- Οι ευρωπαϊκές χώρες επιδιώκουν την «ανεξαρτησία» από τις ΗΠΑ, επηρεασμένες από τις απειλές και τα επιθετικά σχόλια της αμερικανικής κυβέρνησης υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
- Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς τόνισε την ανάγκη της Ευρώπης να «μάθει τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος» για να ανακτήσει το κύρος της.
- Υλοποιούνται μέτρα που περιορίζουν την ευρωπαϊκή εξάρτηση, όπως απαγορεύσεις χρήσης αμερικανικών εργαλείων τηλεδιάσκεψης σε δημόσιους λειτουργούς και προσπάθειες διαφοροποίησης προμηθευτών ενέργειας.
- Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες προειδοποιούν ότι οι διατλαντικές σχέσεις δεν αναμένεται να επανέλθουν στα προ-Τραμπ επίπεδα.
Επί δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση στηριζόταν στις εγγυήσεις του ΝΑΤΟ για την ασφάλεια των κρατών-μελών της και στην αμερικανική τεχνολογία για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της. Ωστόσο, οι απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να «καταλάβει τη Γροιλανδία» και τα επικριτικά σχόλια προς την Ευρώπη από μέλη της κυβέρνησής του έχουν οδηγήσει πολλούς ευρωπαίους ηγέτες να μιλούν πλέον για ανεξαρτησία.
«Αν θέλουμε να μας πάρουν ξανά στα σοβαρά, θα πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος», δήλωσε πρόσφατα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μια πιο αυτόνομη ευρωπαϊκή στάση.
Από τις εντολές που απαγορεύουν σε δημόσιους λειτουργούς να χρησιμοποιούν αμερικανικά εργαλεία τηλεδιάσκεψης έως τις προσπάθειες διαφοροποίησης των ενεργειακών προμηθευτών, η ΕΕ επιταχύνει τα βήματά της για να περιορίσει την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι οι διατλαντικές σχέσεις δύσκολα θα επιστρέψουν στην προ-Τραμπ εποχή.
Σύμφωνα με στελέχη της ΕΕ, τα μέτρα αυτά αποτελούν «απομείωση του κινδύνου» και όχι «αποσύνδεση» από τις ΗΠΑ, καθώς στόχος δεν είναι η ρήξη αλλά η εξισορρόπηση των στρατηγικών δεσμών. Μέχρι πρόσφατα, οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνταν κυρίως σε σχέση με την Κίνα· πλέον όμως αποκτούν σημασία και για τον βασικό εμπορικό και αμυντικό εταίρο της Ευρώπης.
Η διαδικασία απεξάρτησης βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Οι ΗΠΑ παραμένουν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ευρώπης και, όπως επισημαίνει ο Ζαν-Λικ Ντεμάρτι, πρώην επικεφαλής του τμήματος εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα χρειαστούν χρόνια για να μειωθεί ουσιαστικά η εξάρτηση από την αμερικανική τεχνολογική και στρατιωτική υποστήριξη.
Από το ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή άμυνα
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ευρώπη βασίστηκε στο ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της, με τις ΗΠΑ να συνεισφέρουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης. Στη συνάντηση των συντηρητικών ηγετών στο Ζάγκρεμπ, ο Μερτς και άλλοι αξιωματούχοι τάχθηκαν υπέρ της ενίσχυσης της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ, που προβλέπει κοινή αντίδραση σε περίπτωση επίθεσης σε κράτος-μέλος.
Αν και η ρήτρα αυτή υπάρχει από το 2009, θεωρούνταν περιττή λόγω του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Πλέον, όμως, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αμφιβάλλουν αν η Ουάσιγκτον θα παρέμβει αυτόματα σε μια ενδεχόμενη κρίση στην Ευρώπη.
Ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ δήλωσε στο POLITICO ότι, μετά τις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία, «βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την ανάγκη να δημιουργήσουμε δομές στρατιωτικής διοίκησης εντός της ΕΕ». Παράλληλα, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πως το τίμημα της μείωσης της εξάρτησης από τις ΗΠΑ είναι πλέον διαχειρίσιμο.
Τεχνολογική ανεξαρτησία
Η αλλαγή στάσης είναι ακόμη πιο έντονη στον τομέα της τεχνολογίας. Η εξάρτηση της Ευρώπης από πλατφόρμες όπως το X, το Meta και η Google έχει προκαλέσει ανησυχία, ενισχύοντας τη στήριξη στη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ψηφιακή εποπτεία.
Η Γαλλία σχεδιάζει να απαγορεύσει σε κρατικούς αξιωματούχους τη χρήση αμερικανικών εργαλείων τηλεδιάσκεψης, ενώ η Γερμανία εξετάζει ανάλογα μέτρα. «Είναι σαφές ότι η Ευρώπη βιώνει τη στιγμή της ανεξαρτησίας της», δήλωσε η επικεφαλής τεχνολογίας της ΕΕ, Χένα Βιρκούνεν, σημειώνοντας τη σημασία της αυτονομίας σε κρίσιμες τεχνολογίες.
Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, η Γερμανίδα επιχειρηματίας Άννα Ζάιτερ ανακοίνωσε τη δημιουργία της ευρωπαϊκής πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης W, που φιλοδοξεί να ανταγωνιστεί το X του Έλον Μασκ. Η W θα φιλοξενεί τα δεδομένα της σε «ευρωπαϊκούς διακομιστές που ανήκουν σε ευρωπαϊκές εταιρείες», όπως δήλωσε η ίδια στο Euronews.
Αν και οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη θεσμοθετήσει τέτοιες πρωτοβουλίες, η επερχόμενη νομοθεσία για τις υπηρεσίες cloud και την τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να ενισχύσει το ευρωπαϊκό αποτύπωμα στην τεχνολογική καινοτομία.
Ενεργειακή διαφοροποίηση
Η τάση απεξάρτησης επεκτείνεται και στην ενέργεια. Οι ΗΠΑ καλύπτουν σήμερα πάνω από το ένα τέταρτο των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ, ποσοστό που αυξάνεται μετά την απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών. Ωστόσο, αξιωματούχοι προειδοποιούν για τον κίνδυνο νέας εξάρτησης από την Ουάσιγκτον.
Ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία «σαφή αφύπνιση», τονίζοντας ότι η ενέργεια δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Ψηφιακό ευρώ και οικονομική κυριαρχία
Παράλληλα, η ΕΕ επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από τα αμερικανικά συστήματα πληρωμών, όπως η Mastercard και η Visa. Το ψηφιακό ευρώ, που αναμένεται το 2029, θα αποτελέσει πανευρωπαϊκό κυρίαρχο μέσο πληρωμής. «Με το ψηφιακό ευρώ, οι Ευρωπαίοι θα διατηρήσουν τον έλεγχο των χρημάτων τους, των επιλογών τους και του μέλλοντός τους», είχε δηλώσει η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.
Στη Γερμανία, πολιτικοί εκφράζουν ανησυχία για τα 1.236 τόνους χρυσού που διατηρεί η χώρα στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης. «Σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας και υπό την απρόβλεπτη πολιτική του προέδρου Τραμπ, δεν είναι πλέον αποδεκτό να υπάρχουν τόσα αποθέματα χρυσού στις ΗΠΑ», δήλωσε στο Der Spiegel η Μαρί-Άγκνες Στράκ-Ζίμερμαν, πρόεδρος της επιτροπής άμυνας του γερμανικού κοινοβουλίου.
