιουργεί συμμαχίες» ήταν το ρεζουμέ του μηνύματος Μακρόν από την Αθήνα.  

«Δύσκολες
ισορροπίες»

Σε ένα περιβάλλον αλλαγής συσχετισμών παγκοσμίως, όπως αναλυτές «διαβάζουν» και την AUKUS, θεωρώντας ότι οι Ευρωπαίοι καλούνται εκ νέου να βρουν τη θέση τους (κυρίως η ΕΕ να αποκτήσει γεωπολιτικό ρόλο), υπάρχουν εκείνοι που προς το παρόν απλώς συμμερίζονται τη δυσφορία για ένα ακυρωμένο deal ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων. Διπλωμάτες άλλωστε σε άτυπες συζητήσεις τους τονίζουν ότι δεν πρέπει η Ελλάδα να μπλεχτεί στη συζήτηση (σχολιασμός επισήμως δεν έχει γίνει άλλωστε), βλέποντας την ανάγκη να τηρούνται «δύσκολες ισορροπίες», που δεν αποκλείεται να δυσκολέψουν περισσότερο. Υπάρχουν και εκείνοι που αρχίζουν να μιλούν για πιθανό ισχυρό έναυσμα, το οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ευκαιρία αφενός για να ενισχύσει τις φωνές στην Ευρώπη και επιπλέον να φέρει ακόμα πιο κοντά την Αθήνα και το Παρίσι, που εμφανίζονται σε περίοδο αναβαθμισμένης συνεργασίας. Κάποιοι μιλούν για «σοκ» που ενδεχομένως να «χρειαζόταν» η Ευρώπη ώστε να δρομολογήσει νέα βήματα, όσο και αν ένας τέτοιος διάλογος δεν θα είναι εύκολος. Κατά τον επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοζέπ Μπορέλ πάντως η διένεξη Γαλλίας – ΗΠΑ από τη συμφωνία ανάμεσα σε Ουάσιγκτον, Λονδίνο και Καμπέρα δεν αντιμετωπίζεται ως διμερές θέμα.   

Σύμφωνα με αναλυτές, προφανώς και η Ελλάδα δεν είναι αποκομμένη από ανακατατάξεις που επηρεάζουν τη Δύση, ούτε βέβαια από την προοπτική ενίσχυσης σε στρατηγικό επίπεδο της αυτονομίας της ΕΕ – μια αναγκαιότητα για την οποία ο Μακρόν επιχειρηματολογεί εδώ και χρόνια. Πέρα από μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, η Ελλάδα θέλει να είναι στρατηγικός σύμμαχος των ΗΠΑ, αναμένοντας πλέον και την οριστικοποίηση της νέας αμυντικής συμφωνίας, στην οποία επιδιώκει και συμβολισμούς απέναντι στην Τουρκία, σταθερός σύμμαχος του Ηνωμένου Βασιλείου, να αναπτύσσει στρατηγική συνεργασία με τη Γαλλία ως επίσης ισχυροί σύμμαχοι και να διατηρεί οικονομικο-επενδυτικές σχέσεις και συγκεκριμένους δεσμούς με την Κίνα. Είναι ενδεικτικό ότι τον Πολιτισμό και τον τουρισμό χαρακτήρισε προσφάτως ο Πρωθυπουργός ως τις «δύο αιχμές των ελληνοκινεζικών σχέσεων, οι οποίες μάλιστα αλληλοτροφοδοτούνται».   

Εξού και αρμόδιες πηγές δείχνουν να συμφωνούν στη σημασία να παραμένουν «διαρθρωμένες», οριοθετημένες δηλαδή, οι σχέσεις της χώρας στο διεθνές σκηνικό με διαρκές το στοίχημα για «ευαίσθητες ισορροπίες». Σε κάθε περίπτωση, με πολυεπίπεδη κινητικότητα της ελληνικής διπλωματίας και με τις διεθνείς επαφές του ο Πρωθυπουργός συνεχίζει την προσπάθεια αναβάθμισης, όπως επιμένουν πρωθυπουργικοί συνεργάτες, «του πολιτικού και του γεωστρατηγικού ρόλου της Ελλάδας» – πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και το πρόσφατο εθνικό σχέδιο εξωστρέφειας για την οικονομική διπλωματία. Μετά την αποχώρηση του Κυριάκου Μητσοτάκη από τις ΗΠΑ, όπου παραμένει από την Τετάρτη για την 76η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, και την άφιξή του στο Παρίσι την ερχόμενη Δευτέρα, όλα δείχνουν ότι θα μπουν στο τραπέζι της συζήτησης κατά το πολύωρο τετ α τετ του Πρωθυπουργού με τον Μακρόν θέματα που αφορούν ένα ευρύ πλέγμα, όπως η πορεία και ο ρόλος της ΕΕ, παγκόσμια ζητήματα, η οικονομία, η Ανατολική Μεσόγειος και ο ρόλος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και προφανώς οι διμερείς επαφές Αθήνας – Παρισιού. Ο Πρωθυπουργός άλλωστε έχει ήδη αποκαλύψει την αγορά επιπλέον έξι γαλλικών μαχητικών Rafale, ενώ η κυβέρνηση παραμένει προσηλωμένη στην ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ μέσα από νέα πενταετή συμφωνία.