Σχεδιάζοντας τις πόλεις του μέλλοντος με λιγότερα αυτοκίνητα

Το ερώτημα αν ο χώρος παράγει κυκλοφορία ή η κυκλοφορία παράγει χώρο αναφέρεται σε όλη την ιστορία της πόλης. Ο κυκλοφοριακός σχεδιασμός πρέπει να υπηρετεί τη λειτουργία της πόλης, να καθοδηγείται από τον χώρο και να εξυπηρετεί τους στόχους του πολεοδομικού σχεδιασμού. Χρήσεις γης και μεταφορές είναι σαφώς δύο συστήματα που αλληλοεπηρεάζονται. Για να είναι το σύστημα μεταφορών αποτελεσματικό και αποδοτικό πρέπει να σχεδιάζονται οι χρήσεις γης σε συνάρτηση με αυτό. Αντίστροφα, για να είναι αποτελεσματική η λειτουργία της πόλης, πρέπει το σύστημα μεταφορών να προσαρμόζεται σε αυτήν, με κατάλληλη χωροθέτηση των δικτύων.

Με άλλα λόγια οι δύο αυτοί τομείς του σχεδιασμού, η πολεοδομία και οι μεταφορές, θα πρέπει να θεωρούνται ως ένα ενιαίο σύστημα, έτσι ώστε να υπάρχουν τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα για τη λειτουργία των πόλεων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο στόχος που θα πρέπει να θέσει η στρατηγική της αστικής κινητικότητας είναι κατ’ αρχάς η αύξηση των μετακινήσεων με βιώσιμα μέσα, η αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής των πολιτών και η μείωση της παραγωγής ρύπων. Η αναβάθμιση αυτή αφορά στο δομημένο περιβάλλον μιας πόλης, στο αστικό πράσινο και στα υπόλοιπα στοιχεία του δημοσίου χώρου της, όπως επίσης και στην ίδια τη γεωμετρία, τη δομή και τα χαρακτηριστικά του αστικού της ιστού, καθώς και στο σύστημα των μεταφορών και των ροών των καθημερινών μετακινήσεων. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο πως σε αυτήν την κατεύθυνση, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την αρμόδια Ευρωπαϊκή Γραμματεία, τονίζεται ότι η στρατηγική των μεταφορών δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνη της αλλά πρέπει να συνδυάζεται με την πολιτική των χρήσεων γης που τις καθοδηγούν, με την πολιτική για την ενέργεια, με την πολιτική για το κλίμα, με την πολιτική για την κυκλική οικονομία και τη βιωσιμότητα των πόρων, με την πολιτική για την προσβασιμότητα κ.ο.κ. Στο πλαίσιο αυτό απαραίτητο στοιχείο των Σχεδίων Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ) είναι ο συσχετισμός των χρήσεων γης με τον κυκλοφοριακό σχεδιασμό, η προώθηση των αστικών αναπλάσεων, η προώθηση της προσβάσιμης αλυσίδας μετακίνησης, η δημιουργία ολοκληρωμένων δικτύων ήπιας μετακίνησης σε κάθε δήμο, και όχι αποσπασματικά, η ενίσχυση του αστικού πρασίνου, η ενεργειακή αναβάθμιση του αστικού χώρου.

Πλήθος παραδειγμάτων παρόμοιων πολιτικών ενίσχυσης της βιώσιμης κινητικότητας, μέσα από ΣΒΑΚ, έχουν εφαρμοστεί με μεγάλη επιτυχία σε ευρωπαϊκές πόλεις και όχι μόνο. Μερικές από τις βέλτιστες πρακτικές που έχουν καταγραφεί είναι: η προώθηση των μεικτών χρήσεων υψηλών πυκνοτήτων γύρω από σταθμούς δημόσιας συγκοινωνίας, η δημιουργία περιοχών ήπιας κυκλοφορίας και περιοχών χωρίς αυτοκίνητο, διαμορφώσεις φιλικές στον πεζό και τον ποδηλάτη, σχεδιασμός χώρων πρασίνου και πολλές άλλες. Εν κατακλείδι, τα ΣΒΑΚ είναι η επιτομή τόσο του συνδυασμένου όσο και του συμμετοχικού σχεδιασμού. Και σαν τέτοια πρέπει να τα θεσμοθετήσουμε, να τα υιοθετήσουμε και να τα προωθήσουμε, μέσω ολοκληρωμένων στρατηγικών και πολιτικών.

Ο Ευθύμιος Μπακογιάννης είναι γενικός γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, επίκουρος καθηγητής ΕΜΠ