Ανοιξε η διώρυγα για τη Δικαιοσύνη

Τον νέο χάρτη για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής φτιάχνουν εδώ και καιρό οι έλληνες οικονομικοί εισαγγελείς που ψάχνουν σε διάφορους σταθμούς ανά τον κόσμο τα ίχνη μαύρου χρήματος. Από το βράδυ της περασμένης Δευτέρας έχουν στα χέρια τους ένα ακόμα σημαντικό «όπλο» που δεν είναι άλλο από τον κατάλογο με όλα τα ονόματα – φυσικά πρόσωπα και offshore εταιρείες – που περιλαμβάνονται στο ελληνικού ενδιαφέροντος κομμάτι των περίφημων Panama Papers, τα οποία μπήκαν τις τελευταίες μέρες στη ζωή μας

Ο πλήρης κατάλογος δημοσιοποιήθηκε με την ευθύνη της Διεθνούς Σύμπραξης Ερευνητών Δημοσιoγράφων (ICIJ), που κατάφεραν να αποκωδικοποιήσουν τη βάση δεδομένων της δικηγορικής εταιρείας Mossak Fonseca, τα αρχεία της οποίας δημοσιοποιήθηκαν και προκάλεσαν παγκόσμιο σάλο.

Το κλιμάκιο των οικονομικών εισαγγελέων, υπό την εποπτεία των Παναγιώτη Αθανασίου και Γαληνού Μπρη, έχει συντάξει μια σειρά από αιτήματα δικαστικής συνδρομής με προορισμό τον Παναμά, την Κύπρο, την Ελβετία, αλλά και άλλους φορολογικούς παραδείσους, όπου ενδεχομένως συγκεκριμένα πρόσωπα έχουν κρύψει μαύρο χρήμα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πριν ακόμα από τη δημοσιοποίηση του συνόλου των ονομάτων είχε αρχίσει η πρώτη αποστολή των αιτημάτων δικαστικής συνδρομής για το άνοιγμα τραπεζικών λογαριασμών και την παροχή όλων των στοιχείων για εταιρείες και φυσικά πρόσωπα και σε άλλες χώρες, πλην Παναμά, με έμφαση την Κύπρο.

Τώρα πια που ο κουρνιαχτός των αποκαλύψεων αρχίζει να κατακάθεται και όλα τα ευρήματα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, οι οικονομικοί εισαγγελείς αρχίζουν να «σκάβουν» για να φτάσουν στην αποκάλυψη των πραγματικών δικαιούχων των υπεράκτιων εταιρειών.

Η μάσκα της ανωνυμίας

Ο προορισμός, όπως εύκολα μπορεί να αντιληφθεί ο καθένας, κάθε άλλο παρά εύκολος είναι. Το κυριότερο εμπόδιο που πρέπει να προσπεράσουν με επιτυχία οι έλληνες οικονομικοί εισαγγελείς είναι «να βγάλουν τη μάσκα της ανωνυμίας», όπως χαρακτηριστικά έλεγε στα «ΝΕΑ» ανώτατη εισαγγελική πηγή.

Και αυτό γιατί από την πρώτη ανάγνωση και επεξεργασία των στοιχείων διαπιστώνει κανείς πως πολλοί ημεδαποί, οι οποίοι περιλαμβάνονται στη λίστα των Panama Papers, αγαπούν να κρύβονται πίσω από τις ανώνυμες μετοχές.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο πραγματικός δικαιούχος ή ακόμα και ο αποκαλούμενος «αχυράνθρωπος» παραμένει στο απυρόβλητο. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι πολλές από τις offshore των Panama Papers εμφανίζονται να έχουν έδρα τις εξωτικές Σεϋχέλλες.

«Οσο συναντάμε ανώνυμες μετοχές είναι δύσκολο να τραβήξουμε την κουρτίνα και να βρούμε τον πραγματικό ιδιοκτήτη των εταιρειών. Οι ανώνυμες μετοχές αλλάζουν με περισσή ευκολία χέρια. Η συναλλαγή παραμένει σε πολύ στενά πλαίσια και οι δικαστικές Αρχές κάνουν μεγάλο αγώνα για να ξεκαθαρίσουν ποινικά το τοπίο» επισημαίνει δικαστική πηγή, που έχει ασχοληθεί με τη διερεύνηση οικονομικών εγκλημάτων.

Η αξιολόγηση παρεμφερούς υλικού δείχνει ότι κυρίως σε υποθέσεις προμήθειας εξοπλιστικών προγραμμάτων οι εμπλεκόμενοι επιχειρούν να εξαφανίσουν τα ίχνη των λογαριασμών που είχαν χρησιμοποιώντας το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η διαφορά είναι, όπως τονίζεται από ανθρώπους που έχουν πρόσβαση σε τέτοιες δικογραφίες, ότι σε εκείνες τις περιπτώσεις είχαμε να κάνουμε με ένα πλέγμα τραπεζικών λογαριασμών. Οπότε οι έλληνες εισαγγελείς και δικαστές είχαν τη δυνατότητα, έστω και με αργά βήματα, να ξετυλίξουν το κουβάρι και μέσα από τα αιτήματα δικαστικής συνδρομής να εντοπίσουν τους τελικούς δικαιούχους.

Στην περίπτωση όμως των offshore εταιρειών τα δεδομένα αλλάζουν. Και το κουβάρι μπερδεύεται ακόμα περισσότερο.

Κλειδί τα e-mail

Σύμφωνα με πληροφορίες, σε κάποιες περιπτώσεις προκύπτει η ανταλλαγή ηλεκτρονικών διευθύνσεων που αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες εταιρείες. Και αυτό, όπως εκτιμάται, μπορεί να αποτελέσει μια αρχή για τους οικονομικούς εισαγγελείς ώστε να αρχίσουν να σκαλίζουν ίχνη των εταιρειών αυτών, με την ελπίδα ότι μπορεί αυτό να αποτελέσει το κλειδί για να φτάσουν πιο κοντά στους αληθινούς ιδιοκτήτες ή έστω σε ανθρώπους που λειτουργούσαν για λογαριασμό τους.

«Αυτό βέβαια δεν σημαίνει εκ προοιμίου ότι πρέπει να δαιμονοποιούμε και να ενοχοποιούμε αδιακρίτως όλες τις offshore εταιρείες. Απλώς έχουμε κατά νου ότι, όπως έχει δείξει η πρόσφατη ιστορία στα ποινικά χρονικά της χώρας μας, οι εταιρείες αυτές χρησιμοποιήθηκαν ως οχήματα για την εξαφάνιση κάθε ίχνους μαύρου χρήματος» λένε με νόημα δικαστικοί λειτουργοί, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί με παρόμοιες έρευνες στο παρελθόν.

Μετά τη δημοσιοποίηση των ονομάτων στον ελληνικό κατάλογο των Panama Papers, πάντως, διαπιστώνει κανείς πως οι εισαγγελείς έχουν ακόμα ένα κομμάτι στο παζλ για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και σιγά σιγά διαμορφώνουν μια υπερλίστα με συγκεκριμένα ονόματα και εταιρείες.

Στα χέρια τους έχουν ήδη πολλά κομμάτια από την αξιοποίηση της λίστας Λαγκάρντ και άλλων παρεμφερών καταλόγων, ενώ έχουν και τη βάση των δεδομένων που τους έχει δώσει ο συντάκτης της λίστας Λαγκάρντ Ερβέ Φαλτσιανί, τον οποίο έχει εξετάσει δύο φορές κλιμάκιο ελλήνων εισαγγελικών λειτουργών.

Παράλληλα, είναι σε θέση να διασταυρώνουν πρόσωπα και εταιρείες που έχουν συναντήσει σε υπάρχουσες λίστες, οι οποίες αποτελούν τη βασική δεξαμενή των ερευνών τους που βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη.

Για τον λόγο αυτόν περίμεναν την επίσημη δημοσιοποίηση των ονομάτων για να συντάξουν και τον πλήρη κατάλογο με τα αιτήματα δικαστικής συνδρομής στον Παναμά και σε άλλες χώρες. Αν και, όπως σημειώνουν με νόημα εισαγγελικές πηγές, πολλά από τα ονόματα αυτά ήταν γνωστά στους εισαγγελείς της χώρας μας πριν ακόμα γίνουν γνωστά τα Panama Papers.

 Αγνωστο βέβαια παραμένει εάν και πότε οι δικαστικές Αρχές του Παναμά θα ανταποκριθούν στα αιτήματα των ελλήνων οικονομικών εισαγγελέων. Η δικαστηριακή πρακτική έχει δείξει πως οι Αρχές του συγκεκριμένου κράτους δεν είναι και τόσο πρόθυμες ώστε να τείνουν χέρι βοήθειας προς τη Δικαιοσύνη. Ωστόσο, οι έλληνες εισαγγελείς δεν παραιτούνται από τις προσπάθειες να ξετυλίξουν μέχρι τέλους το κουβάρι αναζητώντας τη διερεύνηση κακουργηματικών πράξεων όπως φοροδιαφυγή και ξέπλυμα μαύρου χρήματος.

Εξάλλου και μέχρι πριν από λίγο καιρό, όταν «ταχυδρομούνταν» ανάλογα αιτήματα με τελικό προορισμό τις Βρετανικές Παρθένους Νήσους, υπήρχαν τα ίδια ερωτηματικά. Κι όμως, τα αιτήματά τους προς ευχάριστη έκπληξη – τουλάχιστον – των ίδιων βρήκαν εύφορο έδαφος και απαντήθηκαν.

Με βάση, λοιπόν, αυτή την παράμετρο κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει εκ των προτέρων την καλή συνεργασία των Αρχών Ελλάδας και Παναμά.

Εφοδοι κατ’ οίκον

Μέχρι πάντως να αρχίσουν να φτάνουν σε ελληνικό έδαφος οι απαντήσεις των δικαστικών συνδρομών, οι εισαγγελείς έχουν ήδη κάνει εφόδους σε σπίτια προσώπων που εμφανίζονται στον κατάλογο των Panama Papers κατάσχοντας κυρίως ηλεκτρονικούς υπολογιστές – ό,τι δηλαδή μπορεί να έχει αποκαλυπτικά έγγραφα όπως e-mail μέσω των οποίων τα εμπλεκόμενα πρόσωπα επικοινωνούσαν μεταξύ τους.

Οι αιφνιδιαστικές αυτές επιδρομές έχουν πια σταματήσει, καθώς μετά τη δημοσιοποίηση των ερευνών θεωρείται πλέον ή είναι βέβαιο ότι ακόμα και όσοι είχαν στη διάθεσή τους κάποια στοιχεία θα είχαν φροντίσει να τα εξαφανίσουν ή στην καλύτερη περίπτωση να τα μεταφέρουν εκτός της οικίας τους.

Το μοντέλο αυτό των αιφνιδιαστικών ερευνών, όπως είναι γνωστό, χρησιμοποιήθηκε και στην έρευνα για την υπόθεση «χρυσές μίζες», με βασικό κατηγορούμενο τον πρώην υπουργό Εθνικής Αμυνας Ακη Τσοχατζόπουλο.

Τότε, με εντολή της σημερινής εισαγγελέως κατά των εγκλημάτων διαφθοράς Ελένης Ράικου, η οποία ήταν προϊσταμένη της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών, κλιμάκιο συναδέλφων της είχε προχωρήσει σε κατάσχεση του αρχείου του πρώην υπουργού που περιείχε «θησαυρούς», όπως αποδείχθηκε, για τη συνέχεια της δικαστικής διερεύνησης της σοβαρής αυτής ιστορίας.

Σε κάθε περίπτωση οι οικονομικοί εισαγγελείς (εκτός από τον Παναγιώτη Αθανασίου, οι Ελένη Τουλουπάκη, Γιώργος Καλούδης, Χρήστος Ντζούρας και Γιάννης Δραγάτσης) εργάζονται με πυρετώδεις ρυθμούς ελέγχοντας εξονυχιστικά όλες τις λίστες που έχουν στην κατοχή τους. Αναζητούν για το κάθε πρόσωπο ξεχωριστά αν τα χρήματα που έχουν εντοπίσει έχουν φορολογηθεί, αν δηλαδή είναι καθαρά ή αν πρόκειται για μαύρο χρήμα. Και μόνο τότε αποκτά γι’ αυτούς ποινικό ενδιαφέρον η ιστορία.

Ακόμα είναι πολύ νωρίς να προσδιορίσει κανείς τον ακριβή αριθμό των φυσικών και νομικών προσώπων που βρίσκονται στο στόχαστρο της ελληνικής Δικαιοσύνης.

Οταν εντοπίζονται ύποπτα ίχνη, σχηματίζεται ξεχωριστή δικογραφία και ο ελεγχόμενος, που δεν μπορεί να δικαιολογήσει την απόκτηση του πλούτου του, καλείται να πληρώσει.

«Αυτό είναι εξάλλου το ζητούμενο. Οσοι έχουν διακινήσει μαύρο χρήμα να πληρώνουν τα πρόστιμα που τους καταλογίζονται από τις αρμόδιες Αρχές. Σκοπός μας δεν είναι να κυνηγάμε τους δράστες αυτούς και να τους στέλνουμε στη φυλακή», όπως σημειώνουν με νόημα δικαστικές πηγές.

Το µεγάλο στοίχηµα

Η ποινική καταδίωξη, όπως καλά γνωρίζουν οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ, απαιτεί χρόνο, σύμφωνα με τα δεδομένα της ελληνικής Δικαιοσύνης που δεν φημίζεται για τους γρήγορους ρυθμούς της. Και το ζητούμενο, μεσούσης της δημοσιονομικής κρίσης, παραμένει η αύξηση των εσόδων στα δημόσια ταμεία.

Θα καταφέρει άραγε η ελληνική Δικαιοσύνη να κερδίσει το στοίχημα αυτό;

Ο χρόνος ως αδιάψευστος μάρτυρας θα το δείξει. Αλλά μέχρι τότε χρειάζεται και η πολιτεία να μη μένει με σταυρωμένα τα χέρια, αλλά να εφοδιάσει με εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό τις αρμόδιες Αρχές για την καταπολέμηση της διαφθοράς και της φοροδιαφυγής. Αλλιώς υπάρχει μεγάλος κίνδυνος όλες αυτές οι λίστες, που φαίνεται να αποτελούν ένα υπερόπλο για την πάταξη της φοροδιαφυγής, να μην αποφέρουν, παρά τις όποιες προσπάθειες, τα επιθυμητά αποτελέσματα.