Οι δύο Γαλλίες και η Ευρώπη

Η παρουσία της Μαρίν Λεπέν στον δεύτερο γύρο ήταν στην πραγματικότητα η μοναδική βεβαιότητα αυτών των προεδρικών εκλογών. Και αυτό συνέβη. Παρόλο όμως που η νίκη της στον αυριανό δεύτερο γύρο είναι ελάχιστα πιθανή, το αποτέλεσμα αυτό είναι πολύ ανησυχητικό. Γιατί αυτό που διακυβεύεται στη Γαλλία υπερβαίνει κατά πολύ τα σύνορά της.

Το ποσοστό που έλαβε το Εθνικό Μέτωπο στις 23 Απριλίου – κερδίζοντας ένα εκατομμύριο ψήφους σε σχέση με το 2012 – απηχεί ένα ρεύμα που έχει ξεχυθεί σε όλη την Ευρώπη, αλλά και αλλού. Από τη νίκη του Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες μέχρι το Brexit, περνώντας από τις πρόσφατες εκλογές στην Αυστρία ή στην Ολλανδία, ο εθνολαϊκισμός βρίσκεται σε έξαρση. Οι πολιτικές δυνάμεις που τον ακολουθούν τροφοδοτούνται από μια σειρά κρίσεων – πολιτικών, οικονομικών, ηθικών – που μπερδεύονται και διαρκούν εδώ και 30 χρόνια, καθώς και από τη δυσαρέσκεια των πιο αδύναμων, το αίσθημα εγκατάλειψης όσων νιώθουν, συχνά δικαιολογημένα, τα θύματα της παγκοσμιοποίησης, οι χαμένοι του φιλελευθερισμού.

Στη Γαλλία, το Εθνικό Μέτωπο έχει αποκτήσει νέο λουκ και έχει εκσυγχρονιστεί. Δεν τρομάζει πλέον. Αλλά και η θεματολογία της Μαρίν Λεπέν έχει εξελιχθεί: η εθνική προτίμηση μπορεί να είναι πάντα παρούσα, αλλά αφορά περισσότερους και φοβίζει λιγότερους. Το βασικό προγραμματικό αξίωμα της Μαρίν Λεπέν είναι πλέον ο οικονομικός και κοινωνικός προστατευτισμός.

Η επιτυχία της στρατηγικής της συνοδεύεται από την εξοικείωση της γαλλικής κοινωνίας με τις ιδέες της. Η «λεπενοποίηση των μυαλών», στην οποία αναφερόταν ο πατέρας τής Μαρίν Λεπέν τη δεκαετία του ’80, έφερε αποτελέσματα. Τα αγαπημένα θέματα του Εθνικού Μετώπου, αν και έχουν αναπροσαρμοστεί, απασχολούν εδώ και 20 χρόνια τη δημόσια συζήτηση: η απόρριψη του Ισλάμ και το ζήτημα των συνόρων, ο προστατευτισμός και η ευρωφοβία, η εδραίωση της εθνικής ταυτότητας και η κριτική της μετανάστευσης και της πολυπολιτισμικότητας. Παίζουν σημαντικό ρόλο η διεθνής συγκυρία, φυσικά, και ιδιαίτερα η τρομοκρατική απειλή. Αυτή η διείσδυση όμως τόσο αγαπημένων θεμάτων της Ακροδεξιάς σε όλα τα στρώματα της γαλλικής κοινωνίας, περιλαμβανομένων των ελίτ, οφείλεται και σε μια συλλογική αδιαφορία, αν όχι και κάποια επιείκεια, απέναντι στο Εθνικό Μέτωπο.

Υπεύθυνη γι’ αυτή την κατάσταση είναι και η πνευματική κατάρρευση της λεγόμενης «κυβερνητικής» Αριστεράς, η οποία εφάρμοσε στην πράξη την ίδια πολιτική με τη Δεξιά. Ο «τρίτος δρόμος» που ακολούθησαν ο Μπιλ Κλίντον και ο Τόνι Μπλερ τη δεκαετία του ’60 οδήγησε σε αδιέξοδο: αρνούμενη να μετασχηματίσει την κοινωνία προς όφελος των «απόκληρων» και υιοθετώντας όλες τις θέσεις του οικονομικού φιλελευθερισμού, η Αριστερά αυτή, που αποκαλείται «ρεαλιστική», προσέκρουσε στο τείχος μιας άλλης πραγματικότητας, κοινωνικής αυτή τη φορά. Πρόκειται για την πραγματικότητα όλων εκείνων, με επικεφαλής τους εργάτες, τους υποβαθμισμένους και τους ταπεινωμένους, που ένιωσαν ένα ισχυρό αίσθημα εγκατάλειψης και παραδόθηκαν στο Εθνικό Μέτωπο, το οποίο κατέχει σήμερα την πρώτη θέση σε αυτές τις κατηγορίες του εκλογικού σώματος.    

Απέναντι στην απειλή της Ακρας Δεξιάς, το λιγότερο που μπορούμε να πούμε είναι ότι το ρεπουμπλικανικό μέτωπο, που όρθωσε το 2002 ένα ανάχωμα στον Ζαν-Μαρί Λεπέν, έχει ραγίσει σε πολλές μεριές. Το δείχνει η στάση ενός μέρους των ψηφοφόρων του Ζαν-Λικ Μελανσόν οι οποίοι επιλέγουν την αποχή ή το λευκό. Το δείχνει ακόμη η στάση μιας πτέρυγας της λεγόμενης ρεπουμπλικανικής Δεξιάς, που επιλέγει την ψήφο στο Εθνικό Μέτωπο. Σημαντικοί διανοούμενοι, που είναι γνωστοί για τη στράτευσή τους με την Αριστερά, όπως ο Εμανουέλ Τοντ και ο Μισέλ Ονφρέ, επιλέγουν κι αυτοί το «ούτε ούτε» (ούτε Εθνικό Μέτωπο ούτε Μακρόν). Είναι βαθύ έτσι το ρήγμα των αναχωμάτων που μέχρι τώρα απέκρουαν το Εθνικό Μέτωπο, μια έσχατη απειλή που έπρεπε με κάθε κόστος να αποτραπεί.  

Αυτό που εκτυλίσσεται σήμερα στη Γαλλία, αλλά και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, είναι μια μάχη ανάμεσα στη δημοκρατία και το αντίθετό της, ανάμεσα στη δημοκρατία και στον φασισμό. Οπως και τη δεκαετία του ’30. Η Μαρίν Λεπέν, όπως και οι ευρωπαίοι ακόλουθοί της Χερτ Βίλντερς και Βίκτορ Ορμπαν, ενσαρκώνουν ένα πρόγραμμα αναδίπλωσης και οχύρωσης· ένα εθνικιστικό πρόγραμμα με μια λαϊκιστική ρητορική, που μιλά για έναν μυθοποιημένο λαό, για τη «σιωπηρή πλειοψηφία» απέναντι στις ελίτ, στους πλούσιους, τους κοσμοπολίτες, τους ξένους, τους μετανάστες.

Στην άλλη πλευρά βρίσκεται ένας υποψήφιος, ο Εμανουέλ Μακρόν που, παρά τις αδυναμίες του και την έλλειψη εμπειρίας, τοποθετείται πάντως στο ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο, δηλαδή στο στρατόπεδο της προόδου, του ανθρωπισμού, της νεωτερικότητας. Της δημοκρατίας.

Η Ελλάδα, λίκνο αυτών των δημοκρατικών αξιών, είναι βυθισμένη σε μια μείζονα κρίση που από τη μια στιγμή στην άλλη μπορεί να γεννήσει μια λερναία ύδρα όπως η Λεπέν. Ο πραγματικός κίνδυνος σήμερα δεν είναι τόσο η Χρυσή Αυγή, που ο νεοναζιστικός και εγκληματικός της χαρακτήρας την αποκλείει από το μέλλον, αλλά η πιθανή ανάδυση εν μέσω του χάους μιας εθνολαϊκιστικής δύναμης που, όπως στη Γαλλία, θα εκμεταλλευτεί την απογοήτευση του πληθυσμού, τη δυσαρέσκειά του, την αγανάκτησή του για τα κόμματα που κυβέρνησαν και απέτυχαν, για να εισβάλει στην πολιτική σκηνή. Και να σαρώσει τα πάντα.

Ο γαλλοαλγερινός συγγραφέας Καρίμ Αμελάλ είναι καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού και συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του βιβλίου «Μπλε άσπρο μαύρο» (εκδ. Πόλις). Το παραπάνω άρθρο το έγραψε ειδικά για «ΤΑ ΝΕΑ».