Οι γυναίκες καρφώνουν κάθε μέρα…

Στον απόηχο του Ευρωμπάσκετ γυναικών, όπου η εθνική μας ομάδα για πρώτη φορά στην ιστορία της κατέκτησε την τέταρτη θέση και πήρε το εισιτήριο για το Παγκόσμιο του 2018 στην Ισπανία, πολλές αθλήτριες φαίνεται να βρίσκονται για πρώτη φορά στο προσκήνιο με στραμμένα τα φώτα της δημοσιότητας επάνω τους.

Εχοντας υπάρξει ενεργό μέλος όλων των ηλικιακών κατηγοριών των γυναικείων εθνικών ομάδων μπάσκετ και σε συνδυασμό με την ακαδημαϊκή μου ειδίκευση σε θέματα που αφορούν την κοινωνιολογία του φύλου, ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ δημόσια κάποιους προβληματισμούς μου για τον γυναικείο αθλητισμό στη χώρα μας, με αφορμή και την πρόσφατη εθνική μας επιτυχία.

Πώς γίνεται η εθνική ομάδα του δεύτερου πιο δημοφιλούς αθλήματος στη χώρα να φτάνει μια ανάσα από το μετάλλιο, χωρίς η πλειονότητα των Ελλήνων και Ελληνίδων να γνωρίζει έστω και δυο-τρία ονόματα από το ρόστερ;

Πρόκειται… φυσικά για γυναίκες αθλήτριες. «Οι γυναίκες δεν καρφώνουν, είναι πιο αργές, λιγότερο αλτικές, λιγότερο δυνατές μυϊκά και άρα δεν προσφέρουν θέαμα» θα υποστήριζαν οι περισσότεροι, επιχειρήματα που είναι δύσκολο να αντικρούσει κανείς. Στον αντίποδα, βέβαια, υπάρχει και μια σειρά απο αλήθειες που συντελούν σε μια περισσότερο πολύπλοκη εικόνα. Οι γυναίκες δεν καρφώνουν γιατί οι μπασκέτες είναι στημένες με βάση τα ανδρικά σώματα και άρα πολύ πιο κοντά στον ανδρικό μέσο όρο ύψους. Επίσης οι γραμμές του γηπέδου είναι πολύ πιο «φιλικές» στον μέσο όρο μεγέθους και ταχύτητας αντρών αθλητών. Πέρα απ’ αυτό, οι γυναίκες αθλήτριες απλά δεν έχουν τα χρηματικά δολώματα των εκατομμυρίων ευρώ για να αποφασίσουν να αφιερώσουν τη ζωή τους στον πρωταθλητισμό με την ίδια ευκολία. Συν το ότι δέχονται κοινωνική κριτική για την επίδειξη φυσικών μυών ή έντονα δυναμικού χαρακτήρα, αλλα και μεγαλύτερη κοινωνική πίεση να παντρευτούν και να κάνουν οικογένεια μέχρι τα 30-35, ηλικία όπου η καριέρα παικτών και παικτριών μπάσκετ σήμερα συνήθως φτάνει στο ζενίθ της. Υπάρχει λοιπόν και η αντίστροφη σχέση μεταξύ επιπέδου γυναικείου μπάσκετ και δημοτικότητας του αθλήματος: Αν εξ ορισμού το 50% του πληθυσμού θεωρείται – δικαίως ή αδίκως – ακατάλληλο ή υποδεέστερου επιπέδου, τότε οι εν δυνάμει κορυφαίες αθλήτριες είτε δεν θα συνεχίσουν σε επίπεδο πρωταθλητισμού είτε δεν θα επιλέξουν να αρχίσουν ποτέ.

Γιατί μας φαίνεται φυσιολογικό όταν δημοσιογράφοι, έπειτα από ιστορική επιτυχία σε διεθνή διοργάνωση, ρωτούν αρχηγό ομάδας για το αν ο πρωταθλητισμός μπορεί να συνδυαστεί με νάζια και τσαχπινιά και για το πότε σκοπεύει να παντρευτεί;

Η απάντηση και πάλι βρίσκεται στο ότι πρόκειται για γυναίκα αρχηγό εθνικής ομάδας. Μπορεί η Εβίνα Μάλτση να έχει παίξει στο υψηλότερο επίπεδο του κόσμου (εκεί που τώρα παίζει και ο Γιάννης Αντετοκούνμπο, και που καλά κάνουν και τον ξέρουν όλοι) αλλά η Εβίνα είναι γυναίκα. Και άρα στα μάτια των δημοσιογράφων είναι και κάτι άλλο εκτός από αθλήτρια. Το ότι έχει παίξει στο WNBA, ότι ήταν ολυμπιονίκης το 2004 και ότι μέχρι και τα 39 της αγωνίζεται στην Ευρωλίγκα δεν φαίνονται να αρκούν για να αντιμετωπιστεί ως επαγγελματίας του αθλήματος και να ερωτηθεί για τα επαγγελματικά της όνειρα, τους στόχους που έχει κατακτήσει ή την κληρονομιά που αφήνει στις επόμενες γενιές. Είναι και γυναίκα εκτός απο παίκτρια και αυτό δεν μπορεί εύκολα να προσπεραστεί. Πώς γίνεται να είναι 39 και να μην έχει παντρευτεί; Μα πώς; Και η ερώτηση βέβαια δεν είναι αν το θέλει ή αν την ενδιαφέρει καν. Είναι το πόσο σύντομα σκοπεύει να το κάνει. Βέβαια, το τι νοιάζει τους τηλεθεατές να μάθουν για την παίκτρια ή για τη γυναίκα Εβίνα παραμένει στη βάση του προβλήματος, δεδομένου ότι τα μίντια δεν διαμορφώνουν μόνο κυριαρχούσες απόψεις, αλλά σε ένα μεγάλο βαθμό απλά τις αντικατοπτρίζουν.

Πολλοί και πολλές μέσα και έξω από τον χώρο του μπάσκετ χαρακτηρίζουν το μπάσκετ ανδρικό άθλημα. «Μα είναι απλό» πάλι θα πουν. «Η δύναμη, η ταχύτητα, η ένταση της επαφής ταιριάζουν περισσότερο σε άντρες». Ακούγεται σαν κοινή αλήθεια. Σαν να λέμε το νερό βράζει στους 100 βαθμούς Κελσίου. Αυτό είναι και τέλος. Τι ψάχνεις να βρεις; Υπάρχουν όμως και πάλι ένα σωρό αντιπαραδείγματα στο «κοινό» αυτό σκεπτικό. Πριν από λίγες δεκαετίες η δικηγορία θεωρούνταν κατάλληλη για άντρες και όχι για γυναίκες λόγω της μαχητικότητας και του δυναμισμού που απαιτεί, χαρακτηριστικά που ταιριάζουν με την «αντρική φύση», θα έλεγαν τότε. Σήμερα βέβαια, και χωρίς καλά καλά να το καταλάβουμε, η πλειοψηφία των νέων δικηγόρων στην Ελλάδα είναι γυναίκες. Αλλά και λίγα χρόνια νωρίτερα, το να ψηφίζει ένας άνθρωπος στις εθνικές εκλογές απαιτούσε γνώση και σωφροσύνη – και αυτά βέβαια χαρακτηριστικά αμιγώς ανδρικά, κατά την εποχή. Μόνο όμως μέχρι το 1952, γιατί από τότε και μετά οι γυναίκες ψηφίζουν κανονικά και το θέμα σιγά σιγά έχει σταματήσει να μας απασχολεί. Οταν λοιπόν μια λογική τείνει να έχει παροδικό χαρακτήρα, αυτόματα καταρίπτεται ο χαρακτηρισμός της ως «κοινής». Αν το νερό άλλοτε έβραζε στους 80°, άλλοτε στους 100° και άλλοτε στους 150°, τότε μάλλον θα άξιζε να μελετήσουμε σε μεγαλύτερο βάθος τις συνθήκες του περιβάλοντος του βρασμού και όχι να περιορίζουμε τη ματιά μας στα επιμέρους συστατικά του ίδιου του νερού.

Και τώρα στα δύσκολα. Οντας σε μια ηλικία που θα μπορούσα να έχω και εγώ παιδιά, δεν ξέρω αν θα ήθελα η κόρη μου να είναι αθλήτρια του μπάσκετ. Να φοβάμαι αν θα αντιμετωπιστεί ως «γκόμενα» από προπονητές και παράγοντες του χώρου αντί ως αθλήτρια. Ή αν θα επιλέξει να αφιερωθεί σε αυτό, βάζοντας τις σπουδές της σε δεύτερη μοίρα και χωρίς ελπίδα να της αποφέρει το άθλημα επαρκώς τα προς το ζην στο μέλλον. Με τον φόβο τού να τραυματιστεί, να χρειαστεί πιθανώς χειρουργείο και η ομάδα να βρει μια πρόφαση για να μην πληρώσει τα έξοδα. Με τον φόβο ότι αν τα καταφέρει να αγωνιστεί σε επαγγελματικό επίπεδο, θα αναγκαστεί να φύγει για το εξωτερικό μόνιμα γιατί στη χώρα της δεν υπάρχει κανένα μέλλον. Ή, ακόμα χειρότερα, να είναι επιτυχημένη και διεθνώς αναγνωρισμένη, να αγαπάει πολύ αυτό που κάνει, αλλά να τη ρωτούν συνεχώς οι δημοσιογράφοι πότε σκοπεύει να παντρευτεί και τι ψάχνει σε έναν άντρα…

Εχοντας ωστόσο κυριολεκτικά και μεταφορικά μεγαλώσει μέσα στα γήπεδα του μπάσκετ, εντός και εκτός Ελλάδας, δεν θα μπορούσα να σταματήσω την κόρη μου από το να κάνει το ίδιο. Γιατί παρά τις θυσίες, τις δυσκολίες και τις επιπλέον προκλήσεις που ενδεχομένως θα αντιμετωπίσει σε σύγκριση με τον αδερφό της, θα μάθει και σπουδαία μαθήματα ζωής. Για την ατομική δουλειά και την ομαδική συνεργασία. Για την αυτοπειθαρχία και τον αλληλοσεβασμό. Για τη διαχείριση της αποτυχίας και τη σημασία της μαχητικότητας. Αλλά και για την απαραίτητη υπομονή και επιμονή που απαιτεί η επίτευξη αξιόλογων και αξιέπαινων στόχων, όπως η 4η θέση σε Ευρωμπάσκετ. Και σίγουρα αυτά τα μαθήματα διαπερνούν τις τεσσερις γραμμες του γηπέδου, αποτελούν σημαντικότατα εφόδια στη ζωή και πάνω απ’ όλα δεν έχουν φύλο.