Δύο χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για να κάνουν τα πλαστικά πιο ευέλικτα συνδέονται με σχεδόν 2 εκατομμύρια πρόωρους τοκετούς και τον θάνατο 74.000 νεογνών παγκοσμίως το 2018, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη.
Ένα μωρό θεωρείται πρόωρο όταν γεννιέται πριν από την 37η εβδομάδα κύησης. Περίπου 1 στα 10 βρέφη στις ΗΠΑ γεννήθηκε πρόωρα το 2024, σύμφωνα με την έκθεση March of Dimes Report Card του 2025.
«Τα μωρά που επιβιώνουν μπορεί να αντιμετωπίσουν αναπνευστικά προβλήματα, δυσκολίες στη σίτιση, εγκεφαλική παράλυση, καθυστέρηση στην ανάπτυξη, προβλήματα όρασης και ακοής», αναφέρουν τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC).
Οι δύο χημικές ουσίες που εξετάστηκαν — Di-2-ethylhexylphthalate (DEHP) και diisononyl phthalate (DiNP) — ανήκουν στην οικογένεια των φθαλικών ενώσεων (phthalates), οι οποίες χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία πλαστικών.
Οι φθαλικές ενώσεις επηρεάζουν το ενδοκρινικό σύστημα, δηλαδή τον μηχανισμό παραγωγής ορμονών του σώματος, και έχουν συνδεθεί με «προβλήματα στην ανάπτυξη, την αναπαραγωγή, τον εγκέφαλο, το ανοσοποιητικό και άλλα», σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Επιστημών Υγείας. Ακόμη και μικρές ορμονικές διαταραχές μπορεί να προκαλέσουν «σημαντικές αναπτυξιακές και βιολογικές επιπτώσεις».
Επικίνδυνες ουσίες και διεθνείς ανησυχίες
«Πρόκειται για μια επικίνδυνη κατηγορία χημικών», δήλωσε ο Dr. Leonardo Trasande, κύριος συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Παιδιατρικής στο NYU Langone’s Grossman School of Medicine στη Νέα Υόρκη.
Ο Trasande υπογράμμισε ότι «στο πλαίσιο όλων των προσπαθειών που κάνουμε για να γεννιούνται περισσότερα μωρά στις Ηνωμένες Πολιτείες, πρέπει επίσης να διασφαλίσουμε ότι τα μωρά γεννιούνται υγιή». Τόνισε ακόμη ότι τα ευρήματα «υποστηρίζουν περαιτέρω τις προσπάθειες για μια διεθνή συνθήκη πλαστικών που να περιορίζει τις χημικές ουσίες που προκαλούν ανησυχία».
Το High Phthalates Panel του American Chemistry Council δήλωσε στο CNN ότι η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) αξιολόγησε τη χρήση του DiNP και κατέληξε πως δεν παρουσιάζει «αδικαιολόγητο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον». Το συμβούλιο δεν προέβη σε σχόλιο για το DEHP.
«Χημικά παντού» και επιπτώσεις
Οι φθαλικές ενώσεις, γνωστές και ως «χημικά παντού», χρησιμοποιούνται σε παιδικά παιχνίδια, είδη ζωγραφικής, δοχεία τροφίμων, βινυλικά δάπεδα, κουρτίνες ντους, λάστιχα κήπου και ιατρικές συσκευές.
Επιπλέον, συμβάλλουν στη λίπανση και στη μεταφορά αρωμάτων σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας όπως αποσμητικά, αρώματα, σαπούνια και λοσιόν σώματος. Ο Trasande σημείωσε ότι χρησιμοποιούνται επίσης σε πλαστικές μεμβράνες για συσκευασία τροφίμων.
Έρευνες έχουν συνδέσει τις φθαλικές ενώσεις με αναπαραγωγικά προβλήματα, μειωμένο αριθμό σπερματοζωαρίων, παιδική παχυσαρκία, άσθμα, καρδιαγγειακές παθήσεις και καρκίνο. Μελέτη του 2021, στην οποία συμμετείχε ο Trasande, συνέδεσε τις ουσίες αυτές με έως και 107.000 πρόωρους θανάτους ετησίως στις ΗΠΑ.
Σχέση με πρόωρους τοκετούς
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι οι φθαλικές ενώσεις μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργία του πλακούντα. Η Jane Muncke, επικεφαλής του Food Packaging Forum, εξήγησε ότι η διαταραχή του πλακούντα είναι πιθανός μηχανισμός που οδηγεί σε πρόωρους τοκετούς.
Η ίδια επισήμανε ότι τα πρόωρα μωρά εκτίθενται σε ακόμη περισσότερα πλαστικά στις μονάδες νεογνών, γεγονός που καθιστά την ανάπτυξη ασφαλέστερων υλικών «επείγουσα προτεραιότητα».
Παγκόσμια διάσταση του προβλήματος
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό eClinicalMedicine, ανέλυσε δεδομένα από 200 χώρες για το 2018. Διαπιστώθηκε ότι περιοχές όπως η Αφρική, η Μέση Ανατολή και η Νότια Ασία επηρεάζονται περισσότερο, καθώς η βιομηχανία πλαστικών εκεί αναπτύσσεται ραγδαία.
Οι συγγραφείς διευκρινίζουν ότι η έρευνα δεν αποδεικνύει άμεση αιτιώδη σχέση, αλλά ενισχύει τις ενδείξεις για τον ρόλο των φθαλικών ενώσεων. Ο Dr. Donghai Liang από το Emory University σημείωσε ότι το DiNP χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο ως υποκατάστατο του DEHP, κάτι που «ενδέχεται να υποτιμά τον συνολικό κίνδυνο».
Πώς να περιορίσετε την έκθεση
Οι φθαλικές ενώσεις έχουν σύντομο χρόνο παραμονής στο σώμα, γεγονός που σημαίνει ότι η μείωση της έκθεσης μπορεί να έχει γρήγορα αποτελέσματα. Ο Liang συνέστησε την επιλογή προϊόντων με την ένδειξη «χωρίς φθαλικές ενώσεις» και τον έλεγχο ετικετών για ουσίες όπως DEP, DBP και BBzP.
Ωστόσο, οι φθαλικές ενώσεις συχνά κρύβονται πίσω από γενικούς όρους όπως «fragrance» ή «parfum». Ο Trasande προειδοποίησε ότι η θερμότητα ενισχύει τη μεταφορά τους, γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγεται η χρήση πλαστικών στο φούρνο μικροκυμάτων ή το πλυντήριο πιάτων.
Οι ειδικοί συνιστούν επίσης καλό αερισμό και τακτικό καθάρισμα για μείωση της σκόνης που μπορεί να περιέχει φθαλικές ενώσεις. Παράλληλα, τονίζουν ότι η πραγματική προστασία απαιτεί αυστηρότερους κανονισμούς, καλύτερη σήμανση και βελτιωμένη περιβαλλοντική εποπτεία.
