Τα αγκάθια και η ισορροπία του τρόμου

Τα ρεπορτάζ του διεθνούς Τύπου επανέρχονται στις κακές συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων σε ελληνικούς καταυλισμούς. Η γερμανική κυβέρνηση εκφράζει δυσφορία για την αργή επαναπροώθηση προσφύγων από τα ελληνικά νησιά προς την Τουρκία. Και ο γερμανός υπουργός Εσωτερικών δηλώνει δημοσίως ότι επανεξετάζει την επιστροφή προσφύγων στην Ελλάδα, επαναφέροντας το – υπό αναθεώρηση – καθεστώς του Δουβλίνου. Το Προσφυγικό εξακολουθεί να σιγοκαίει το εσωτερικό των ευρωπαϊκών κοινωνιών και απειλεί εκλογικά τα κυβερνητικά κόμματα. Στη Γερμανία αναμένεται να κυριαρχήσει στην προεκλογική καμπάνια των επερχόμενων εκλογών, το 2017. Αρα η πίεση στην ελληνική πλευρά, που παίζει σημαίνοντα ρόλο στην εφαρμογή των συμφωνηθέντων, θα συνεχιστεί.

Αντίστοιχο έλλειμμα εφαρμογής από πλευράς των ευρωπαϊκών χωρών διαπιστώνει βέβαια και η Ελλάδα. Υπάρχει δηλαδή καθυστέρηση στη μετεγκατάσταση προσφύγων από Ελλάδα και Ιταλία στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες – μόλις 3.600 έχουν φύγει μέχρι στιγμής από τη χώρα μας από τους 66.400 που προβλέπει η συμφωνία – ενώ σχετική επιστολή έχει στείλει ο αρμόδιος επίτροπος Μεταναστευτικής Πολιτικής Δημήτρης Αβραμόπουλος προς τα κράτη-μέλη, ώστε να επιταχύνουν τα προγράμματα μετεγκατάστασης. Η απροθυμία των ευρωπαϊκών κρατών βέβαια οφείλεται κυρίως σε λόγους εσωτερικής πολιτικής. Στην Ουγγαρία του Βίκτορ Ορμπαν, ο λαός θα κρίνει με δημοψήφισμα στις 2 Οκτωβρίου τη συμφωνία μετεγκατάστασης. Τα προγνωστικά είναι ήδη συντριπτικά υπέρ της απόρριψής της. Στο Καλαί οι Αρχές υψώνουν τείχος για να αποτρέψουν την είσοδο προσφύγων στη Βρετανία. Στη Γερμανία, το κόμμα της Μέρκελ βρέθηκε στην τρίτη θέση σε τοπικές εκλογές, πίσω από τους Σοσιαλδημοκράτες και την ξενοφοβική AfD. Και η καγκελάριος είναι αναγκασμένη να παίζει άμυνα. «Δεν μετανιώνω για τίποτα» λέει σε συνέντευξή της στην «Bild» για το Προσφυγικό.

Το παζλ είναι σύνθετο – η Ελλάδα όμως είναι το κεντρικό κομμάτι, δίπλα σε αυτό της Τουρκίας. Αν και αμέσως μετά το πραξικόπημα στην Τουρκία εκφράστηκαν φόβοι για άνοιγμα της στρόφιγγας στο Αιγαίο, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί. Παρατηρείται μια μικρή αύξηση στη ροή – περίπου 120 πρόσφυγες την ημέρα περνούσαν κατά μέσον όρο το Αιγαίο τον Αύγουστο, με όλους τους εμπλεκομένους να εκτιμούν ότι ο Ερντογάν δεν επιθυμεί να ανοίξει μέτωπο με την Ευρώπη. Ολοι πάντως ομολογούν ότι το κλείσιμο των βορείων συνόρων έπαιξε αποφασιστικό ρόλο. Ποιος ο λόγος να περάσει κανείς το Αιγαίο, αφού θα μείνει εγκλωβισμένος στην Ελλάδα;

Η κατάσταση άλλωστε των εγχώριων καταυλισμών είναι – κατά τόπους – άθλια. Αυτό εντοπίζεται κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα, όπου πρώην βιομηχανικοί χώροι μετατράπηκαν με κατεπείγουσες διαδικασίες σε δομές φιλοξενίας κυριολεκτικά μέσα σε μια νύχτα. Στις Βρυξέλλες γνωρίζουν ότι οι πρόσφυγες δεν τυγχάνουν της καλύτερης δυνατής αντιμετώπισης και η Αθήνα έχει δεχθεί γι’ αυτό παρατηρήσεις. Η εκτίμηση των Βρυξελλών βέβαια είναι πως η Ελλάδα διεκπεραιώνει – έστω μετ’ εμποδίων – αυτά που προβλέπει η συμφωνία. Αλλά σημειώνει την καθυστέρηση στην απορρόφηση περαιτέρω ευρωπαϊκών κονδυλίων λόγω των γνωστών καθυστερήσεων στην ελληνική Δημόσια Διοίκηση. Σχετική επισήμανση έκανε ο Δημήτρης Αβραμόπουλος στην προχθεσινή συνάντησή του με τον Αλέξη Τσίπρα.

Η Αθήνα εκτιμά πάντως ότι η Γερμανία δεν θα κάνει πράξη τις απειλές της για επιστροφή των αιτούντων άσυλο. Θεωρεί μάλιστα ότι οι δηλώσεις Ντε Μεζιέρ απευθύνονταν στα αφτιά του εσωτερικού ακροατηρίου – κυβερνητικά στελέχη θυμίζουν άλλωστε ότι ο γερμανός υπουργός Εσωτερικών ήταν σε πολύ πιο σκληρή γραμμή από την καγκελάριο από το ξέσπασμα της προσφυγικής κρίσης. Και υποστηρίζουν ότι η Γερμανία δεν μπορεί να στείλει πίσω πρόσφυγες στην Ελλάδα αφού ο περίφημος κανονισμός του Δουβλίνου – που προβλέπει επιστροφή των αιτούντων άσυλο στη χώρα υποδοχής – έχει ανασταλεί από το 2011 για την Ελλάδα. Αν κάτι δίδαξε η προσφυγική κρίση στις χώρες του Βορρά, λένε οι γνώστες του παρασκηνίου, είναι πως ο μηχανισμός του Δουβλίνου δεν είναι ρεαλιστικός. Αλλωστε τελεί υπό αναθεώρηση και οι νέες προτάσεις της Επιτροπής επιδιώκουν να κατανείμουν αναλογικά το βάρος των αιτήσεων ασύλου σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, ώστε να ελαφρυνθούν οι χώρες υποδοχής.

Πίσω από τα λεκτικά τζαρτζαρίσματα και τις εκατέρωθεν δηλώσεις, στο θέμα του Προσφυγικού εφαρμόζεται μια ισορροπία τρόμου μεταξύ Ευρώπης και Τουρκίας. Το ευτύχημα – ή δυστύχημα – για τις δύο πλευρές είναι ότι αν αποτύχει το plan A, δεν υπάρχει κανένα καλά επεξεργασμένο plan B. Η Ευρώπη δεν μπορεί πολιτικά να σηκώσει άλλες προσφυγικές ροές, ενώ η Τουρκία θα απολέσει δισεκατομμύρια ευρώ από τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτικές ροές που κρατάνε τους πρόσφυγες στα εδάφη της. Εάν βέβαια η συμφωνία καταρρεύσει, η πρώτη χώρα που θα φορτωθεί το βάρος του αδιεξόδου θα είναι η Ελλάδα.