15 μήνες φορολογικού χάους

Με ένα κρεσέντο αστοχιών, καθυστερήσεων, μέτρων τα οποία ψηφίζονται από την κυβερνητική πλειοψηφία για να ακυρωθούν άρον άρον αργότερα και να καταλήξουν τελικά σε αυξήσεις φόρων τουλάχιστον 3,5 δισ. ευρώ σε περιβάλλον απογοητευτικής απραξίας για την πάταξη της φοροδιαφυγής, η φορολογική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει απλώς ανύπαρκτη.

Από την αύξηση του ΦΠΑ στο μοσχαρίσιο κρέας στο 23%, για να προσγειωθεί στη συνέχεια στο 13% με ισοδύναμο την επιβολή ΦΠΑ στους πλούσιους – κατά ΣΥΡΙΖΑ – γονείς που στέλνουν τα παιδιά τους στο φροντιστήριο ή το ιδιωτικό σχολείο, έως την επιβολή τέλους πέντε λεπτών ανά στήλη τυχερών παιχνιδιών του ΟΠΑΠ, η κυβέρνηση επιδίδεται σε ένα ανελέητο μπρος – πίσω. Για να μη γίνει λόγος για ιδέες που αντιστρατεύονται την ίδια την πολιτική της, όπως το σενάριο επιβολής τέλους τραπεζικών συναλλαγών, όταν στόχος ήταν η επάνοδος καταθέσεων στις τράπεζες.

Η πάταξη της φοροδιαφυγής εξαντλείται σε κορόνες εντυπώσεων με εισαγγελικές παραγγελίες και τη λίστα Μπόργιανς, η οποία θεωρητικά θα συμπληρωνόταν από νομοσχέδιο οικειοθελούς αποκάλυψης κρυφών εισοδημάτων (ακόμα αγνοείται), ενώ η καρατόμηση της τέως γενικής γραμματέως Δημοσίων Εσόδων Κατερίνας Σαββαΐδου και το κενό κάλυψης της θέσης για τρεις μήνες συνέβαλε στην αποδιοργάνωση των ελεγκτικών υπηρεσιών μετά και τη διάλυση του ΣΔΟΕ.

Μέσα σε αυτό το κλίμα φορολογικών πυροτεχνημάτων με μια επίφαση ταξικής αριστερής προσέγγισης, η κυβέρνηση υποστηρίζει πως επιζητεί τη συνδρομή επενδυτών για την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και τη φορολογική δικαιοσύνη. Η φορολογική αστάθεια κάθε άλλο παρά ελκύει τους επενδυτές και η δίκαιη μοιρασιά των φόρων συνεχίζει να αναζητείται όταν η φοροδιαφυγή ζει και βασιλεύει.

Στα φορολογικά, η πρώτη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ ξεκίνησε στραβά. Η επιλογή της Νάντιας Βαλαβάνη για τη θέση της αναπληρώτριας υπουργού Οικονομικών με αρμοδιότητα στα φορολογικά μπορεί να εξυπηρετούσε τις τότε εσωκομματικές ισορροπίες των συνιστωσών, αποδείχθηκε όμως εξαρχής εξόχως ελλιπής. Η υπουργός – η οποία, σύμφωνα με την ίδια, ούτε τη φορολογική της δήλωση ήξερε να συμπληρώσει – στην πρώτη και μοναδική συνέντευξη Τύπου είχε περιχαρής ανακοινώσει το περίγραμμα της ρύθμισης των εκατό δόσεων.

Το επιχείρημα τότε ήταν – και σωστά – να δοθεί η δυνατότητα στους φορολογουμένους, οι οποίοι είχαν πνιγεί υπό το βάρος της υπερφορολόγησης, να διακανονίσουν σε πολλές δόσεις τις οφειλές τους. Πλην όμως η υπουργός ανακοίνωσε για πρώτη φορά στα χρονικά διαγραφή κεφαλαίου. Από το κίνημα Δεν Πληρώνω, η Βαλαβάνη πέρασε στο «πατριωτικό καθήκον» να πληρώνουν όλοι τους φόρους τους, αλλά έκανε και ένα βήμα παραπέρα. Για πρώτη φορά, όσοι δεν είχαν πληρώσει εγκαίρως τους φόρους τους – μπαταχτσήδες ή μη – θα είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν λιγότερο φόρο σε σχέση με τους συνεπείς φορολογουμένους. Η κυβέρνηση τελικά αναδιπλώθηκε.

Η Βαλαβάνη εγκατέλειψε το υπουργείο Οικονομικών, όπως και τον ΣΥΡΙΖΑ, λίγους μήνες αργότερα. Από τη θητεία της στο υπουργείο έμειναν τελικά η ρύθμιση των εκατό δόσεων, για την οποία στη συνέχεια η κυβέρνηση ανάλωσε πολλές ώρες διαπραγμάτευσης για αλλαγές σε συμφωνία με τους δανειστές, και η παροχή αφορολόγητου ορίου 12.000 ευρώ για τις επιδοτήσεις των αγροτών, παρέμβαση την οποία τώρα παίρνει πίσω.

Οι ιδέες Βαρουφάκη

Στο ίδιο διάστημα, ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης ξεχώριζε και με τις ιδέες του επί των φορολογικών στην οδό Νίκης.

Στις μνημειώδεις εμπνεύσεις του ξεχωρίζουν το «σχέδιο αράχνη» για τις αποδείξεις, «η αύξηση του ΦΠΑ σε ένα – δυο προϊόντα που δεν θα το καταλάβει κανείς» και βέβαια ο διπλός συντελεστής ΦΠΑ ανάλογα με το εάν θα πλήρωνε ο φορολογούμενος με χρήμα σε φυσική μορφή ή με πιστωτική κάρτα. Η πληρωμή με πλαστικό χρήμα θα είχε τρεις μονάδες χαμηλότερο συντελεστή ΦΠΑ. Πρόκειται ίσως για μία από τις μεγαλύτερες ανοησίες που έχει εμπνευστεί υπουργός Οικονομικών τα τελευταία χρόνια, στη βάση άγνοιας των κανόνων που διέπουν τον ΦΠΑ, όπως λένε γνώστες των χώρων.

Υπηρεσιακά στελέχη του υπουργείου Οικονομικών τότε, τα οποία γνώριζαν ότι δεν μπορεί να υπάρξει διπλός συντελεστής ΦΠΑ για το ίδιο προϊόν, πολύ απλά διότι αυτό απαγορεύεται από τους ενιαίους ευρωπαϊκούς κανόνες για τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, όταν ρωτούνταν σχετικά, άλλα γελούσαν, άλλα απλώς σήκωναν τα χέρια ψηλά. Ηταν όμως μια παράμετρος «διαπραγμάτευσης».

Φυσικά, τίποτα από τα δύο δεν πήγε παραπέρα από το επίπεδο των εντυπώσεων το οποίο καλλιεργούσε με περισσή μαεστρία ο Γιάνης Βαρουφάκης.

Το παράδοξο όμως είναι πως ακόμα και όταν δεν χρειάζονταν ειδικές γνώσεις – όπως, ας υποθέσουμε, στην περίπτωση του ΦΠΑ διπλής ταχύτητας -, τις οποίες μπορεί να μην έχει ο υπουργός, οφείλουν όμως – για να δικαιολογούν τον μισθό τους – να έχουν οι σύμβουλοί του, οι τρελές ιδέες Βαρουφάκη επί των φορολογικών ανάγονταν σε βασικές κυβερνητικές προτάσεις στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης με τους δανειστές.

Χαρακτηριστική περίπτωση το «σχέδιο αράχνη» με τους καλωδιωμένους τουρίστες, φοιτητές και νοικοκυρές (σε απόγνωση) οι οποίοι θα έμπαιναν στο κυνήγι της έκδοσης αποδείξεων σε νυχτερινά κέντρα και εστιατόρια για την πάταξη της φοροδιαφυγής.

Την τριπλέτα του πρώτου οικονομικού επιτελείου της πρώτης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ συμπλήρωνε ο Δημήτρης Μάρδας. Ξεχώρισε προεκλογικά για τις μελέτες που είχε εκπονήσει ως πανεπιστημιακός για την πάταξη του λαθρεμπορίου καυσίμων και καπνού, η εφαρμογή των οποίων θα απέδιδε έως και 1,5 δισ. ευρώ. Μαζί με τα 2,5 δισ. ευρώ που ισχυριζόταν ότι θα μπορούσε να εισπράξει άμεσα ο Παναγιώτης Νικολούδης από φακέλους φορολογικών υποθέσεων τους οποίους είχε επεξεργαστεί στη διάρκεια της θητείας του στην Επιτροπή καταπολέμησης του βρώμικου χρήματος, η ελληνική οικονομία λίγο – πολύ θα έλυνε τα μεγάλα προβλήματά της στο σκέλος των εσόδων. Οι μελέτες του Μάρδα παρέμειναν πανεπιστημιακά εγχειρίδια προς μελέτη, οι φάκελοι του Νικολούδη – όπως ο ίδιος απεδέχθη αργότερα – έμειναν κενοί χωρίς να φέρουν τα δισεκατομμύρια.

Αλλαγή σκυτάλης

Το δημοψήφισμα και οι εκλογές έφεραν νέα πρόσωπα στο οικονομικό επιτελείο. Στη θέση του Βαρουφάκη, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, χωρίς ιδιαίτερα ενεργή ανάμειξη στα φορολογικά.

Στη θέση της Βαλαβάνη, ο Τρύφων Αλεξιάδης, χρόνια εφοριακός με – αρχικά – μεγάλες προσδοκίες από το Μέγαρο Μαξίμου. Στη θέση του Μάρδα, ο Γιώργος Χουλιαράκης.

Τα πρώτα δείγματα γραφής Αλεξιάδη δημιουργούν προσδοκίες. Είναι τουλάχιστον ένας άνθρωπος ο οποίος γνωρίζει πώς δουλεύει ο φορολογικός μηχανισμός.

Ο πήχης μπαίνει πολύ ψηλά. Ηλεκτρονικό περιουσιολόγιο, ΕΝΦΙΑ εξωτερικού, κίνητρα για τη χρήση πλαστικού χρήματος. Τίποτα από αυτά δεν έχει υλοποιηθεί έως σήμερα, ενώ στα τέλη του περασμένου έτους ο Τρύφων Αλεξιάδης μπαίνει στο κάδρο του φορολογικού αλαλούμ όταν αίφνης προκύπτει ότι οι φορολογούμενοι θα πρέπει να συμπεριλάβουν στη δήλωσή τους (για τα εισοδήματα του 2015) αποδείξεις τις οποίες στη βάση του ισχύοντος νόμου δεν είχαν σαφή υποχρέωση να συλλέγουν. Το επεισόδιο τελειώνει σύντομα, με την απαλλαγή των φορολογουμένων και μέσα Δεκεμβρίου ανακοινώνεται ότι σύντομα θα έρθει στη Βουλή διάταξη η οποία θα συνδέει το αφορολόγητο με τις αποδείξεις. Μπαίνοντας στον Μάιο, ακόμα οι φορολογούμενοι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς θα συμβεί με τις φετινές αποδείξεις.

Πρόστιµα και αποδείξεις

Προς το παρόν, όλοι πρέπει να κρατάμε καθένα χαρτάκι απόδειξης, η οποία στο μεταξύ εκδίδεται με πολύ μεγαλύτερη δυσκολία από τους υπόχρεους. Η αιτία είναι απλή. Με διάταξη νόμου το περασμένο φθινόπωρο, τα πρόστιμα για μη έκδοση αποδείξεων περιορίστηκαν δραστικά. Αν εντοπιστεί ένας καταστηματάρχης να μην έχει εκδώσει αποδείξεις στις οποίες αντιστοιχεί ΦΠΑ 86 ευρώ, το πρόστιμο είναι πλέον 43 ευρώ.

Οι καθυστερήσεις στη νομοθέτηση όσων είχε προαναγγείλει κατά καιρούς ο Αλεξιάδης, σύμφωνα με πηγές του περιβάλλοντός του, δεν οφείλονται στον ίδιο. Οι δανειστές έχουν μπλοκάρει ή καθυστερήσει πολλές αλλαγές, αλλά «οι διατάξεις από εμάς είναι έτοιμες».

Επί της ουσίας ο Αλεξιάδης έχει χάσει μεγάλο μέρος των αρμοδιοτήτων του. Οι αποφάσεις για τους φόρους λαμβάνονται στην έδρα του Γιώργου Χουλιαράκη, στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, σε στενή συνεργασία με τον Ευκλείδη Τσακαλώτο.

Ενδεικτικό είναι ότι ο Αλεξιάδης, την ώρα που το δίδυμο Χουλιαράκη – Τσακαλώτου υπέβαλλε προτάσεις για τις αλλαγές στην κλίμακα φορολογίας εισοδήματος σε μια από τις ατελείωτες διαπραγματεύσεις στο Χίλτον, έλεγε – σύμφωνα με πληροφορίες – σε συνομιλητές του ότι δεν θα υπάρξουν αλλαγές, σε αυτή τη φάση, στους φόρους. Ο λογαριασμός είναι τελικά μόνο από τις αλλαγές στη φορολογία εισοδήματος 1,8 δισ. ευρώ. Χώρια οι επικείμενες αυξήσεις των έμμεσων φόρων και το καπέλο της νέας αύξησης του ΦΠΑ από το 23% στο 24%.

Η πρώτη προσέγγιση ήταν ξεκάθαρα ταξική. Στους έχοντες επιβάλλεται φόρος 50% ή και 60% με καπέλο έκτακτης εισφοράς έως και 10%. Κλασική συνταγή ενίσχυσης της φοροδιαφυγής, όταν δεν έχει γίνει τίποτα ουσιαστικό για την πάταξή της. Οι προτάσεις απορρίφθηκαν από τους δανειστές. Συμβιβασμός στον συμβιβασμό, το αφορολόγητο από τα 9.500 ευρώ έχει ήδη κατοχυρώσει τα 9.100 ευρώ και «φλερτάρει» με έως και τα 8.182 ευρώ. Στο μεταξύ η έκτακτη εισφορά μονιμοποιείται, ο ΕΝΦΙΑ βαδίζει ολοταχώς για νέα αύξηση – αντί για κατάργηση ή έστω αντικατάστασή του από έναν «πιο δίκαιο φόρο» όπως έλεγαν οι κυβερνώντες – και ακόμα, πιθανόν, δεν έχει τελειώσει τίποτα.