Οι σχιστίες προσώπου (Orofacial clefts – OC), δηλαδή σχιστίες στα χείλη ή/και στον ουρανίσκο, απαιτούν εντατική φροντίδα αμέσως μετά τη γέννηση και μπορεί να προκαλέσουν δια βίου δυσκολίες στη σίτιση και στην ομιλία. Αυτές οι δυσκολίες συχνά οδηγούν σε κοινωνικό αποκλεισμό και στιγματισμό.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Osteoarchaeology, η Dr. Xiaofan Sun και η ερευνητική της ομάδα εντόπισαν και ανέλυσαν την πρώτη αρχαιολογική περίπτωση σχιστίας προσώπου στην Κίνα. Το εύρημα αφορά έναν νεαρό άνδρα που όχι μόνο επέζησε της βρεφικής ηλικίας –γεγονός που υποδηλώνει ότι έτυχε ιδιαίτερης φροντίδας– αλλά και έλαβε πλήρη ταφικά δικαιώματα, στοιχείο που μαρτυρά ότι ήταν αποδεκτός από την κοινότητά του.
Ταφή στο νεκροταφείο Wenchi
Το νεκροταφείο Wenchi (温池) βρίσκεται στην επαρχία Shanxi, στη βόρεια Κίνα. Σύμφωνα με τη Dr. Sun, «το νεκροταφείο Wenchi πιθανότατα αντιπροσωπεύει έναν τοπικό πληθυσμό μεσαίας ή χαμηλομεσαίας κοινωνικοοικονομικής τάξης και όχι ελίτ ή φτωχούς». Η δομή του τάφου, το ξύλινο φέρετρο και τα ευρήματα, όπως κεραμικά, μεταλλικά αντικείμενα και νομίσματα, δείχνουν μια κοινότητα με επαρκείς πόρους για τυπικές ταφικές πρακτικές.
Κατά τις ανασκαφές, η ομάδα της Dr. Sun εντόπισε την ταφή ενός νεαρού ατόμου (M234-2), μαζί με μια ενήλικη γυναίκα και διάφορα κτερίσματα. Η ανάλυση έδειξε ότι επρόκειτο πιθανότατα για άνδρα ηλικίας 16–18 ετών, ο οποίος πέθανε κατά την περίοδο Jiaqing (1796–1820) της δυναστείας Qing.
Η μακροσκοπική και αξονική ανάλυση αποκάλυψε ότι ο νεαρός είχε γεννηθεί με παραμορφωμένο ουρανίσκο, απουσία ενός άνω τομέα και σοβαρή απόκλιση του ρινικού διαφράγματος. Μετά από συγκρίσεις με άλλα κρανία του ίδιου νεκροταφείου και αποκλεισμό τραυματισμών ή λοιμώξεων, διαπιστώθηκε ότι έπασχε από σχιστία προσώπου.
Η σχιστία προσώπου και η κοινωνική αντιμετώπιση του M234-2
Η σχιστία προσώπου προκύπτει από αναπτυξιακή ανωμαλία κατά την εμβρυϊκή περίοδο, όταν οι ιστοί των χειλιών ή του ουρανίσκου δεν ενώνονται σωστά. Σε πολλές αρχαίες κοινωνίες, τα βρέφη με τέτοιες δυσμορφίες συχνά εγκαταλείπονταν ή στιγματίζονταν.
Αν και σε πολλούς πολιτισμούς η σχιστία θεωρούνταν ένδειξη κακού ή θεϊκής τιμωρίας, κινεζικά έγγραφα τη συνέδεαν με ζώα που έχουν σχισμένα χείλη, όπως τα κουνέλια. Σύμφωνα με αυτά, η ανωμαλία μπορούσε να προκληθεί αν μια έγκυος γυναίκα κατανάλωνε κρέας κουνελιού.
Τα βρέφη με σχιστία αντιμετωπίζουν συχνά δυσκολίες στη σίτιση και στην ομιλία. Ωστόσο, η ανάλυση του M234-2 έδειξε ότι δεν υπήρχαν ενδείξεις υποσιτισμού, γεγονός που υποδηλώνει πως είχε λάβει συνεχή φροντίδα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.
Η ταφή του σε οικογενειακό τάφο, μαζί με πλούσια κτερίσματα, δείχνει ότι ήταν αποδεκτό μέλος της κοινότητας. Η γυναίκα που βρέθηκε θαμμένη μαζί του θεωρείται πιθανότατα σύζυγός του. Όπως εξήγησε η Dr. Sun, «στην ύστερη αυτοκρατορική βόρεια Κίνα, οι διπλές ταφές συχνά αντανακλούσαν το κομφουκιανικό ιδεώδες της οικογενειακής συνέχειας· συνεπώς, η υπόθεση “σύζυγος-σύζυγος” είναι η επικρατέστερη».
Δεδομένου ότι η ταφή του M234-2 δεν διαφοροποιείται από άλλες στο ίδιο νεκροταφείο, θεωρείται ότι κατείχε κανονική κοινωνική θέση, χωρίς να αντιμετωπίζεται ως περιθωριοποιημένος.
«Εφόσον το νεκροταφείο δεν παρουσιάζει ενδείξεις μεγάλης ευμάρειας, η επιβίωση του M234-2 μέχρι την εφηβεία και η τυπική ταφή του δείχνουν ότι η φροντίδα του προερχόταν από την οικογένεια και όχι από εξαιρετικούς πόρους», σημείωσε η Dr. Sun. «Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι η ουσιαστική φροντίδα και κοινωνική ένταξη μπορούν να επιτευχθούν ακόμη και σε απλές κοινότητες».
Παρά την προφανή φροντίδα που έλαβε, ο πρόωρος θάνατός του ενδέχεται να σχετίζεται με τη φυσική ευπάθεια των παιδιών με συγγενείς ανωμαλίες. Η έλλειψη σαφών σκελετικών ενδείξεων δεν επιτρέπει τον προσδιορισμό συγκεκριμένης αιτίας θανάτου.
Πρόκειται για την πρώτη αρχαιολογική τεκμηρίωση ατόμου με σχιστία προσώπου στην Κίνα, που προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία των κρανιοπροσωπικών ανωμαλιών και τις κοινωνικές στάσεις απέναντι σε άτομα με εμφανείς γενετικές δυσμορφίες στην ύστερη αυτοκρατορική Κίνα.
«Πρέπει να τονιστεί ότι το εύρημα αυτό αφορά μία κοινότητα και μία μόνο περίπτωση. Δείχνει τη δυνατότητα κοινωνικής ένταξης στην ύστερη αυτοκρατορική Κίνα, χωρίς να αντικατοπτρίζει απαραίτητα τις στάσεις όλων των περιοχών ή κοινωνικών ομάδων», κατέληξε η Dr. Sun.
