Ένα μικροσκοπικό πλάσμα που παρέμεινε παγωμένο για περίπου 24.000 χρόνια στη Σιβηρία επανήλθε στη ζωή, σε μια ανακάλυψη που προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για το πώς η ζωή μπορεί να επιβιώσει σε ακραίες συνθήκες και για τεράστια χρονικά διαστήματα.
Όπως αναφέρεται σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Current Biology, ο οργανισμός ανήκει στα rotifera (τροχόζωα ή τροχοφόρα), μια συνομοταξία πολυκύτταρων μικροοργανισμών που ζουν συνήθως σε γλυκά νερά και φημίζονται για την εντυπωσιακή τους ανθεκτικότητα.
Το δείγμα εντοπίστηκε παγωμένο στο μόνιμα παγωμένο έδαφος της Σιβηρίας, όπου είχε εγκλωβιστεί από την εποχή του Ύστερου Πλειστόκαινου, λίγο πριν από το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων.
Οι ερευνητές προχώρησαν στην προσεκτική απόψυξη του οργανισμού υπό αυστηρά ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες. Το αποτέλεσμα τους εξέπληξε: το τροχόζωο επανέκτησε πλήρως τις βιολογικές του λειτουργίες, σαν να μην είχε περάσει ούτε μια μέρα.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο οργανισμός κατάφερε να αναπαραχθεί, γεγονός που δείχνει πως οι κυτταρικές του δομές παρέμειναν άθικτες μετά από δεκάδες χιλιάδες χρόνια σε βαθιά κατάψυξη.
Η εξήγηση για αυτή την ανθεκτικότητα βρίσκεται στο φαινόμενο της κρυπτοβίωσης, μια κατάσταση κατά την οποία ο μεταβολισμός ενός οργανισμού σχεδόν μηδενίζεται. Με αυτόν τον τρόπο, ορισμένες μορφές ζωής μπορούν να επιβιώσουν σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, έλλειψη οξυγόνου ή αφυδάτωση.
Αν και στο παρελθόν έχουν αναβιώσει μονοκύτταροι οργανισμοί από πάγο, η επαναφορά ενός πολυκύτταρου οργανισμού θεωρείται σημαντική επιστημονική εξέλιξη. Οι πιο σύνθετες μορφές ζωής αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες κατά την κατάψυξη και την απόψυξη λόγω του κινδύνου καταστροφής των κυττάρων τους.
Τα ροτίφερα, αν και μικροσκοπικά, διαθέτουν πολύπλοκες βιολογικές δομές, όπως πεπτικό και στοιχειώδες νευρικό σύστημα. Η ικανότητά τους να επιβιώνουν σε τέτοιες συνθήκες τα καθιστά αντικείμενο ιδιαίτερου επιστημονικού ενδιαφέροντος.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα ευρήματα αυτά θα συμβάλουν στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα κύτταρα προστατεύονται από βλάβες που προκαλούνται από την κατάψυξη ή ακόμη και από την ακτινοβολία.
Παρά τον ενθουσιασμό, η ανακάλυψη συνοδεύεται από επιφυλάξεις. Καθώς το μόνιμα παγωμένο έδαφος (permafrost) λιώνει λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αρχαίοι μικροοργανισμοί ενδέχεται να απελευθερωθούν στο περιβάλλον, προκαλώντας άγνωστους κινδύνους.
Πρόκειται για τη δεύτερη παρόμοια περίπτωση τα τελευταία χρόνια, μετά τον εντοπισμό αντίστοιχων οργανισμών στην Αρκτική το 2021. Το εύρημα ενισχύει το ενδιαφέρον για τομείς όπως η βιοτεχνολογία και η αστροβιολογία, που μελετούν την επιβίωση της ζωής σε ακραίες ή εξωγήινες συνθήκες.
Παρά τη σημασία της ανακάλυψης, οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως πιο σύνθετοι οργανισμοί, όπως τα θηλαστικά, θα μπορούσαν να επανέλθουν στη ζωή μετά από ανάλογες περιόδους κατάψυξης.
Οι πολύπλοκες βιολογικές δομές τους είναι εξαιρετικά ευάλωτες σε βλάβες κατά τη διαδικασία κατάψυξης και απόψυξης, καθιστώντας ένα τέτοιο σενάριο απίθανο.
