[Διαστάσεις] Η κληρονομιά του κομμουνισμού

Στις 26 Ιουνίου 1992, δυόμισι χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, η Ντόρις Λέσινγκ έγραφε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς»: «Ενώ είδαμε τον διαφαινόμενο θάνατο του κομμουνισμού, οι τρόποι σκέψης που είτε γεννήθηκαν επί κομμουνισμού είτε ενισχύθηκαν από τον κομμουνισμό εξακολουθούν να κυριαρχούν στη ζωή μας. Από αυτούς, η πιο προφανής κληρονομιά του κομμουνισμού είναι η πολιτική ορθότητα». Κομμουνίστρια η ίδια στα νιάτα της, η βρετανίδα συγγραφέας διαπίστωσε από πρώτο χέρι πώς «ο κομμουνισμός ευτέλισε τη γλώσσα και, μαζί με τη γλώσσα, τη σκέψη». Εκατομμύρια άνθρωποι, κατέληγε, «βλέποντας το χαλί του κομμουνισμού να γλιστράει κάτω από τα πόδια τους, αναζητούν μανιωδώς, ίσως χωρίς καν να το ξέρουν, ένα άλλο δόγμα».

Το 2007 η Λέσινγκ τιμήθηκε με το Νομπέλ Λογοτεχνίας. Και το κείμενό της εκείνο δεν τη γλίτωσε από ένα δηλητηριώδες σχόλιο του Χάρολντ Μπλουμ: «Βρίσκω πως η δουλειά της τα τελευταία 15 χρόνια δεν διαβάζεται. Το βραβείο είναι προϊόν καθαρής πολιτικής ορθότητας». Είτε μόλυνε πάντως είτε όχι την Επιτροπή Νομπέλ, εκείνη η «προφανής κληρονομιά του κομμουνισμού» συνέχισε το έργο της. Και σήμερα θεωρείται εν μέρει υπεύθυνη για δύο από τα μεγάλα δεινά της εποχής μας. Το φαινόμενο Τραμπ: πολλοί από τους ψηφοφόρους του δηλώνουν ότι τον υποστηρίζουν γιατί δεν αντέχουν άλλο τη «δικτατορία της πολιτικής ορθότητας». Και τον εντεινόμενο αντιευρωπαϊσμό: πολλοί εχθροί της Ευρώπης, ιδίως στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, λένε ότι αγωνίζονται να απαλλαγούν από την πολιτική ορθότητα των μη εκλεγμένων γραφειοκρατών των Βρυξελλών.

Οταν δημοσιεύτηκε το κείμενο της Λέσινγκ, ο Αλέξης Τσίπρας είχε φύγει πια από την ΚΝΕ, στην οποία είχε ενταχθεί το 1988 σε ηλικία 14 ετών. Κι αν αναζητούσε μανιωδώς ένα άλλο δόγμα, ο τρόπος σκέψης του – που «γεννήθηκε ή ενισχύθηκε από τον κομμουνισμό» – παρέμενε ο ίδιος. Η πολιτική ορθότητα βάραινε αποφασιστικά τόσο στη σκέψη του όσο και στη γλώσσα του. Και συνεχίζει να βαραίνει, όποιος τον ακούει το καταλαβαίνει αμέσως. Το έγκαιρο πέρασμά του όμως σε έναν πιο ανοιχτό πολιτικό χώρο, τον Συνασπισμό, τον εφοδίασε και με άλλα πολύτιμα στοιχεία. Μια ευελιξία που φτάνει στα όρια του κυνισμού. Μια αλαζονεία που προσφέρει ψευδαίσθηση ισχύος. Εναν πραγματισμό που, όποτε χρειαστεί, εκτοπίζει την ιδεοληψία. Και αρχές, πολλές αρχές που ανάλογα με τις προτιμήσεις του κοινού μπορεί πάντα να αλλάξουν: αν ο Καρλ Μαρξ δεν μπορεί να σε οδηγήσει στην εξουσία, υπάρχει πάντα ο Γκράουτσο.

Δεν είναι περίεργο, έτσι, ότι ο Πρωθυπουργός επαίρεται τώρα για μια επένδυση την οποία πριν από λίγα χρόνια κατακεραύνωνε. Ούτε ότι τοποθετεί σε καίρια πόστα ανθρώπους της απόλυτης εμπιστοσύνης του, επιτρέποντας ταυτόχρονα στους γελωτοποιούς του παλατιού να (νομίζουν ότι) τους υπονομεύουν. Δεν είναι περίεργο καν ότι η γερμανική κυβέρνηση δηλώνει πως η Ελλάδα αρχίζει να ανακτά την εμπιστοσύνη των αγορών. Κομμουνίστρια η ίδια στα νιάτα της και μεγαλωμένη στην Ανατολική Ευρώπη, η καγκελάριος Μέρκελ γνωρίζει άριστα τις χρήσεις τόσο της πολιτικής ορθότητας όσο, και σημαντικότερο, των πολιτικά ορθών.