Τα κουνούπια φαίνεται πως μπορούν να μάθουν να συνδέουν τη μυρωδιά διαδεδομένου εντομοαπωθητικού– με την προοπτική ενός γεύματος, σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική μελέτη. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορεί να τσιμπούν περισσότερο όσους ψεκάζονται με την ουσία.
Ερευνητές κατάφεραν να «εκπαιδεύσουν» τα κουνούπια με μια μέθοδο παρόμοια με το κλασικό πείραμα του Παβλόφ, όπου τα σκυλιά συνδύαζαν τον ήχο ενός κουδουνιού με την άφιξη του φαγητού τους. Έτσι, τα έντομα συνέδεσαν τη μυρωδιά του εντομοαπωθητικού με την προσδοκία αίματος.
Τα εργαστηριακά αποτελέσματα προέκυψαν κάτω από «πολύ συγκεκριμένες συνθήκες» και δεν αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα του εντομοαπωθητικού, όπως διευκρίνισε ο ομότιμος καθηγητής του Ινστιτούτου Βιολογίας των Εντόμων στο Πανεπιστήμιο της Τουρ, Κλαούντιο Λαζάρι.
Η δραστική ουσία Ν,Ν-διαιθυλο-μετα-τολουαμίδιο, που αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1940, έχει συμβάλει στη σωτηρία εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως. Το εντομοαπωθητικό θεωρείται «η απόλυτη αναφορά στα απωθητικά» και χρησιμοποιείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την αντιμετώπιση ασθενειών που μεταδίδονται από κουνούπια, σημείωσε ο Λαζάρι, συν-συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Journal of Experimental Biology.
Η ανάγκη για νέα, πιο «φιλικά» απωθητικά
Όπως εξήγησε ο καθηγητής, «χρειάζεται να αναπτύξουμε νέες ουσίες, πιο αποτελεσματικές, που να σέβονται περισσότερο το περιβάλλον και να είναι λιγότερο αλλεργιογόνες». Για να επιτευχθεί αυτό, είναι κρίσιμο «να κατανοήσουμε πώς ακριβώς ενεργούν τα απωθητικά στα έντομα».
«Δεν ξέρουμε γιατί» αυτές οι ουσίες λειτουργούν, πρόσθεσε. «Έχουν νευροτοξική δράση; Εμποδίζουν τα κουνούπια να εντοπίζουν τη μυρωδιά μας; Ή απλώς τα κάνουν να αισθάνονται άσχημα;» αναρωτήθηκε ο Λαζάρι.
Το πείραμα και τα εντυπωσιακά αποτελέσματα
Στο πείραμα, οι ερευνητές τοποθέτησαν κουνούπια πίσω από ένα υφασμάτινο δίχτυ και τους πρόσφεραν σακουλάκι με ζεστό αίμα πρόβατου, παρατηρώντας τη συμπεριφορά τους. Όπως αναμενόταν, τα κουνούπια (Aedes aegypti) έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για το αίμα, αλλά απομακρύνονταν όταν το σακουλάκι είχε ψεκαστεί με εντομοαπωθητικό.
Σε δεύτερη φάση, η ομάδα τάιζε τα κουνούπια με ζεστό αίμα για 20 δευτερόλεπτα, προσθέτοντας το εντομοαπωθητικό στα τελευταία 10. Μετά από τρεις επαναλήψεις, τα κουνούπια εκτέθηκαν μόνο στην οσμή της ουσίας και το 60% προσπάθησε να «τσιμπήσει» το δίχτυ, χωρίς να υπάρχει αίμα πίσω του.
Η ερευνήτρια Αγειλέν Ναλί έδειξε στα «εκπαιδευμένα» κουνούπια τα χέρια της –το ένα καθαρό και το άλλο ψεκασμένο με εντομοαπωθητικό– και διαπίστωσε με έκπληξη ότι προτιμούσαν το ψεκασμένο χέρι. Το ίδιο αποτέλεσμα παρατηρήθηκε και όταν αντικαταστάθηκε το αίμα με ζάχαρη, αφού τα κουνούπια τρέφονται και με νέκταρ.
Η «εκπαίδευση» των κουνουπιών και οι επιπτώσεις
«Αυτό δείχνει ότι δεν είναι η χημεία του μορίου που προκαλεί την απώθηση, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το κουνούπι ερμηνεύει την πληροφορία», εξήγησε ο Λαζάρι. Ο συν-συγγραφέας της μελέτης και βιοχημικός στο Virginia Tech, Κλεμάν Βινοζέρ, εκτίμησε ότι «ο εγκέφαλος του κουνουπιού μπορεί να τροποποιήσει την αντίδρασή του, με βάση την εμπειρία του».
Ο Λαζάρι πάντως εμφανίστηκε καθησυχαστικός: τα κουνούπια έμαθαν «σχετικά γρήγορα» να μην απωθούνται από το εντομοαπωθητικό στο εργαστήριο, αλλά στη φύση «θα απαιτούνταν πολύ ιδιαίτερες συνθήκες για να συμβεί κάτι τέτοιο». Τόνισε τέλος τη σημασία του να «τηρούμε τις οδηγίες του κατασκευαστή», καθώς το εντομοαπωθητικό διατίθεται σε διάφορες συγκεντρώσεις και προϊόντα, με διαφορετικούς τρόπους χρήσης.
