Χτίζουν βάσεις για ανάπτυξη στην άμμο της λιτότητας

Με τον άρρωστο που πασχίζει να σηκωθεί από το κρεβάτι για να τρέξει κατοστάρι παρομοιάζει ο επιχειρηματικός κόσμος τον αγώνα ταχύτητας που χρειάζεται να κάνει η ελληνική οικονομία για να αποφύγει τις υφεσιακές επιπτώσεις του τρίτου Μνημονίου. Αλλωστε τα χθεσινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ έρχονται να επιβεβαιώσουν αυτό που όλοι οι αναλυτές απεύχονταν. Η οικονομία λύγισε κι άλλο από το βάρος των μέτρων φθινοπώρου και το πρώτο τρίμηνο του 2016 κατέγραψε ύφεση 1,3%!

Καθώς η ελπίδα πεθαίνει τελευταία, η αγορά θα ήθελε να πιστέψει ότι η ολοκλήρωση της ατέρμονης αξιολόγησης μπορεί να αλλάξει βραχυπρόθεσμα τα δεδομένα, ότι τα μέτρα αυτά θα είναι τα τελευταία, ότι η λύση που θα δοθεί τελικά για το χρέος δεν θα περιορίζεται σε ευχολόγια και ότι η κυβέρνηση θα δείξει αποφασιστικότητα στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων.

Αντιλαμβάνεται όμως ότι η πραγματικότητα είναι διαφορετική, ότι το αέναο σπιράλ επιβαρύνσεων δεν σταματά, η μαζική εισροή ξένων κεφαλαίων δεν φαίνεται στον ορίζοντα και όποια λύση αποφασιστεί θα μας κοστίσει πολύ ακριβά.  

Αφελείς δεν είναι οι επιχειρηματίες για να πιστέψουν το κυβερνητικό success story ότι η δυναμική που θα δημιουργήσει το προεξοφλούμενο κλείσιμο της συμφωνίας αρκεί για να εξουδετερώσει την ορμή των υφεσιακών μέτρων, πόσω μάλλον όταν η αναδιάρθρωση του χρέους παραμένει μια ανεκπλήρωτη υπόσχεση των δανειστών. Ξέρουν ότι η οικονομία καλείται να κάνει ένα σπριντ προκειμένου να απορροφήσει μέρος από τους κραδασμούς του νέου Αρμαγεδδώνα ύψους 1,8 δισ. ευρώ, που με την αναμενόμενη ψήφισή του την επόμενη Κυριακή θα αρχίσει να χτυπά την πόρτα στα πιο αδύναμα τμήματα.

Ο κόσμος της οικονομίας φοβάται ότι ο λογαριασμός δεν βγαίνει και ζητεί από την κυβέρνηση να ψηφίσει το ταχύτερο τον Αναπτυξιακό Νόμο, να ενεργοποιήσει κάθε δυνατότητα του ΕΣΠΑ, κυρίως όμως να δώσει ένα απτό διαπιστευτήριο αλλαγής της ακολουθούμενης πολιτικής της στον τομέα των επενδύσεων και της επιχειρηματικότητας.

Αυτό το σήμα που θέλουν μικροί και μεγάλοι επιχειρηματίες λέγεται ανασχηματισμός και ζητούν να γίνει γρήγορα, όχι να πάει – όπως φημολογείται – πίσω, δηλαδή για το φθινόπωρο, μετά το Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ, αφού ώς τότε θα έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος.

Ο ανασχηματισμός δεν θα φέρει κεφάλαια

Η αγορά γνωρίζει ότι η αλλαγή προσώπων στα παραγωγικά υπουργεία δεν θα φέρει από μόνη της κεφάλαια και επενδύσεις, ούτε θα μπορέσει να κρύψει τον καταιγισμό των φόρων που έρχονται ή θα βελτιώσει αυτόματα το αρνητικό επιχειρηματικό κλίμα και την έλλειψη ρευστότητας.

Αντιμετωπίζεται, ωστόσο, ως το μήνυμα ότι η κυβέρνηση θα εφαρμόσει αυτά που επίκειται να ψηφίσει την προσεχή Κυριακή, κυρίως σε ό,τι αφορά το κρίσιμο κομμάτι των μεταρρυθμίσεων, ως μια απόδειξη ότι εγκατέλειψε τις λαϊκίστικες ιδέες και ψευδαισθήσεις της, ότι «οικειοποιείται» επιτέλους όλα όσα υπογράφει.

Ακόμη και επιχειρηματίες ή θεσμικοί φορείς, που λόγω θέσεως είναι πάντα συγκρατημένοι, ζητούν ανοικτά νέα πρόσωπα, περισσότερη αξιοπιστία και λιγότερη δημαγωγία. Στέλνουν και αυτοί τα δικά τους μηνύματα ότι η οικονομία έχει τύχη μόνο αν απομακρυνθούν υπουργοί που αποδείχθηκαν αναποτελεσματικοί ή εκμεταλλεύθηκαν τη θέση τους για να προσθέσουν πόντους στο προσωπικό τους «αριστερόμετρο», παρά να προωθήσουν συμφωνίες και αποφάσεις που ψήφισε η ίδια η κυβέρνηση.

Στην περίπτωση του ΣΕΒ, για παράδειγμα, οι βιομήχανοι πιστεύουν ότι η οικονομία μπορεί να γυρίσει σελίδα, αλλά για να σταματήσουν οι παλινωδίες και η ροή συνεχών αρνητικών ειδήσεων «ο Πρωθυπουργός χρειάζεται γύρω του πιο καταρτισμένα στελέχη», όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο Θεόδωρος Φέσσας, «που να γνωρίζουν πώς θα προσελκύσουν επενδύσεις, με τεχνικές γνώσεις και διαπιστευτήρια στις μεταρρυθμίσεις».

Διαχείριση και αποτελεσματικότητα

Ο κόσμος της οικονομίας πιστεύει ότι κάποιες «stand by» αναβαθμίσεις από ξένους οίκους της πιστοληπτικής αξιολόγησης της χώρας, η επαναφορά του waiver για την επαναφορά των ελληνικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η επικείμενη ένταξη των κρατικών τίτλων στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ, αλλά και εν υπνώσει επενδύσεις που τυχόν θα ενεργοποιηθούν, χρειάζεται να τις διαχειρισθεί ένα κυβερνητικό σχήμα που δεν θα διολισθαίνει στον δρόμο του λαϊκισμού και της αναποτελεσματικότητας όπως το σημερινό. Αλλωστε, ακόμη και αν τα παραπάνω ρίξουν τους επόμενους μήνες το επιτόκιο του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου από το 8% στο 5%, όπως εκτίμησε προ ημερών ο Βαγγέλης Μυτιληναίος, «οι κόποι μας δεν θα έχουν πιάσει τόπο αν συνεχίσουμε τις παλινωδίες».

Αλλά μήπως ο αγώνας είναι τελικά άνισος; Σύμφωνα με οικονομολόγους όπως ο Κώστας Μήλας, καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, «κάθε αύξηση κατά μία μονάδα στον ΦΠΑ αναιρεί τη μείωση του επενδυτικού ρίσκου (spread) κατά 200 μονάδες βάσης». Ακόμη δηλαδή και αν το ρίσκο για τη χώρα έτσι όπως αποτυπώνεται σήμερα στα spread περιοριστεί, οι υφεσιακές επιπτώσεις από τα επερχόμενα μέτρα θα λειτουργούν ώς έναν βαθμό ανασταλτικά ως προς τις όποιες νέες επενδύσεις.

Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι με βάση τα προτεινόμενα φορολογικά και ασφαλιστικά μέτρα, το 2016 θα λείψουν από την οικονομία 1,48 δισ. ευρώ, το 2017 το ποσό αυτό εκτινάσσεται σωρευτικά στα 4,35 δισ. ευρώ και το 2018 φτάνει στο δυσθεώρητο ύψος των 5,62 δισ. ευρώ. Εξ αυτών, η αύξηση των φόρων στην κατανάλωση (καύσιμα, τσιγάρα, κ.λπ.) διαμορφώνεται σε 347 εκατ., 851 εκατ. και 851 εκατ. ευρώ για καθεμία από τις παραπάνω χρονιές. Ολα αυτά τα χρήματα θα φύγουν σίγουρα από την αγορά, δίχως να είναι βέβαιο από πουθενά ότι θα αντικατασταθούν από νέα.  

Για τον Βασίλη Κορκίδη, πρόεδρο της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ελληνικού Εμπορίου (ΕΣΕΕ), εκπρόσωπο της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας, η πραγματική οικονομία δεν βρίσκει κάτι για να πανηγυρίσει: «Πολύ φοβάμαι πως τα αρνητικά αποτελέσματα σύντομα θα αγχώσουν ξανά την κυβέρνηση, αφού οι τρέχουσες και οι επιπλέον υποχρεώσεις δεν θα μπορούν να πληρωθούν ούτε από τους συνεπείς φορολογουμένους, ούτε από τις υγιείς επιχειρήσεις». Καλά τα μέτρα και τα παράμετρα, αλλά η αγορά θέλει και αντίμετρα, όπως έναν κόφτη φόρων, προσθέτει.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα για την ταλαιπωρημένη από τις περιπέτειες του τελευταίου ενάμιση χρόνου οικονομία, καθώς οι επιχειρηματίες θέλουν να «αγοράσουν» την αντιστροφή της οικονομίας, έχουν ανάγκη όμως από χειροπιαστές αποδείξεις για να αρθούν οι αμφιβολίες τους, που ακόμη δεν βλέπουν.

Είναι φυσιολογικό επομένως ελάχιστοι να πιστεύουν αυτό που διατυμπανίζει η κυβέρνηση και που οι δανειστές συμμερίζονται – για τους δικούς τους πολιτικούς λόγους -, ότι το ελατήριο έχει συμπιεστεί υπερβολικά και το ελληνικό «success story» είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθεί με ρυθμούς ανάπτυξης 2,7% από τα μέσα του 2017.

Κινητικότητα στο Χρηματιστήριο

Σύμφωνοι, λένε οι συνομιλητές μας, στο Χρηματιστήριο υπάρχει μια κινητικότητα, ο Γενικός Δείκτης έχει σκαρφαλώσει 50% από τα χαμηλά του Φεβρουαρίου, περισσότερο όμως η άνοδος αφορά μια προεξόφληση των θετικών ειδήσεων που έρχονται μετά το κλείσιμο της αξιολόγησης (waiver, ποσοτική χαλάρωση κ.λπ.), παρά ότι έχει εξαλειφθεί το αρνητικό επιχειρηματικό κλίμα. Αυτό θα απαιτήσει ακόμη πολλή δουλειά, ο αναπτυξιακός σχεδιασμός είναι στα σπάργανα, τα capital controls δεν αναμένεται σύμφωνα με τους ειδικούς να αρθούν πριν από τα μέσα του 2017, τα δισεκατομμύρια των καταθέσεων που έφυγαν από τις τράπεζες δεν πρόκειται να επιστρέψουν σύντομα, ενώ ο μόνος υγιής κλάδος είναι ο τουρισμός.

«Απλώς και μόνον από τη διαφαινόμενη ανάκαμψη της εμπιστοσύνης στις αγορές που θα ακολουθήσει την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, και χωρίς ιδιωτικές επενδύσεις που αυξάνουν παραγωγικότητα, εισοδήματα και αποταμίευση, εξαιρετικά δύσκολα θα αντισταθμιστούν οι υφεσιακές επιπτώσεις, θέλει πολλή δουλειά» τονίζει ο Θεόδωρος Φέσσας.

Ταχεία επανεκκίνηση θα υπάρξει, λέει η αγορά, μόνο εφόσον διαμορφωθούν αντικειμενικές και σοβαρές προϋποθέσεις για μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε ακίνητα, όπως το Ελληνικό, που δεν λέει να ξεκολλήσει, δύο χρόνια μετά τη λήξη του διαγωνισμού και δεκαπέντε χρόνια από τότε που έκλεισε το αεροδρόμιο. Δύσκολα άλλωστε εντοπίζει κανείς ένα μεγάλο κρατικό ακίνητο που να έχει αξιοποιηθεί στα χρόνια της κρίσης, και παρά τη σημαντική τουριστική ανάπτυξη που υπήρξε. Δεν φταίει, για παράδειγμα, η απουσία επενδυτικού ενδιαφέροντος για το γεγονός ότι οι αμερικανοί αγοραστές του πρώτου ακινήτου που πούλησε ποτέ το ΤΑΙΠΕΔ, της Κασσιόπης στην Κέρκυρα, τριάμισι χρόνια μετά δεν έχουν ακόμη πατήσει το πόδι τους. Ούτε φταίει το κλίμα για το στοιχειωμένο ακίνητο της Αφάντου, όπου μια τεράστια έκταση χαρακτηρίστηκε ξαφνικά αρχαιολογική.

Για τη Χριστίνα Σακελλαρίδη, πρόεδρο του Πανελληνίου Συνδέσμου Εξαγωγέων, αυτό το κάτι παραπάνω είναι ένα εθνικό σχέδιο ανάπτυξης ελληνικής ιδιοκτησίας. Διαφορετικά η χώρα θα βρίσκεται πάντα σε έναν αυτόματο πιλότο και η ανάπτυξη θα μετατίθεται πάντα για του χρόνου.

«Παρά και τις θετικές ειδήσεις από το μέτωπο της ΕΚΤ και της Κομισιόν, στο πεδίο της πραγματικής οικονομίας η προσδοκία ανάκαμψης μετατίθεται για το 2017 υπό αρκετούς αστερίσκους, υποθέσεις, αλλά και βεβαιότητες επιβαρύνσεων για πολίτες, επιχειρήσεις» λέει η Χριστίνα Σακελλαρίδη.

Το δυσκολότερο σκέλος έχει να κάνει με την εγχώρια ζήτηση, το διαθέσιμο χρήμα. «Καλούμαστε να καταβάλλουμε άνω του 65% των εσόδων μας σε κάθε είδους υπερβολικές φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις και μάλιστα για ποσά που δεν θα υπάρχουν στην αγορά» λέει ο Βασίλης Κορκίδης.

Ο κίνδυνος της επόμενης ημέρας
Ενας άλλος λόγος ανησυχίας της αγοράς σχετίζεται με κάποια δείγματα γραφής υπουργών, που δίνουν την εντύπωση ότι η κυβέρνηση δεν βλέπει καθαρά το πρόβλημα, παρά έχει ήδη βγάλει το ψαλίδι και ετοιμάζεται να κόψει την κορδέλα του δικού της success story, βασισμένου στην προσδοκία ότι το ελληνικό ελατήριο θα εκτιναχθεί από μόνο του.
Στον βωμό αυτόν θα χρησιμοποιηθεί κάθε «καλή είδηση», όπως τα επικείμενα εγκαίνια κατασκευής του αγωγού φυσικού αερίου TAP την προσεχή Τρίτη στη Θεσσαλονίκη από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, αλλά και κάθε θετικό νέο στην οικονομία που θα μπορεί να αξιοποιηθεί για να αποπροσανατολίσει από τη σκληρή πραγματικότητα. 

Δεν βγαίνει, λένε συνομιλητές μας, ο παράλογα υψηλός στόχος των πρωτογενών πλεονασμάτων 6 δισ. ευρώ από το 2018 και μετά μόνο με ιδιωτικοποιήσεις, κόκκινα δάνεια και υπερφορολόγηση.
Είναι στους τρεις αυτούς τομείς που έχουν συγκεντρωθεί όλα τα συσσωρευμένα χρήματα μιας οικονομίας που έχει πάψει να παράγει εδώ και χρόνια, αυτοί οι τομείς έρχονται πρώτοι στις λίστες των πηγών τροφοδοσίας για τα μελλοντικά πλεονάσματα. Να γιατί, όπως λέει παράγοντας της βιομηχανίας, οι δανειστές άσκησαν στα τρία αυτά θέματα τέτοια πίεση. Απλώς γιατί πιστεύουν και αυτοί ότι σε μια οικονομία που δεν παράγει, αυτές είναι οι μόνες πηγές χρηματοδότησης. 
Να ποιος είναι, σύμφωνα πάντα με την αγορά, ο μεγάλος κίνδυνος της επόμενης ημέρας. Να μη δοθεί ζωτικός χώρος στην ανάπτυξη, η χώρα να συμπιέζεται διαρκώς, να παράγει υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα που δεν θα βασίζονται σε «συνάλλαγμα» από νέες εξαγωγές και ξένες επενδύσεις παρά στην πώληση περιουσιακών στοιχείων, πάντα με το μαχαίρι στον λαιμό, την υπερβολική φορολόγηση, την αναγκαστική είσπραξη χρεών και δανείων και τη μείωση των αποταμιεύσεων.
Διότι έπειτα από τρία Μνημόνια, οκτώ χρόνια ύφεσης και άγριες λιτότητες, το αναπτυξιακό πρότυπο της οικονομίας δεν έχει αλλάξει στο παραμικρό. Στηρίζεται ακόμη στις εισαγωγές και στην κατανάλωση, η οποία ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει σταθερά κοντά στο 70%.