ΡΩΣΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ;

Ισως είναι το αποτέλεσμα μιας επιτυχημένης επικοινωνιακής στρατηγικής, αλλά η Ρωσία εμφανίζει τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ούτε όσων συμβαίνουν στο εσωτερικό της αλλά ούτε όσων επιδιώκει στη διεθνή σκηνή.

Στο εσωτερικό της η Ρωσία είναι μια χώρα χωρίς αντιπολίτευση, ενός ανδρός αρχή, μια περιορισμένη «δημοκρατία», όπου ο ίδιος άνθρωπος εκλέγεται σε διαφορετικούς ρόλους επί πολλά χρόνια και οι κανόνες αλλάζουν ανάλογα με τη διάθεσή του να διεκδικήσει το αξίωμα του πρωθυπουργού ή του προέδρου.

Στη διεθνή σκηνή, η Ρωσία, μετά το 2014 και την προσάρτηση της Κριμαίας, είναι μια αναθεωρητική δύναμη που προχώρησε σε αλλαγή συνόρων διά της βίας. Υπάρχει προηγούμενο πολύ κοντινό μας, αυτό της Κύπρου. Η Ρωσία είναι μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και θα έπρεπε να σέβεται τους κανόνες πάνω στους οποίους βασίζεται το διεθνές σύστημα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο μη σεβασμός του status quo από ένα εκ των πέντε μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας συνιστά λόγο ανησυχίας για τα άλλα τέσσερα αλλά και τη διεθνή κοινότητα γενικότερα. Θα πρέπει λοιπόν να αναρωτηθούμε αν η στροφή της ρωσικής πολιτικής, όπως εκδηλώθηκε στην περίπτωση της Κριμαίας το 2014 αλλά και στη Γεωργία το 2008, θα χαρακτηρίζει στο εξής τις ενέργειές της.

Αν η Ρωσία επιδιώκει να ανατρέψει το status quo στην Ευρώπη ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις της; Ενδιαφέρεται μόνο για αποκατάσταση της επιρροής της στον πρώην σοβιετικό χώρο ή οι επιδιώξεις της αφορούν και στις χώρες-μέλη της ΕΕ και του ΝΑΤΟ που ανήκαν κάποτε στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας; Οι τελευταίες θεωρούν βέβαιο ότι αν δεν ήταν κάτω από τη θεσμική ομπρέλα των δύο οργανισμών θα αντιμετώπιζαν άμεσο κίνδυνο και δεν αποκλείουν ότι αναλόγως των διεθνών εξελίξεων μπορεί να αντιμετωπίσουν τέτοιο κίνδυνο στο μέλλον.

Η ρωσική επιχειρηματολογία στο θέμα αυτό υποστηρίζει ότι η Δύση τής υπέκλεψε τον ζωτικό της χώρο. Αλλά πού βρίσκεται το διεθνές δίκαιο σε όλα αυτά; Και αν η Ρωσία θεωρεί ότι μπορεί μονομερώς να αυξάνει τον ζωτικό της χώρο, γιατί όχι και άλλες χώρες, π.χ. η Τουρκία με την οποία έχει αναπτύξει αγαθές σχέσεις το τελευταίο διάστημα;

Το κρίσιμο ζήτημα για τις χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ και της ΕΕ είναι οι συνεχώς αυξανόμενες αμυντικές δαπάνες της Ρωσίας. Η Μόσχα προβαίνει συστηματικά τα τελευταία χρόνια σε ανανέωση του στρατιωτικού της οπλοστασίου παρά τα προβλήματα που κατά κοινή ομολογία αντιμετωπίζει η ρωσική οικονομία. Οι προβλέψεις σχετικά με τη βασική της πρόσοδο, τις πωλήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, δεν είναι ευοίωνες καθώς οι ειδικοί θεωρούν ότι τα ρωσικά αποθέματα θα εξαντληθούν τις επόμενες δεκαετίες λόγω υπερβολικής άντλησης και απαρχαιωμένων υποδομών. Μπαίνει λοιπόν το ερώτημα: εναντίον ποίου θωρακίζεται αμυντικά η Μόσχα;

Αυτό το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί πάρα σε σχέση με την ισορροπία ΗΠΑ – Κίνας. Η Ρωσία ασφαλώς είναι διεθνής παίκτης μεγάλου βεληνεκούς και οφείλει να διαθέτει αποτρεπτική δύναμη ικανή να προστατεύσει την επικράτειά της. Στο τρίγωνο, ωστόσο, ΗΠΑ – Κίνα – Ρωσία είναι η πιο αδύναμη πλευρά. Με τις ΗΠΑ, παρά τον ανταγωνισμό, η Ρωσία, όπως και η Σοβιετική Ενωση, έβρισκε πάντοτε μια ισορροπία. Οι δύο χώρες δεν έφτασαν, ευτυχώς, σε ένοπλη σύρραξη. Είναι βέβαιο ότι αυτό θα επαναληφθεί αν η Κίνα αποκτήσει πρωτοκαθεδρία στη διεθνή σκηνή; Μήπως θα υποχρεώσει τη Ρωσία σε μια σχέση περισσότερο υποτελή; Αυτό λοιπόν θα μπορούσε να είναι το μέγα παράδοξο των επόμενων δεκαετιών: να βρεθεί η Ρωσία σε δυσμενέστερη σχέση με την Κίνα απ’ ό,τι έχει υπάρξει με τις ΗΠΑ. Αλλά, όπως περιγράφεται πολύ ωραία από τον Γκράχαμ Αλισον στο τελευταίο του βιβλίο «Η παγίδα του Θουκυδίδη», όλα θα εξαρτηθούν από το πώς ΗΠΑ και Κίνα θα χειρισθούν τη δική τους ισορροπία δυνάμεων το επόμενο διάστημα.