Η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει οδηγήσει στη δημιουργία μιας νέας, τεράστιας υποδομής πίσω από τις οθόνες και τα chatbots: τα data centers. Πρόκειται για εγκαταστάσεις γεμάτες διακομιστές, επεξεργαστές και συστήματα ψύξης που λειτουργούν αδιάκοπα, καταναλώνοντας τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, ενώ η Ευρώπη δηλώνει ότι θέλει να πρωταγωνιστήσει στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι πολίτες και ερευνητές δεν θα μπορούν να γνωρίζουν πόσο επιβαρύνουν το περιβάλλον αυτές οι εγκαταστάσεις.
Λόμπινγκ των τεχνολογικών κολοσσών
Σύμφωνα με έρευνα του Investigate Europe σε συνεργασία με διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Microsoft και άλλες μεγάλες αμερικανικές εταιρείες άσκησαν έντονο λόμπινγκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να παραμείνουν μυστικά τα στοιχεία για τις εκπομπές, την κατανάλωση ενέργειας και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των μεμονωμένων data centers.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι το τελικό κείμενο που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρεται να αντιγράφει σχεδόν λέξη προς λέξη τις προτάσεις των ίδιων των εταιρειών και των ενώσεών τους.
Διαβάστε ακόμα: Η Silicon Valley μετακομίζει στην Σελήνη: Google, Amazon και SpaceX φτιάχνουν data centers στο φεγγάρι
Η νέα νομοθεσία και οι αλλαγές
Η υπόθεση αφορά τη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ενεργειακή απόδοση. Το 2023, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι οι εταιρείες που λειτουργούν data centers θα πρέπει να δηλώνουν στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας, τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, την κατανάλωση νερού και άλλους περιβαλλοντικούς δείκτες.
Αρχικά, η πρόθεση ήταν αυτά τα στοιχεία να δημοσιοποιούνται, ώστε οι ερευνητές και οι τοπικές κοινωνίες να μπορούν να αξιολογούν ποιες εγκαταστάσεις επιβαρύνουν περισσότερο το περιβάλλον. Όμως, στις δημόσιες διαβουλεύσεις του 2024, οι μεγάλες εταιρείες αντέδρασαν, υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίηση θα έβλαπτε τα εμπορικά τους συμφέροντα.
Μεταξύ εκείνων που ζήτησαν να παραμείνουν μυστικά τα στοιχεία ήταν η Microsoft, η DigitalEurope – στην οποία συμμετέχουν η Microsoft, η Google, η Amazon και η Meta – καθώς και η Video Games Europe, στην οποία συμμετέχουν εταιρείες όπως η Microsoft και το Netflix.
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Οι πιέσεις φαίνεται ότι απέδωσαν. Η τελική διατύπωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ότι τόσο η ίδια όσο και τα κράτη-μέλη οφείλουν να κρατούν εμπιστευτικά όλα τα στοιχεία και τους δείκτες για κάθε μεμονωμένο data center.
Με αποτέλεσμα, οι πολίτες να μην μπορούν να γνωρίζουν πόση ενέργεια καταναλώνει ένα συγκεκριμένο κέντρο δεδομένων, πόσες εκπομπές παράγει ή πόσο νερό χρησιμοποιεί. Θα δημοσιοποιούνται μόνο συνολικά, εθνικά στοιχεία, χωρίς δυνατότητα εντοπισμού των εγκαταστάσεων με τη μεγαλύτερη περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Η ρύθμιση σημαίνει επίσης ότι τα δεδομένα δεν θα μπορούν να αποκαλυφθούν ούτε μέσω αιτημάτων πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα. Σύμφωνα με εσωτερικό email της Επιτροπής, οι υπηρεσίες έχουν ήδη απορρίψει όλα τα σχετικά αιτήματα δημοσιογράφων και πολιτών.
Σε μήνυμα προς τις εθνικές αρχές, ανώτερο στέλεχος υπενθύμιζε ότι πρέπει να παραμείνουν απόρρητες «όλες οι πληροφορίες και οι βασικοί δείκτες απόδοσης για κάθε μεμονωμένο data center», σημειώνοντας ότι «όλα τα αιτήματα έχουν μέχρι στιγμής απορριφθεί».
Αντιδράσεις και νομικές ενστάσεις
Η απόφαση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις μεταξύ νομικών και ειδικών στη διαφάνεια. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ενδέχεται να παραβιάζει τόσο τους κανόνες διαφάνειας της ΕΕ όσο και τη Σύμβαση του Άαρχους, που κατοχυρώνει το δικαίωμα των πολιτών στην πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.
Ο καθηγητής περιβαλλοντικού δικαίου Γέρζι Γεντρόσκα δήλωσε ότι σε περισσότερα από είκοσι χρόνια δεν θυμάται παρόμοια περίπτωση, υπογραμμίζοντας πως η γενικευμένη ρήτρα εμπιστευτικότητας «φαίνεται ξεκάθαρα να μην είναι συμβατή με τη σύμβαση».
Η περιβαλλοντική διάσταση της τεχνητής νοημοσύνης
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της εκρηκτικής ανάπτυξης των data centers. Η έκρηξη των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης έχει οδηγήσει σε έναν παγκόσμιο αγώνα κατασκευής νέων εγκαταστάσεων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει να τριπλασιάσει τη δυναμικότητα των data centers μέσα στα επόμενα πέντε έως επτά χρόνια, ώστε να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Αυτό όμως συνεπάγεται τεράστια αύξηση στην κατανάλωση ενέργειας.
Τα σύγχρονα data centers απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρισμού για να λειτουργούν και να ψύχονται, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η αυξημένη ζήτηση καλύπτεται ακόμη από μονάδες φυσικού αερίου ή άλλων ορυκτών καυσίμων. Παράλληλα, η κατανάλωση νερού αυξάνεται, καθώς τα συστήματα ψύξης χρειάζονται μεγάλες ποσότητες για να διατηρούν χαμηλές θερμοκρασίες.
Το δίλημμα της νέας ψηφιακής εποχής
Ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς διαφάνεια θα είναι δύσκολο να εκτιμηθεί το πραγματικό περιβαλλοντικό κόστος της τεχνητής νοημοσύνης. Ο ερευνητής Μπεν Γιούριεφ από τον οργανισμό InfluenceMap σημειώνει ότι οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες στο παρελθόν υποστήριζαν ενεργά την καθαρή ενέργεια, αλλά τώρα δίνουν προτεραιότητα στην ταχεία κατασκευή νέων data centers.
Η σύγκρουση αυτή αναδεικνύει ένα από τα μεγαλύτερα διλήμματα της εποχής: από τη μία, οι κυβερνήσεις επιδιώκουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης· από την άλλη, οι ίδιες τεχνολογίες δημιουργούν μια τεράστια και συχνά αόρατη περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η Ευρώπη θα συνεχίσει να επιτρέπει στις εταιρείες να κρατούν κρυφό αυτό το κόστος ή αν, αργά ή γρήγορα, η πίεση για μεγαλύτερη διαφάνεια θα υπερισχύσει του λόμπινγκ των τεχνολογικών κολοσσών.
