Μια εκτεταμένη παγκόσμια μελέτη φέρνει στο φως έναν κρίσιμο αλλά μέχρι σήμερα υποτιμημένο παράγοντα της κατάρρευσης των πληθυσμών εντόμων: τα είδη που δεν είναι φυσικά στον τόπο μας, γνωστά και ως ξενικά ή εισαγόμενα είδη. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η εξάπλωση μη γηγενών φυτών και ζώων συνδέεται άμεσα με απότομες μειώσεις τόσο στην αφθονία όσο και στην ποικιλία των εντόμων σε όλο τον πλανήτη.
Η ανάλυση, βασισμένη σε δεδομένα από έξι ηπείρους, καταγράφει κατά μέσο όρο μείωση 31% στον αριθμό των χερσαίων εντόμων και πτώση 26% στον αριθμό των ειδών σε περιοχές όπου εγκαθίστανται ξενικά είδη. Πρόκειται για την πρώτη προσπάθεια αποτύπωσης ενός παγκόσμιου προτύπου, ξεπερνώντας τις μεμονωμένες ή τοπικές μελέτες.
Οι επιστήμονες εντόπισαν ότι τα ξενικά ζώα επηρεάζουν τους πληθυσμούς εντόμων κυρίως μέσω θήρευσης και ανταγωνισμού για τροφή και πόρους, ενώ τα ξενικά φυτά αντικαθιστούν τη φυσική βλάστηση που είναι απαραίτητη για τη διατροφή και την αναπαραγωγή πολλών εντόμων. Ορισμένες ομάδες εντόμων πλήττονται περισσότερο: τα Ημίπτερα (τα “αληθινά έντομα”) μειώθηκαν κατά 58%, ενώ σημαντική πτώση καταγράφεται και στις μέλισσες, τα μυρμήγκια και τις σφήκες. Αντίθετα, τα σκαθάρια φαίνεται να επηρεάζονται λιγότερο.
Παρά το γεγονός ότι η διεθνής επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει τα ξενικά είδη ως μία από τις βασικές αιτίες απώλειας βιοποικιλότητας, η επίδρασή τους στα έντομα έχει μελετηθεί λιγότερο σε σύγκριση με την κλιματική αλλαγή, την αστικοποίηση ή τη ρύπανση. Η νέα μελέτη καλύπτει αυτό το κενό, δείχνοντας ότι η βιολογική εισβολή αποτελεί παγκόσμια απειλή και όχι ένα τοπικό φαινόμενο.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η συνεχιζόμενη μείωση των εντόμων δεν είναι μόνο οικολογικό πρόβλημα αλλά και ανθρώπινο, καθώς απειλούνται κρίσιμες οικοσυστημικές υπηρεσίες όπως η επικονίαση και η γονιμότητα των εδαφών. Επιπλέον, η εξάπλωση των ξενικών ειδών ενισχύεται από το διεθνές εμπόριο και τις μεταφορές, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας διευκολύνει την εγκατάστασή τους σε νέες περιοχές.
Παρά τη σοβαρότητα των ευρημάτων, η μελέτη αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας. Τα ξενικά είδη θεωρούνται απειλή που μπορεί να αντιμετωπιστεί με αυστηρότερα μέτρα βιοασφάλειας, διεθνή συνεργασία και ενημέρωση των πολιτών. Από την επιλογή φυτών που υποστηρίζουν την τοπική βιοποικιλότητα, μέχρι απλές πρακτικές πρόληψης στη ναυσιπλοΐα, την αλιεία και τη δασοκομία, η ανάσχεση της εξάπλωσης των ειδών που δεν είναι φυσικά στον τόπο μας αναδεικνύεται σε κρίσιμο βήμα για τη διάσωση των εντόμων και των οικοσυστημάτων που εξαρτώνται από αυτά.
