Η νέα Γιάλτα των τριών ισχυρών: Οι ατζέντες των κρατών και η απουσία της Ευρώπης
Τραμπ, Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ ετοιμάζονται να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι στην Κίνα. Τα πυρηνικά, η Ουκρανία και οι νέες σφαίρες επιρροής στο επίκεντρο μιας συνάντησης που προκαλεί ανησυχία από το Κίεβο μέχρι την Ταϊπέι.
Ογδόντα ένα χρόνια μετά τη Διάσκεψη της Γιάλτας, όταν ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν συναντήθηκαν για να διαμορφώσουν τη μεταπολεμική τάξη, τρεις άλλοι ηγέτες ετοιμάζονται να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να συναντηθούν την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου στη Σεντζέν της Κίνας, στο περιθώριο της συνόδου Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC).
Η ιστορική σύγκριση δεν είναι τυχαία. Ούτε όμως και απολύτως ακριβής. Το 1945, οι τρεις ηγέτες διαπραγματεύονταν την επόμενη ημέρα ενός παγκόσμιου πολέμου. Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα δεν συγκροτούν μια συμμαχία νικητών. Αντιθέτως, βρίσκονται σε έναν σύνθετο ανταγωνισμό, με διαφορετικές επιδιώξεις, συγκρουόμενα συμφέροντα και ανοιχτά μέτωπα.
Αυτό που συνδέει τις δύο εποχές είναι ένας φόβος: ότι το μέλλον μικρότερων χωρών μπορεί να καθοριστεί από αποφάσεις που θα ληφθούν χωρίς τη συμμετοχή τους.
Τρεις ηγέτες, τρεις διαφορετικές ατζέντες
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η συνάντηση αποτελεί ευκαιρία για μια διπλωματική επιτυχία διεθνούς εμβέλειας, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνησή του αντιμετωπίζει αυξημένες εσωτερικές πολιτικές πιέσεις, ειδικά και μετά το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών. τις ενδιάμεσες εκλογές. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει να αναδείξει τον εαυτό του ως τον ηγέτη που μπορεί να συνομιλεί ταυτόχρονα με τους δύο μεγαλύτερους στρατηγικούς ανταγωνιστές της Ουάσιγκτον.
Τι βρίσκεται στην κορυφή της Αμερικανικής ατζέντας; Ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών. Μετά τη λήξη της τελευταίας συμφωνίας περιορισμού των στρατηγικών πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, τον Φεβρουάριο του 2026, η Ουάσιγκτον επιδιώκει ένα νέο πλαίσιο που θα περιλαμβάνει και την Κίνα. Από την άλλη πλευρά όμως το Πεκίνο δεν εμφανίζεται πρόθυμο να αποδεχθεί ισότιμες δεσμεύσεις με δύο χώρες που εξακολουθούν να διαθέτουν πολύ μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια.
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, το διακύβευμα είναι διαφορετικό. Ακόμη και η ίδια η εικόνα του στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας συνιστά διπλωματικό κέρδος. Η Μόσχα επιδιώκει να επιβεβαιώσει ότι παραμένει μια παγκόσμια δύναμη, παρά τις δυτικές κυρώσεις και τον παρατεταμένο πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο Ρώσος πρόεδρος θα ήθελε μια διευθέτηση του ουκρανικού με όρους ευνοϊκούς για τη Μόσχα, καθώς και την έμπρακτη αναγνώριση ότι η Ρωσία εξακολουθεί να έχει καθοριστικό λόγο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο Σι Τζινπίνγκ τέλος, βρίσκεται ίσως στη δυσκολότερη θέση. Από τη μία πλευρά, η φιλοξενία μιας τέτοιας συνάντησης ενισχύει την εικόνα της Κίνας ως δύναμης που βρίσκεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας. Από την άλλη, το Πεκίνο δεν επιθυμεί να εγκλωβιστεί σε μια διαπραγμάτευση που θα το υποχρέωνε να επιλέξει ανάμεσα στη στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία και στη διαχείριση των σχέσεών του με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ουκρανία και ο φόβος μιας συμφωνίας ερήμην της
Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά την Ουκρανία. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει ότι το ουκρανικό δεν αποτελεί αντικείμενο της τριμερούς ατζέντας, η παρουσία του Πούτιν και του Τραμπ στην ίδια αίθουσα αρκεί για να προκαλέσει ανησυχία στο Κίεβο.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ήδη προειδοποιήσει για τον κίνδυνο μιας νέας Γιάλτας. Και τι σημαίνει αυτό; Να προκύψει από αυτή τη συνάντηση μια αναδιανομή της επιρροής των μεγάλων δυνάμεων εις βάρος των μικρότερων κρατών. Αυτό που στην ουσίας διακυβεύεται εδώ είναι εάν θα εμπεδωθεί η αντίληψη ότι η τύχη μιας κυρίαρχης χώρας μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ τρίτων.
Ανάλογες ανησυχίες υπάρχουν και στην Ταϊβάν, η οποία παρακολουθεί κάθε μεταβολή στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Πεκίνου, αλλά και στην Ιαπωνία, που φοβάται ότι μια ευρύτερη συμφωνία μεταξύ των υπερδυνάμεων θα μπορούσε να μεταβάλει τις ισορροπίες ασφαλείας στην περιοχή του Ινδοειρηνικού.
Η μεγάλη απούσα: Η Ευρώπη
Στη συζήτηση για μια νέα παγκόσμια αρχιτεκτονική ισχύος, η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί για άλλη μια φορά στη θέση του θεατή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές δυνάμεις στον κόσμο, αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει την οικονομική της βαρύτητα σε ενιαία γεωπολιτική ισχύ.
Η απουσία της από το τραπέζι αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν ένα από τα κεντρικά ζητήματα της διεθνούς ασφάλειας αφορά έναν πόλεμο που διεξάγεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Και αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι εδώ ο Βλαδιμίρ Πούτιν αρνείται κατηγορηματικά να «βάλει» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το Ουκρανικό την Ευρώπη.
Για τις Βρυξέλλες, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται σε μια ενδεχόμενη συμφωνία για την Ουκρανία αλλά φεύγει πέρα από αυτό. Αφορά τη σταδιακή διαμόρφωση ενός διεθνούς συστήματος στο οποίο οι μεγάλες δυνάμεις θα διαπραγματεύονται απευθείας τις μεταξύ τους ισορροπίες, παρακάμπτοντας συμμαχίες, θεσμούς και πολυμερείς διαδικασίες.
Είναι άλλωστε κάτι που ο Ντόναλτ Τραμπ επιδιώκει από την πρώτη μέρα της δεύτερής του θητείας ως Πρόεδρος των ΗΠΑ
Βλέποντας την κατάσταση συνολικά, η Κίνα δεν έχει λόγο να αποδεχθεί εύκολα περιορισμούς στην ανερχόμενη στρατηγική της ισχύ. Η Ρωσία δεν επιθυμεί να εγκαταλείψει τα γεωπολιτικά της κεκτημένα. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες δύσκολα θα συναινούσαν σε μια διεθνή τάξη που θα περιόριζε τον δικό τους ρόλο.
Ίσως, επομένως, η συνάντηση στη Σεντζέν να αποδειχθεί περισσότερο μια επίδειξη ισχύος παρά η απαρχή μιας νέας διεθνούς συμφωνίας. Ωστόσο, ακόμη και χωρίς κοινό ανακοινωθέν ή δεσμευτικές αποφάσεις, η εικόνα των τριών ηγετών μπορεί να έχει τη δική της πολιτική βαρύτητα.











