Η Καταλανική Βουλή συζητά την ανεξαρτησία και ο Ραχόι την ανάληψη της εξουσίας

Βαθαίνει η κρίση στην Ισπανία, καθώς η Καταλωνία ενδέχεται την Τρίτη να προχωρήσει στην κήρυξη της ανεξαρτησίας της. Το μέλλον της επαρχίας αυτής, που έχει το μέγεθος του Βελγίου και 7,5 εκατομμύρια κατοίκους, αλλά και το μέλλον όλης της Ισπανίας, θα καθοριστεί  το απόγευμα της Τρίτης στις 6μμ (7μμ ώρα Ελλάδας) κατά την ομιλία του ηγέτη των αυτονομιστών, υπό το ανήσυχο βλέμμα της Ευρώπης. 

Σε αυτό το κλίμα, ο εκπρόσωπος της ισπανικής κυβέρνησης, Ινίγο Μέντεθ ντε Βίγο, κάλεσε την Τρίτη, τον αυτονομιστή πρόεδρο της Καταλωνίας Κάρλες Πουτζντεμόν «να μην προχωρήσει σε τίποτε το μη αναστρέψιμο να μην πάρει κανέναν δρόμο χωρίς επιστροφή, να μην κάνει καμιά μονομερή δήλωση ανεξαρτησίας και να επανέλθει στη νομιμότητα». Η προειδοποίηση έγινε πριν την ομιλία του Πουτζντεμόν στο Κοινοβούλιο.  

Σύμφωνα με την επίσημη ημερήσια διάταξη της σημερινής συνεδρίασης, το καταλανικό κοινοβούλιο πρόκειται να 
συζητήσει «την πολιτική κατάσταση» μετά «το δημοψήφισμα». 

Η Καταλωνία είναι μία από τις πλουσιότερες επαρχίες της χώρας και το ενδεχόμενο ανεξαρτητοποίησης της δεν ανησυχεί μόνο την Μαδρίτη, αλλά και την ΕΕ, που δηλώνει ότι δεν θα αναγνωρίσει ένα ανεξάρτητο καταλανικό κράτος, ενώ παράλληλα δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι οι συνέπειες θα είναι ανυπολόγιστες και δεν θα περιοριστούν στην Ισπανία. Πολλά ερωτήματα τίθενται επίσης αναφορικά με το πόσο εφικτή είναι η ανεξαρτητοποίηση της Καταλωνίας. 

Το ερώτημα που κυριαρχεί τόσο στην Καταλωνία όσο και σε ολόκληρη την Ισπανία την Τρίτη είναι αν τελικά ο  Κάρλες Πουτζντεμόντ, ο πρόεδρος της Καταλωνίας, θα κηρύξει μονομερώς την ανεξαρτησία της επαρχίας, όπως έχει απειλήσει, ή θα κάνει πίσω; 

Σύμφωνα με πολλά ισπανικά μέσα ενημέρωσης, όλη την Δευτέρα έγραφε και ξαναέγραφε την ομιλία του μαζί με τους συμβούλους τους, οι οποίοι είναι αναμφισβήτητα διχασμένοι σχετικά με το αν θα πρέπει να προχωρήσουν στην κήρυξη της ανεξαρτησίας ή όχι.

Διχασμένοι όμως είναι και οι καταλανοί, καθώς την Κυριακή εκατοντάδες χιλιάδες διαδήλωσαν ενάντια στην ανεξαρτησία της επαρχίας φωνάζοντας: «Φτάνει!».

Μια φράση που χρησιμοποίησε την Δευτέρα και το μεγαλύτερο ισπανικό εργοδοτικό συνδικάτο, το Foment del Treball, αφού έξι από τις επτά καταλανικές εταιρείες που έχουν εισαχθεί στο χρηματιστήριο ανακοίνωσαν ότι μεταφέρουν την έδρα τους εκτός της επαρχίας.

Το άρθρο 155 του Συντάγματος και ο έλεγχος της περιοχής από την κεντρική κυβέρνηση

Την Δευτέρα ο Ισπανός πρωθυπουργός Μαριάνο Ραχόι προειδοποίησε ότι σε περίπτωση μονομερούς κήρυξης της ανεξαρτησίας της Καταλωνίας, η Μαδρίτη μπορεί να ενεργοποιήσει το άρθρο 155 του Συντάγματος που ορίζει την ανάληψη του ελέγχου της περιοχής από την κεντρική κυβέρνηση, ένα σενάριο που δεν έχει εφαρμοσθεί ποτέ μέχρι σήμερα στη χώρα.

Η Ισπανία είναι μία εξαιρετικά αποκεντρωμένη χώρα και το Σύνταγμα του 1978 παρέχει στις 17 περιοχές της, τις αυτόνομες κοινότητες, εκτεταμένες εξουσίες σε τομείς όπως η υγεία και η εκπαίδευση.

Ομως έχει θεσπίσει ασφαλιστικές δικλείδες που επιτρέπουν στη κεντρική κυβέρνηση να επεμβαίνει στις υποθέσεις της χώρας σε περίπτωση κρίσης.

Στην περίπτωση της καταλανικής κρίσης, την σοβαρότερη από την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας μετά την φρανκική δικτατορία, το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι το «δημοψήφισμα της αυτοδιάθεσης» της 1ης Οκτωβρίου παραβιάζει το Σύνταγμα. Απέναντι σε ενδεχόμενη μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας από την Καταλωνία, η Μαδρίτη έχει τη δυνατότητα να προσφύγει στο άρθρο 155, το οποίο ορίζει την λήψη των αναγκαίων μέτρων που θα υποχρεώσουν τη Βαρκελώνη να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από το Σύνταγμα ή άλλους νόμους, με την σύμφωνη γνώμη της απόλυτης πλειοψηφίας της Γερουσίας.

Τα «αναγκαία μέτρα»

Μέτρα τα οποία ωστόσο δεν περιγράφονται σαφώς και για αυτό το λόγο δεν είναι βέβαιη η εφαρμογή του συγκεκριμένου άρθρου. 

Το άρθρο 155 επιτρέπει «την ανάληψη του ελέγχου των πολιτικών και διοικητικών οργάνων της Αυτόνομης Κοινότητας», εξηγεί η Τερέσα Φρέισες, του αυτόνομου πανεπιστημίου της Βαρκελόνης. Αυτό σημαίνει την προσωρινή «ανάκληση» του καθεστώτος αυτονομίας της περιοχής, σύμφωνα με τον Χοσέ Κάρλος Κάνο Μοντεχάνο, του πανεπιστημίου Computense de Madrid.

Δημόσιοι λειτουργοί και αιρετοί μπορούν να τεθούν σε διαθεσιμότητα και να αντικατασταθούν και σε αυτή την περίπτωση αυτή, ο πρόεδρος της Καταλωνίας Κάρλες Πουτζντεμόν μπορεί να αντικατασταθεί από τον περιφερειάρχη της επαρχίας, ο οποίος είναι και ο κύριος εκπρόσωπος του κεντρικού κράτους στην περιοχή.

Επίσης η κεντρική κυβέρνηση μπορεί να αναλάβει τις αρμοδιότητες που έχουν παραχωρηθεί στη Βαρκελώνη, σε τομείς όπως η δημόσια τάξη και οι δημόσιες υπηρεσίες. Σύμφωνα με το Χαβιέρ Πέρεθ Ρόγιο, του πανεπιστημίου της Σεβίλης, τα μέτρα του άρθρου 155 μπορεί να φθάσουν μέχρι «την διαθεσιμότητα της αυτονομιστικής κυβέρνησης, την υπαγωγή της καταλανικής αστυνομίας Mossos d’ Esquadra υπό τις διαταγές του υπουργείου Εσωτερικών της Ισπανίας και το κλείσιμο του καταλανικού κοινοβουλίου». Κάποιοι συνταγματολόγοι σημειώνουν ότι δίνεται και η δυνατότητα «ενδεχόμενης» προκήρυξης τοπικών εκλογών.

Ωστόσο πρέπει να σημειωθεί ότι ο πρωθυπουργός δεν μπορεί μονομερώς να ενεργοποιήσει το άρθρο 155. Σύμφωνα με τη διαδικασία θα πρέπει πρώτα να προειδοποιήσει τον πρόεδρο της περιοχής να επανέλθει στη συνταγματική τάξη και στη συνέχεια να του δώσει χρονικό περιθώριο για να συμμορφωθεί.

Σε περίπτωση αποτυχίας, ο πρωθυπουργός, ο Μαριάνο Ραχόι εν προκειμένω, υποβάλλει το θέμα στη Γερουσία, όπου
το Λαϊκό Κόμμα έχει την πλειοψηφία, και γνωστοποιεί τα έκτακτα μέτρα που προτίθεται να εφαρμόσει. Συνέρχεται μία επιτροπή της Γερουσίας, στη συνέχεια η ολομέλεια του σώματος και εάν εγκρίνουν τις προτάσεις του προέδρου της κυβέρνησης με απόλυτη πλειοψηφία, ο πρωθυπουργός μπορεί να προχωρήσει στην εφαρμογή τους, με τη διαδικασία να χαρακτηρίζεται χρονοβόρα. 

Πλην της ενεργοποίησης του άρθρου 155, η κυβέρνηση διαθέτει και άλλα μέσα, καθώς μπορεί να κηρύξει «κατάσταση έκτακτης ανάγκης», «κατάσταση επιβολής έκτακτων μέτρων» ή «κατάσταση πολιορκίας».

Τέλος, ο νόμος «περί εθνικής ασφαλείας», ο οποίος θεσπίστηκε το 2015 , επιτρέπει στην κυβέρνηση να κηρύξει τη χώρα «σε κατάσταση που θέτει σε αμφισβήτηση την εθνική ασφάλεια».

Σύμφωνα με τον Μαριάνο Ραχόι, η διαδικασία αυτή αφορά καταστάσεις που βρίσκονται ανάμεσα «στις συνηθισμένες κρίσεις, την κατάσταση έκτακτης ανάγκης, την κατάσταση εκτάκτων μέτρων και την κατάσταση πολιορκίας» και επιτρέπει στην κυβέρνηση να κυβερνά με νομοθετικά διατάγματα και να θέσει, για παράδειγμα, την καταλανική αστυνομία υπό τις διαταγές της Μαδρίτης.

Παράλληλα η ισπανική Δικαιοσύνη μπορεί να στραφεί εναντίον του Πουτζντεμόντ και τον σκληρό πυρήνα των αυτονομιστών που οργάνωσαν το δημοψήφισμα.  Ωστόσο κάθε δραστικό μέτρο κινδυνεύει να προκαλέσει εντάσεις στην Καταλωνία, όπου οκτώ στους δέκα ψηφοφόρους θα ήθελαν να έχει διεξαχθεί ένα σωστό και τυπικό δημοψήφισμα.

Η ένταση και τα συναισθήματα είναι ήδη οξυμένα στην επαρχία, αν και οι περισσότερες διαδηλώσεις είναι ειρηνικές. Το ίδιο ισχύει και σε ολόκληρη την Ισπανία, όπου αναβιώνουν τα φαντάσματα του παρελθόντος όταν κάποιοι από τους «πατριώτες», που υπερασπίζονται την ενότητα της χώρας, φτάνουν να νοσταλγούν τη δικτατορία του Φράνκο.