Το «Μοντέλο Φ» ενός παλιού Ρηγά

Τι σχέση έχει ο υπουργός Παιδείας Νίκος Φίλης με τον Χένρι Φορντ, τον διάσημο ιδρυτή της ομώνυμης αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας;
Ο Φορντ χάρη στην αυτοματοποιημένη γραμμή παραγωγής, η οποία ουσιαστικά «εργαλειοποίησε» τους εργαζομένους, πέτυχε με το περίφημο «Μοντέλο Τ» έκρηξη απόδοσης, παραγωγής και πωλήσεων, με αποτέλεσμα από το όνομά του να δημιουργηθεί ολόκληρη σχολή οικονομικής σκέψης, ο φορντισμός: μεγάλα εργοστάσια, αυτοματοποίηση, γραμμή παραγωγής, ανειδίκευτοι εργάτες που εκτελούν μηχανικές ενέργειες, τυποποίηση προϊόντος, υψηλή παραγωγικότητα, πτώση κόστους, προϊόν προσιτό στη μεσαία τάξη. Κλασικό παράδειγμα αυτού που ο Μαρξ ονόμαζε εκμετάλλευση της υπεραξίας της εργατικής δύναμης.
Ο Νίκος Φίλης τώρα, σε μια φιλοσοφικο-πολιτική απεικόνιση, είναι ο εν Ελλάδι πολέμιος της επικράτησης του φορντισμού στην εκπαίδευση. Διότι όπως περιέγραψε την ιδεολογική επικράτηση της εξειδίκευσης στην Παιδεία ο στενός συνεργάτης του και πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας Αντώνης Λιάκος πριν από λίγο καιρό: «Η φιλοσοφία της εκπαίδευσης είναι ακόμη ο φορντισμός, ομοιομορφία, ομοιογένεια, ενώ μιλάμε για διαφορετικότητα και διαφοροποίηση. Οι συνθήκες έχουν διαφοροποιηθεί και χρειάζονται αντιμετώπιση» είπε. 
Με ποια μέθοδο όμως θα μπορούσε να ανατραπεί η επικράτηση του φορντισμού στην εκπαίδευση, αν όχι με αλλαγή παραδείγματος; Εδώ λοιπόν εμφανίζεται το «Μοντέλο Φ», αλλιώς η μέθοδος Φίλη. Αν παρατηρήσουμε κάποιες ενέργειες που έχει κάνει από τότε που ανέλαβε την Παιδεία θα διακρίνουμε εύκολα τρία στοιχεία: 

Περιορισμοί και έλεγχοι
Το ένα είναι αυτό που οι ιδιοκτήτες των ιδιωτικών σχολείων – τομέας στον οποίο ο Φίλης δείχνει να έχει κηρύξει πόλεμο – αποκαλούν «σοβιετικού τύπου αντίληψη». Κι αν προτιμάτε φιλικότερο χαρακτηρισμό, «εφαρμογή προοδευτικών, αριστερών πολιτικών». Ενέργειες όπως ο περιορισμός των δραστηριοτήτων των ιδιωτικών σχολείων διά του κεντρικού ελέγχου του Δημοσίου, η άρνηση να αξιολογούν τους εκπαιδευτικούς τους παρότι δεν υπάρχει ακόμα αξιολόγηση στον δημόσιο τομέα, οι πρόσφατες πληροφορίες για επιβολή δημόσιας επιτροπείας στις εσωτερικές τους εξετάσεις (αν και η βαθμοθηρία δεν είναι χαρακτηριστικό που ενδημεί μόνο στα ιδιωτικά σχολεία), παλαιότερα η προσπάθεια επιβολής ΦΠΑ στην ιδιωτική εκπαίδευση, η οποία απέτυχε παταγωδώς και εξέθεσε τον Φίλη που μίλησε για «πενταροδεκάρες», σηματοδοτούν τι εννοούν οι σχολάρχες. Παρότι το  σχετικό νομοσχέδιο δεν έχει πάει ακόμα στη Βουλή, εκείνοι δίνουν την εικόνα ενός μεθοδικού ταξικού πολέμου με στόχο αρκετοί να κλείσουν. Ο αντίλογος, από τη συνδικαλιστική ηγεσία των ιδιωτικών εκπαιδευτικών, είναι ότι ο Φίλης επιχειρεί να επαναφέρει την ιδιωτική εκπαίδευση υπό κρατική εποπτεία. Αλλο παράδειγμα, το νομοσχέδιο που πολυδιαφημίστηκε ότι θα επανέφερε τη δημοκρατία στα ΑΕΙ – αλλά ακόμα δεν κατατέθηκε – με την επαναφορά της ψήφου των φοιτητών κ.λπ. Ωσπου να βρεθεί κατάλληλος χρόνος για να έρθει πάντως, προέκυψαν κι άλλες ενδείξεις: εκδήλωση πρόθεσης για κατάργηση ή περιορισμό διδάκτρων στα μεταπτυχιακά, περιορισμός αμοιβών διδασκόντων, αποψίλωση αρμοδιοτήτων των Συμβουλίων των ΑΕΙ κ.ά. Και στα σχολεία, αποποινικοποίηση καταλήψεων.

Το «μπετονάρισμα» των υποστηρικτών
Το δεύτερο στοιχείο είναι η προσπάθεια τσιμεντοποίησης των υποστηρικτών του ΣΥΡΙΖΑ, το λεγόμενο «μπετονάρισμα». Με δεδομένο ότι ο χώρος της εκπαίδευσης ήταν – προ διάσπασης αλλά εν πολλοίς παραμένει – προνομιακός για την Αριστερά, ο Φίλης επιχειρεί να τον ελέγξει και να τον στεγανοποιήσει. Με τον έλεγχο στα ιδιωτικά σχολεία παίρνει μαζί του τους ιδιωτικούς εκπαιδευτικούς, η συνδικαλιστική ηγεσία των οποίων καταφανώς τον στηρίζει. Με την αποποινικοποίηση των καταλήψεων και την κουβέντα για επαναφορά της συμμετοχής των φοιτητών αδρανοποιεί μαθητές και σπουδαστές. Ανακοινώνοντας την επανέναρξη της ενισχυτικής διδασκαλίας στην Γ’ Λυκείου από την ερχόμενη Δευτέρα, ανακουφίζει ελαφρά τις φτωχότερες οικογένειες – αν και δεν απομένει ούτε μήνας για τις εξετάσεις. Αποψιλώνοντας τα Συμβούλια, προσλαμβάνοντας 500 διδάσκοντες και διεκπεραιώνοντας μικρά τυπικά ζητήματα των πανεπιστημίων καθησυχάζει κάπως τους πρυτάνεις – αφού δεν έχει λεφτά για τον προϋπολογισμό. Με την εξαγγελία για 20.000 μόνιμες προσλήψεις, παρότι αβέβαιη, ικανοποιεί κάπως καθηγητές και δασκάλους. Επαναφέροντας τη συνέντευξη για την επιλογή στελεχών της εκπαίδευσης (που ο ΣΥΡΙΖΑ είχε καταργήσει) και την ψηφοφορία στους συλλόγους διδασκόντων για επιλογή διευθυντών ελέγχει τον χαμηλό συνδικαλισμό και τη διοίκηση. Και παρά τη διάσπαση και τη δημιουργία της Λαϊκής Ενότητας, η δύναμη του ΣΥΡΙΖΑ στην ΟΛΜΕ παραμένει σημαντική, όπως και στα πανεπιστήμια. Μόνο στη Διδασκαλική Ομοσπονδία δεν έχει ισχύ. Επιπλέον, το κυβερνών κόμμα έχει να παλέψει στις εκπαιδευτικές ομοσπονδίες κυρίως με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ και το ΠΑΜΕ παρά με τη ΔΑΚΕ, που παραδοσιακά ακολουθεί ηπιότερη πολιτική. Αρα, εξ αριστερών η δυναμική κριτική.

Η σύγκρουση με τους δικούς του
Τέλος, το τρίτο στοιχείο είναι ότι όπως παντού στη ζωή έτσι κι εδώ τα πράγματα δεν πάνε πάντα όπως τα σχεδιάζεις. Κι αυτό, συχνά, σε φέρνει σε σύγκρουση με τους δικούς σου και οδηγεί σε αυτοσχεδιασμούς. Για παράδειγμα, αν ο Φίλης  είχε προβλέψει ότι το ΣτΕ θα έβγαζε απόφαση υπέρ των προσλήψεων μέσω ΑΣΕΠ θα είχε εγκαίρως σχεδιάσει νέο τρόπο προσλήψεων αναπληρωτών. Το έκανε όμως πρόχειρα και με τρόπο που έκανε πρόδηλο ότι επιχειρούσε να διαιρέσει τους αναπληρωτές (π.χ. δεν μοριοδοτεί προϋπηρεσία άνω των 60 μηνών, δυσπρόσιτα κ.λπ.), με αποτέλεσμα να μην τον σώσει ούτε η πλειοψηφία της παράταξης του ΣΥΡΙΖΑ στην ΟΛΜΕ. Απόδειξη, το μέγα πλήθος εκπαιδευτικών που περικύκλωσαν αγανακτισμένοι χθες το υπουργείο Παιδείας ζητώντας απόσυρση της διάταξης για τους αναπληρωτές. Λεφτά δεν υπάρχουν, όμως υπάρχουν Μνημόνια, άρα, παρά τα περί αντιθέτου δηλούμενα, του χρόνου μάλλον θα κλείσουν αρκετά νηπιαγωγεία. Ετσι βγήκαν στα κάγκελα δάσκαλοι και νηπιαγωγοί. Επίσης, σύντομα το ΣτΕ ενδεχομένως θα βγάλει αντισυνταγματική και τη νέα μέθοδο επιλογής στελεχών της εκπαίδευσης, οπότε και πάλι θα δυσαρεστήσει τους «ημετέρους». Οι θεσμοί και ο ΟΟΣΑ δεν τον αφήνουν να προχωρήσει όλες τις αριστερές πολιτικές που θα ήθελε σε πανεπιστήμια και σχολεία. Κι αν δεν πετύχει το μείζον, τις προσλήψεις, τον Σεπτέμβριο τα σχολεία δύσκολα θα ανοίξουν. 

Μεγάλες βλέψεις
Ετσι το «Μοντέλο Φ» πιθανότατα δεν θα νικήσει το «Μοντέλο Τ». Ωστόσο, ο ίδιος έχει μάλλον μεγαλύτερες βλέψεις. Ρηγάς από την εφηβική του ηλικία και ιδρυτικό μέλος του κυβερνώντος κόμματος, όταν τον παρομοιάζουν με «Πάγκαλο του ΣΥΡΙΖΑ» λόγω διαμετρήματος και συχνών αιχμηρών δηλώσεων, περισσότερο χαμογελά παρά εκνευρίζεται. Ισως γιατί ο Θεόδωρος Πάγκαλος διετέλεσε και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.