Σπάζοντας τον φαύλο κύκλο

Η έκθεση της Τραπέζης της Ελλάδος, την περασμένη Τετάρτη, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Την είχε προαναγγείλει ο Γιάννης Στουρνάρας με ένα άρθρο του στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», όπου πρότεινε μια νέα συμφωνία της Ελλάδας με τους ευρωπαίους εταίρους της με πιο ρεαλιστικό δημοσιονομικό στόχο: πρωτογενές πλεόνασμα 2% αντί για το εξωπραγματικό 3,5% του σημερινού προγράμματος. Που θα συνοδεύεται από άμεση εφαρμογή μέτρων ελάφρυνσης του χρέους – τώρα που το διεθνές περιβάλλον των χαμηλών επιτοκίων κάνει τα μέτρα αυτά ευκολότερο να υιοθετηθούν. Και από μια ισχυρή ελληνική δέσμευση για μεταρρυθμίσεις.

Η έκθεση δεν ήταν ούτε πυροτέχνημα προς εσωτερική κατανάλωση, σαν αυτά στα οποία είχαμε συνηθίσει τα τελευταία ιδίως χρόνια. Υπάρχουν πολλά σημάδια που δείχνουν ότι το ευρωπαϊκό κλίμα αλλάζει. Οτι πολλοί και σημαντικοί διεθνείς παίκτες κινούνται προς μια κατεύθυνση συμβατή με την πρόταση Στουρνάρα.

Το γνωστό Ινστιτούτο Μπρίγκελ, για παράδειγμα, είχε εισηγηθεί πρόσφατα προς το Eurogroup ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα «διάλειμμα», μια αναστολή στην εφαρμογή μέτρων λιτότητας για ένα ή δύο χρόνια, μέχρι να δώσει σημάδια πραγματικής ανάκαμψης το ΑΕΠ της. Κάποιες δηλώσεις του Γερούν Ντεϊσελμπλούμ, μάλιστα, έδειχναν να κινούνται πολύ διστακτικά στο ίδιο πνεύμα. Ο ξινός Πολ Τόμσεν είχε κι αυτός εισηγηθεί μια μείωση του στόχου για πρωτογενές πλεόνασμα και μάλιστα τολμηρότερη της πρότασης Στουρνάρα – στο 1,5%. Και είναι ασφαλώς ενδεικτικό της τροπής που παίρνει ο διάλογος στο εσωτερικό του Ταμείου εκείνο το πολυσυζητημένο άρθρο που δημοσιεύθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του με τον ιερόσυλο τίτλο «Neoliberalism oversold?». Τρεις γνωστοί οικονομολόγοι του Ταμείου αμφισβητούν, μεταξύ άλλων, στο άρθρο αυτό τη θεωρία πως οι πολιτικές λιτότητας οδηγούν στην ανάπτυξη επειδή κερδίζουν τη χαμένη εμπιστοσύνη των αγορών. Μπορεί αντίθετα – γράφουν – να οδηγούν σε απότομη μείωση της ζήτησης, μεγάλη ύφεση και ένταση ανισοτήτων, ιδίως όταν εφαρμόζονται σε μεγάλες δόσεις σε συμπυκνωμένο χρόνο. Οπως συνέβη στην περίπτωση της Ελλάδας.

Ολα αυτά μπορεί να είναι σημάδια ελπιδοφόρα, αλλά προφανώς δεν λύνουν το πρόβλημά μας. Γιατί το πρόβλημά μας δεν είναι οι άλλοι. Είμαστε εμείς.

Στην πραγματικότητα, ο Στουρνάρας δεν προτείνει κάτι πρωτότυπο. Ο διπλός στόχος, χαλαρότερη λιτότητα – ελάφρυνση χρέους, έχει διατυπωθεί απο πολλούς πολλές φορές.

Η διαφορά είναι ότι η πρόταση διατυπώνεται τώρα, σε μια στιγμή που το διεθνές περιβάλλον είναι ώριμο να την ακούσει και υπάρχουν ισχυροί παίκτες έτοιμοι να την υποστηρίξουν. Και διατυπώνεται ως ρεαλιστική λύση, όχι ως παράφρων διεκδίκηση, ως φαντασμαγορική πρόκληση, ως σημαία αντιευρωπαϊκού ανενδότου που την τρίβουμε στα μούτρα των συνομιλητών μας – ακόμη και εκείνων που θα έπρεπε μεθοδικά, προσεκτικά να εξασφαλίζουμε ως συμμάχους.

Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά, για πρώτη φορά από το 2010, μια τέτοια πρόταση είναι, θεωρητικά, συμβατή και με το πολιτικό κλίμα στη χώρα. Οι μείζονες πολιτικές δυνάμεις είναι λίγο – πολύ συντονισμένες ως προς τον στόχο αυτό. Και δεν υπάρχει κανείς που να πετά πέτρες, απειλώντας να ανατρέψει έναν ρεαλιστικό συμβιβασμό στο όνομα των απαράγραπτων δικαίων του έθνους που «δεν χρωστά, αλλά του χρωστάνε». Αρκεί να μπορούμε να το διατηρήσουμε αυτό το κλίμα – δεν είναι αυτονόητο.

Η διαφορά είναι, τέλος, ότι μια τέτοια πρόταση, που κάποτε θα έμοιαζε με ευχή, τώρα μοιάζει με τελευταία ευκαιρία για μια οικονομία που η υπαίτια υποτροπή της στην ύφεση και η υπερβολική αύξηση των φόρων απειλούν με ανήκεστο βλάβη. Χρειαζόμαστε ένα πραγματικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, μια συλλογική, πειστική δέσμευση στην τήρησή του και διάθεση αλλαγής του υφεσιακού μείγματος πολιτικής που εύκολα υιοθετήθηκε. Αν οι χαμηλότεροι δημοσιονομικοί στόχοι δεν μεταφραστούν σε μείωση των φόρων και αν δεν υποστηριχθούν από μια συστηματική προσπάθεια μείωσης των αντιπαραγωγικών δαπανών του Δημοσίου, στον ίδιο φαύλο κύκλο θα γυρίζουμε. Και θα είναι κρίμα. Γιατί – ας το επαναλάβω – αυτή τη φορά υπάρχουν πράγματι, έστω και θεωρητικά, οι προϋποθέσεις ώστε ο φαύλος κύκλος να σπάσει.