Περίπου 59.000 χρόνια πριν, ένας Νεάντερταλ στη Σιβηρία υπέφερε από έντονο πονόδοντο, εξαιτίας ενός χαλασμένου τραπεζίτη στην κάτω γνάθο. Το δόντι του, που βρέθηκε στο σπήλαιο Τσαγκίρσκαγια, φέρει σαφή ίχνη «οδοντιατρικής επέμβασης» με τη χρήση μικρού πέτρινου εργαλείου, πιθανότατα για να καθαριστεί το χάλασμα και να ανακουφιστεί ο πόνος.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το εύρημα αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι οι Νεάντερταλ είχαν την ικανότητα να πραγματοποιούν τέτοιου είδους «οδοντιατρικές εργασίες» χιλιάδες χρόνια πριν από τον σύγχρονο άνθρωπο. Η ανακάλυψη υπογραμμίζει τις τεχνικές και γνωστικές δεξιότητές τους, αποδεικνύοντας ότι διέθεταν πολύ πιο ανεπτυγμένες ικανότητες απ’ ό,τι θεωρούνταν έως σήμερα.
Το δόντι βρέθηκε στη νότια Σιβηρία, στην αριστερή όχθη του ποταμού Τσαρίς, στους πρόποδες της οροσειράς Αλτάι. Στο κέντρο του γομφίου εντοπίστηκε μια βαθιά τρύπα που φτάνει έως τον πολφό, όπου βρίσκονται τα νεύρα και τα αιμοφόρα αγγεία. Το σχήμα και τα ίχνη στο δόντι δείχνουν ότι πρόκειται για σκόπιμη επέμβαση και όχι για φυσική φθορά.
Ενδείξεις υποδεικνύουν πως ο Νεάντερταλ επέζησε για αρκετό διάστημα μετά τη θεραπεία, χρησιμοποιώντας κανονικά το δόντι του. Πειράματα σε σύγχρονα ανθρώπινα δόντια έδειξαν ότι παρόμοια τρύπα θα μπορούσε να δημιουργηθεί με ένα λίθινο εργαλείο, αντίστοιχο με αυτά που βρέθηκαν στο ίδιο σπήλαιο.
Η πρώτη γνωστή οδοντιατρική επέμβαση στην ιστορία
Η αρχαιολόγος Ξένια Κολομπόβα, από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, χαρακτήρισε το εύρημα ως το παλαιότερο παράδειγμα «επεμβατικής οδοντιατρικής χειρουργικής». Όπως ανέφερε στη μελέτη που δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση PLOS One, «είναι σημαντικό, επειδή αποδεικνύει ότι οι Νεάντερταλ διέθεταν εξελιγμένες γνωστικές ικανότητες και μπορούσαν να σχεδιάσουν μια ιατρική στρατηγική».
Η ίδια επισήμανε ότι η διαδικασία απαιτούσε διάγνωση της πηγής του πόνου, επιλογή κατάλληλου εργαλείου και προσεκτική διάτρηση του δοντιού με ελεγχόμενες κινήσεις. Ο Νεάντερταλ που υποβλήθηκε στη θεραπεία ήταν ενήλικος, ωστόσο δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί το φύλο του.
Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί στοιχεία πως οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν οδοντογλυφίδες για την απομάκρυνση υπολειμμάτων τροφής, δείχνοντας μια πρώιμη αντίληψη στοματικής υγιεινής.
Σύγκριση με τον Homo sapiens
Μέχρι σήμερα, το παλαιότερο δείγμα οδοντιατρικής επέμβασης είχε βρεθεί σε δόντι Homo sapiens στην Ιταλία, ηλικίας περίπου 14.000 ετών. Και εκεί, η κουφάλα είχε καθαριστεί με πέτρινο εργαλείο, αλλά η νέα ανακάλυψη μεταθέτει το χρονικό όριο δεκάδες χιλιάδες χρόνια πίσω.
Οι Νεάντερταλ, με τη στιβαρή σωματική τους διάπλαση και τα χαρακτηριστικά τόξα φρυδιών, ήταν ευφυείς και κοινωνικά οργανωμένοι. Χρησιμοποιούσαν σύνθετες τεχνικές στο κυνήγι, δημιουργούσαν τέχνη και είχαν αναπτύξει προφορική επικοινωνία. Εξαφανίστηκαν πριν από περίπου 40.000 χρόνια, αφήνοντας ωστόσο ίχνη DNA στους σύγχρονους ανθρώπους.
Η ζωή στην Τσαγκίρσκαγια και τα πειράματα των ερευνητών
Στην περιοχή της Τσαγκίρσκαγια, οι Νεάντερταλ έζησαν μεταξύ 59.000 και 49.000 ετών πριν από σήμερα. Εκεί τεμάχιζαν και κατανάλωναν κρέας βίσονα και αλόγου, ενώ έχουν βρεθεί και νεογιλά δόντια παιδιών, δείχνοντας ότι επρόκειτο για μόνιμη κοινότητα.
Η ερευνήτρια Λίντια Ζότκινα τόνισε ότι η επέμβαση θα ήταν εξαιρετικά επώδυνη χωρίς αναισθησία ή εξοπλισμό. «Νομίζω ότι είναι απόδειξη μιας εκπληκτικής δύναμης θέλησης», δήλωσε, εκφράζοντας τον θαυμασμό της για την αντοχή του ασθενούς.
Το άνοιγμα του τραπεζίτη κάλυπτε σχεδόν ολόκληρη τη μασητική επιφάνεια. Σύμφωνα με την Κολομπόβα, τα πειράματα έδειξαν ότι η πιο αποτελεσματική τεχνική ήταν η περιστροφική κίνηση με το χέρι, χρησιμοποιώντας μικρό λίθινο εργαλείο. Η Ζότκινα πραγματοποίησε τα δικά της πειράματα με εργαλείο από ίασπη, παρόμοιο με εκείνα που βρέθηκαν στο σπήλαιο.
Όπως πρόσθεσε, «υποθέσαμε επίσης ότι η κοιλότητα μπορεί να σφραγίστηκε με κάποια ουσία, όπως κερί», αν και δεν υπάρχουν ακόμη αποδείξεις για κάτι τέτοιο.
