Κανείς μακροπρόθεσμα δεν θα βγει κερδισμένος

Ηταν ένα πραξικόπημα σε live μετάδοση. Ο κόσμος και κυρίως οι τούρκοι πολίτες παρακολούθησαν σε πραγματικό χρόνο όλα τα δραματικά γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στην Τουρκία από το βράδυ της Παρασκευής. Τα τανκς που βγήκαν στους δρόμους, τους στρατιώτες που έκλεισαν τις γέφυρες του Βοσπόρου, τον πρόεδρο Ερντογάν – εκείνον που κυνηγά τα social media και τη νέα τεχνολογία στις επικοινωνίες – να καλεί τους υποστηρικτές του να κατέβουν στους δρόμους με βιντεοκλήση που έγινε μέσω Ιντερνετ και μάλιστα στον αέρα ενός καναλιού, του CNN Turk, που παλαιότερα είχε προσπαθήσει να το κλείσει. Ενώ οι μάχες μεταξύ ομάδων των στασιαστών και του τακτικού στρατού διεξάγονταν σε βάσεις στην Αγκυρα και στην Κωνσταντινούπολη παράλληλα με κάποιες αερομαχίες, οι χιλιάδες Τούρκοι που ξεχύθηκαν σε δρόμους και πλατείες περικύκλωσαν τα τανκς και γρήγορα οι πραξικοπηματίες φάνηκε να χάνουν τον έλεγχο. Ο Ερντογάν επέστρεψε από τις διακοπές του στη Μαρμαρίδα με ιδιωτικό αεροσκάφος, το οποίο – σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερ – καταδίωξαν δύο μαχητικά των στασιαστών, το έβαλαν στο στόχαστρο, αλλά τελικά δεν το κατέρριψαν και έγινε δεκτός από χιλιάδες οπαδούς του στο αεροδρόμιο Ατατούρκ. Σύσσωμα τα κόμματα, ακόμα και τα κουρδικά, καταδίκασαν την προσπάθεια ανατροπής της κυβέρνησης. Ξαφνικά έγινε το αναπάντεχο. Οι μουεζίνηδες από χιλιάδες τεμένη άρχισαν να καλούν τον κόσμο να αντιδράσει. Σύντομα οι πραξικοπηματίες άρχισαν να παραδίνονται και τότε άρχισαν οι βιαιότητες: κάποιοι «εξαγριωμένοι» άρχισαν να μαστιγώνουν, να ξυλοκοπούν ακόμα και να λιντσάρουν νεαρούς στρατιώτες, ορισμένοι από τους οποίους φώναζαν πως τους είχαν πει ότι οι στρατιωτικές κινήσεις αφορούσαν ασκήσεις.

Ολα αυτά τα ξέρουμε. Παρακολουθήσαμε σε ζωντανή σύνδεση αυτό το κακοοργανωμένο πραξικόπημα. Εκείνα όμως που δεν ξέρουμε είναι πολύ περισσότερα. Κατ’ αρχάς, ποιοι ήταν εκείνοι που διοργάνωσαν το πραξικόπημα ακολουθώντας τόσο ανορθόδοξες πρακτικές για κάποιους που θέλουν να καταλάβουν την εξουσία: δεν συνέλαβαν πολιτικούς, δεν έκλεισαν κανάλια, δεν έκαναν παρεμβολές στις επικοινωνίες. Οι πρακτικές τους ήταν τόσο παιδαριώδεις ώστε γρήγορα φούντωσαν σενάρια πως πίσω από το πραξικόπημα βρισκόταν ο ίδιος ο Ερντογάν. Μια θεωρία συνωμοσίας την οποία υποδαύλισε και το γεγονός ότι ξένες κυβερνήσεις όπως η αμερικανική ή η γερμανική άργησαν πολύ να βγάλουν ανακοινώσεις υποστήριξης προς τη νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση της Τουρκίας. Ο Λευκός Οίκος ανέφερε αρχικά πως «πρέπει να αποφευχθεί η αιματοχυσία» και τάχθηκε υπέρ της νομιμότητας μόνο αφότου η πλάστιγγα είχε γείρει υπέρ του τούρκου προέδρου.

Η ζημιά στον στρατό θα είναι μεγάλη. Διεθνώς, η θέση της χώρας έχει υποβιβαστεί ακόμα περισσότερο. Τα λόγια του γάλλου υπουργού Εξωτερικών Ζαν-Μαρκ Ερό χθες ότι «η Τουρκία δεν αποτελεί πια βιώσιμο σύμμαχο στη μάχη κατά του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία» δείχνουν τις έντονες διεθνείς ανησυχίες για την πολιτική αστάθεια της χώρας. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από τη σύγκρουση Αγκυρας και Ουάσιγκτον για τη βάση του Ιντσιρλίκ, από όπου απογειώνονται τα αμερικανικά αεροσκάφη που βομβαρδίζουν θέσεις των τζιχαντιστών. Η βάση έκλεισε για μερικές ώρες, τελικά όμως άνοιξε και πάλι. Ωστόσο η δήλωση του πρωθυπουργού Μπιναλί Γιλντιρίμ πως «θεωρούμε εχθρική οποιαδήποτε χώρα στήριξε τους πραξικοπηματίες» όπως και η δήλωση Ερντογάν ότι πίσω από την απόπειρα κρύβεται ο ιμάμης Φετουλάχ Γκιουλέν (που ζει στις ΗΠΑ), είναι ενδεικτικές της νέας κρίσης στις σχέσεις των δύο χωρών.

Πλέον στο εσωτερικό της Τουρκίας ο Ταγίπ Ερντογάν έχει το ελεύθερο να προωθήσει όλες τις μεταρρυθμίσεις που ονειρευόταν, δηλαδή να αποκτήσει περισσότερες εξουσίες. Οι πρώτες του κινήσεις χθες ήταν να απομακρύνει από τις θέσεις τους 2.735 δικαστικούς – σχεδόν το 1/4 του Δικαστικού Σώματος – και να διατάξει τη σύλληψη 188 εισαγγελέων με την κατηγορία ότι ανήκαν στο δίκτυο Χιζμέτ του Γκιουλέν. Μαζί με τις εκτεταμένες εκκαθαρίσεις στον στρατό και τον συνεχιζόμενο περιορισμό των ελευθεριών του Τύπου, πλέον ο τούρκος πρόεδρος έχει δυνατότητα να ελέγξει πλήρως όλα τα συστήματα που μπορεί να θέσουν εμπόδια στην παντοδυναμία του. Χθες μάλιστα τόνισε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να επαναφέρει σε ισχύ τη θανατική ποινή, που καταργήθηκε το 1999, για όσους κατηγορηθούν για εσχάτη προδοσία.

Οι οπαδοί του Ερντογάν κατέβηκαν στους δρόμους. Τι συμβαίνει όμως με το άλλο μισό της χώρας που δεν τον ψήφισε ούτε ενστερνίζεται τις ισλαμικές αρχές; Το άλυτο κουρδικό ζήτημα υποδαυλίζει συγκρούσεις στα νοτιοανατολικά της χώρας, ενώ οι σχέσεις με όλους τους γείτονες της Τουρκίας είναι τεταμένες. Οσο για την οικονομία της δεν είναι σε καλή κατάσταση. Η Τουρκία σήμερα δεν είναι σε ευνοϊκή θέση και ίσως αυτός ήταν ένας λόγος που έκανε τους πραξικοπηματίες να θεωρήσουν ότι είχαν πιθανότητες επιτυχίας. Ο Ταγίπ Ερντογάν επιβίωσε άλλη μία φορά. Η Τουρκία όμως, σύμφωνα με τους αναλυτές, βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση. Και μακροπρόθεσμα, μετά τα γεγονότα των τελευταίων ημερών, φαίνεται ότι κανείς δεν θα βγει κερδισμένος.