Ο Βλάσης Κανιάρης της Τήνου

Η σχέση τους ξεκινάει το 1951, όταν ο Βλάσης Κανιάρης γνωρίζει στο χωριό Αρναδο τη μετέπειτα σύζυγό του Μαίρη. Εκτοτε ο «έρωτας» του διεθνούς έλληνα εικαστικού με την Τήνο συνεχίστηκε στον Αγιο Σώστη, το καταφύγιό του, χώρο έμπνευσης και δημιουργίας. Τα επόμενα 60 χρόνια, μέχρι και τον θάνατό του το 2011, ο καλλιτέχνης θα περάσει πολλά καλοκαίρια στο νησί των Κυκλάδων. Από το περασμένο Σάββατο η σχέση αυτή γίνεται πόλος έλξης σε μία από τις σημαντικότερες εικαστικές πρωτοβουλίες του φετινού καλοκαιριού: η έκθεση «Προς Τήνο ΙΙΙ» που φιλοξενεί το Ιδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού είναι η πρώτη που διοργανώνει ελληνικό ίδρυμα μετά τον θάνατο του καλλιτέχνη.

Το 2013 και το 2014 έγινε μια πρώτη χαρτογράφηση της καλλιτεχνικής δραστηριότητας στο νησί μέσα από δύο ομαδικές εκθέσεις όπου συμμετείχαν συνολικά 31 καλλιτέχνες – από αυτούς, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ξεκίνησαν τη δραστηριότητά τους τη δεκαετία του 1980, ενώ οι νεότεροι, που αποτελούν την πλειονότητα, έχουν δώσει δείγματα γραφής την τελευταία δεκαετία.

Η έκθεση, ειδικότερα, για τον Κανιάρη δίνει έμφαση στην ανάδειξη άγνωστων πτυχών του καλλιτεχνικού του έργου. Ετσι, οι αμύητοι έρχονται σε επαφή με αντιπροσωπευτικά έργα της εξηντάχρονης πορείας του (ανάμεσά τους προφανώς τα «ανδρείκελα», όπως ο ίδιος ονόμαζε τα ανθρώπινα ομοιώματα χωρίς κεφαλή), ενώ όσοι είναι ήδη εξοικειωμένοι με τη δουλειά του έχουν την ευκαιρία να δουν λιγότερο γνωστά έργα του αλλά και κάποια που εκτίθενται για πρώτη φορά. «Είναι η αφορμή να τον ξαναδιαβάσουμε με άλλα εργαλεία. Να δούμε όχι μόνο τον πολιτικό καλλιτέχνη, αλλά και τις μεταφυσικές διαστάσεις του» επισημαίνει ο επιμελητής Χριστόφορος Μαρίνος. «Σήμερα που ζούμε την επικαιρότητα του προσφυγικού ζητήματος, τις τεταμένες σχέσεις μας με τη Γερμανία, μπορούμε να κάνουμε αναγωγή στο έργο του Κανιάρη, καθώς εκείνος έθιξε αυτά τα θέματα ήδη από τη δεκαετία του ’70. Και να δούμε ότι το έργο του παραπέμπει σε μια “αναχρονική αναγέννηση”, με την έννοια ότι δεν προορίζεται για μία και μόνη χρονική στιγμή, αλλά διαθέτει πολλαπλή χρονικότητα. Είναι σαν ο καλλιτέχνης να στέλνει μέσα από τα έργα του ένα γράμμα στον μελλοντικό του αναγνώστη» συμπληρώνει. Στην επιτόπια έρευνά του, μάλιστα, στην οικία Κανιάρη στην Αθήνα ανακάλυψε και άγνωστες πτυχές του. Πρόκειται για το προσωπικό αρχείο με φωτογραφίες που τράβηξε ο ίδιος ο Κανιάρης (και δημοσιεύονται στον συνοδευτικό κατάλογο), καθώς και ένα «Προσωπικό κουτί» του 1975 – ανάμεσα στα 29 έργα, συγκεντρωμένα από γκαλερί της Ελβετίας, την κατοικία Κανιάρη και δανεισμένα από συλλέκτες.

ΤΑ ΕΡΓΑ. Το σημαντικό στην έκθεση είναι ότι ορισμένα από τα έργα συγκατοικούν για πρώτη φορά. Ο κύκλος της μίνι αναδρομικής ανοίγει με το πρώτο του ζωγραφικό, ένα τοπίο της Χώρας Σκύρου του 1952, και κλείνει με το τελευταίο του, τον «Αγγελο» του 2009. Ανάμεσα σε αυτές τις ημερομηνίες περιλαμβάνονται έργα από την έκθεσή του «Αλίμονο Ελλάς» του 1980 στο παγοποιείο του Φιξ, καθώς και άλλα από την ενότητα «Μετανάστες», την εγκατάσταση «Πού ο Βορράς, πού ο Νότος» από το 1988 στη Θεσσαλονίκη. Ο θεατής μάλιστα θα παρατηρήσει την επιθυμία του επιμελητή να μεταδώσει κάτι από την οικειότητα της ατμόσφαιρας της κατοικίας του Κανιάρη, μεταφέροντας 17 έργα του από εκεί στην Τήνο. «Θα είναι σαν ένα τραπέζι με καλεσμένους συγγενείς που για πρώτη φορά συναντιούνται και γνωρίζονται μεταξύ τους» παρατηρεί ο Χριστόφορος Μαρίνος. Ο ίδιος πιστεύει πως το στήσιμο των έργων δημιουργεί την «καλή συγκατοίκηση» μεταξύ τους, έτσι ώστε ο θεατής να ακολουθεί τη ροή της έκθεσης και να αντιλαμβάνεται την ενέργεια που εκπέμπουν τα εκθέματα.

«Η προσέγγισή μου ήταν πάντοτε πώς θα δώσω μια μορφή σε κάτι που με απασχολούσε. Δεν πιστεύω σε αυτές τις ξαφνικές μεταβολές του κόσμου. Τα πράγματα χρειάζονται τον χρόνο τους για να ωριμάσουν» έλεγε ο Βλάσης Κανιάρης το 2009 σε μια συζήτησή του με τον Μαρίνο, με αφορμή την έκθεσή του στην Γκαλερί Καλφαγιάν στην Αθήνα πριν από τον θάνατό του. Η συνέχεια της συζήτησης δημοσιεύεται στον συνοδευτικό δίγλωσσο κατάλογο, που συμπληρώνεται με κείμενα και συνεντεύξεις των Βαγγέλη Αγγελή, Κατερίνας Ζαχαροπούλου, Μπίας Παπαδοπούλου, Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, Μάνου Στεφανίδη, Κώστα Χριστόπουλου.

Η έκθεση «Προς Τήνο ΙΙΙ» που παρουσιάζεται στο Ιδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, Χώρα Τήνου, έως 31/10, δίνει έμφαση στην ανάδειξη άγνωστων πτυχών του καλλιτεχνικού έργου του Βλάση Κανιάρη