Σε ηλικία 90 ετών έφυγε από τη ζωή η Ιωάννα Παπαντωνίου, κορυφαία σκηνογράφος και ενδυματολόγος, ιδρύτρια και πρόεδρος του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος. Η είδηση του θανάτου της προκάλεσε συγκίνηση στον καλλιτεχνικό και ακαδημαϊκό κόσμο, καθώς υπήρξε μια από τις σημαντικότερες μορφές του ελληνικού θεάτρου και της λαογραφικής έρευνας.
Η Ιωάννα Παπαντωνίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1936. Σπούδασε σκηνογραφία και ενδυματολογία στο Wimbledon School of Art του Λονδίνου (1966–1970). Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, πραγματοποίησε την πρώτη της επαγγελματική δουλειά το 1971, σχεδιάζοντας σκηνικά και κοστούμια για τον Κοριό του Μαγιακόφσκι στο «Προσκήνιο», σε ανάθεση του Αλέξη Σολομού. Την ίδια χρονιά εισήλθε και στο αρχαίο ελληνικό δραματολόγιο με τις Θεσμοφοριάζουσες, που παρουσιάστηκαν στο Θέατρο Κήπου της Θεσσαλονίκης.
Πρωτοπορία στην Επίδαυρο και συνεργασίες
Η Παπαντωνίου υπήρξε η πρώτη γυναίκα σκηνογράφος στην Επίδαυρο, χάρη στον Αλέξη Σολομό, σχεδιάζοντας σκηνικά και κοστούμια για τον Ορέστη του Εθνικού Θεάτρου (1971). Συνεργάστηκε με το Θέατρο Τέχνης και τον Κάρολο Κουν επί πέντε χρόνια, καθώς και με τον θίασο Αλέξη Μινωτή – Κατίνας Παξινού. Ακολούθησαν συνεργασίες με το Εθνικό Θέατρο, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα, θιάσους του ελεύθερου θεάτρου και το Royal Exchange Theatre.
Το πλούσιο σκηνογραφικό και ενδυματολογικό της έργο κάλυψε όλο το φάσμα του ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου. Στα έργα του αρχαίου δράματος έδινε ιδιαίτερη έμφαση στα κοστούμια, στη φόρμα και στο χρώμα, επιλέγοντας μια αισθητική αυστηρής απλότητας, χωρίς διακοσμητικά στοιχεία.
Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα
Η αγάπη της για το ελληνικό κοστούμι ξεκίνησε από μικρή ηλικία, μέσα από τη σχέση της με το Λύκειο Ελληνίδων, όπου η μητέρα της την είχε στείλει να μάθει ελληνικούς χορούς. Ως έφηβη, άρχισε να συλλέγει μουσειακά κομμάτια και παραδοσιακές φορεσιές. Το 1974 ίδρυσε το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα στο Ναύπλιο, αρχικά με συλλογή 6.000 αντικειμένων. Σήμερα το Ίδρυμα αριθμεί περισσότερα από 25.000 εκθέματα και το 1981 τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Μουσείου της Χρονιάς.
Διδασκαλία και συγγραφικό έργο
Η Ιωάννα Παπαντωνίου δίδαξε στα Θεατρολογικά Τμήματα των Πανεπιστημίων Πατρών (1992–1993) και Αθηνών (1993–1996). Παράλληλα, το συγγραφικό της έργο υπήρξε εξίσου σημαντικό, με βιβλία όπως «Ελληνικές φορεσιές», «Φορεσιές της Μακεδονίας», «Οι τοπικές φορεσιές της Θράκης», «Σαρακατσάνοι: φορεσιές και στολίδια» και «Από την Άλωση μέχρι την Απελευθέρωση».
Διακρίσεις και τιμητικές βραβεύσεις
Η συμβολή της στην τέχνη και την έρευνα αναγνωρίστηκε με πλήθος διακρίσεων. Τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών (1981), βραβεύτηκε για τα κοστούμια της στην ταινία Δοξόμπους (1987) του Φώτου Λαμπρινού και έλαβε τον Χρυσό Σταυρό του Φοίνικος.
Η παρακαταθήκη της Ιωάννας Παπαντωνίου παραμένει ζωντανή, τόσο μέσα από το έργο της στο θέατρο όσο και μέσα από τη διατήρηση της ελληνικής λαϊκής παράδοσης που υπηρέτησε με πάθος και συνέπεια.
