Αδύναμος κρίκος οι δασικοί χάρτες

Από έλλειψη πυρομαχικών πάσχει το βασικό όπλο για την άσκηση σοβαρής πολεοδομικής και χωροταξικής πολιτικής, το Κτηματολόγιο.

Τα μπλοκαρισμένα προγράμματα (εκκρεμεί ακόμη η επεξεργασία των δηλώσεων σε Αθήνα, Βόλο, Λαμία, Λιβαδειά και στις περισσότερες πρωτεύουσες νομών), η μη κτηματογράφηση του υπολοίπου 43% της χώρας (η νέα προκήρυξη του διαγωνισμού έγινε την περασμένη εβδομάδα) και το αγκάθι των δασικών χαρτών ορθώνουν εμπόδια στις επενδύσεις.

Γιατί; Επειδή με το καθεστώς που επικρατεί δεν υπάρχει ξεκάθαρη εικόνα για τον χαρακτήρα και το ιδιοκτησιακό καθεστώς πολλών περιοχών. Και όσο καθυστερεί η επίλυση αυτών των προβλημάτων τόσο απομακρύνεται ο στόχος να έχει ολοκληρωθεί το Κτηματολόγιο το 2020.

Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την επεξεργασία των δηλώσεων κτηματογράφησης που έγιναν το 2008 – για τις προαναφερόμενες περιοχές – η διαδικασία δεν προχωράει εξαιτίας των δικαστικών διενέξεων μεταξύ των αναδόχων.

Για την κτηματογράφηση των 82 εκατομμυρίων στρεμμάτων (είναι το 43% της χώρας) μετά το μπλοκάρισμα από τον Δεκέμβριο του 2014 του προηγούμενου διαγωνισμού αποφασίστηκε η επαναπροκήρυξή του.

Ο προϋπολογισμός του νέου έργου ανέρχεται σε 440 εκατομμύρια ευρώ (του προηγούμενου ήταν 550 εκατ.) και η κατακύρωση των μελετών (αφορά 30 συμβάσεις) αναμένεται να γίνει έως το τέλος του χρόνου.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει εγγυημένη χρηματοδότηση του έργου. Και σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται αν δεν εξασφαλιστούν τα χρήματα ο διαγωνισμός ματαιώνεται.

Η διοίκηση του Κτηματολογίου εκτιμά ότι η χρηματοδότηση θα γίνει κατά το μεγαλύτερο μέρος από τα τέλη κτηματογράφησης. Ομως υπάρχει ένα χρηματοδοτικό κενό 84 εκατ. ευρώ για το οποίο υπάρχουν μόνο βάσιμες υποψίες συμφωνίας με τους δανειστές για την κάλυψή τους από κοινοτικά κονδύλια.

Την ίδια ώρα, σε πολιτικό επίπεδο, δεν έχει ξεκαθαριστεί αν και πότε θα πληρωθεί το τέλος κτηματογράφησης για τα παλιά προγράμματα της περιόδου 1997-1999 (είναι 35 ευρώ ανά δικαίωμα) καθώς και το ένα τοις χιλίοις της αντικειμενικής αξίας των ακινήτων (μείον 20.000 ευρώ) για τα προγράμματα του 2008.

Στο μεταξύ, σύμφωνα με πληροφορίες, κοινοπραξίες που συμμετείχαν στον προηγούμενο διαγωνισμό σχεδιάζουν να καταφύγουν σε ασφαλιστικά μέτρα και σε κατάθεση αιτήσεων ακύρωσης του νέου διαγωνισμού. Ανάδοχοι και μελετητές υποστηρίζουν ότι με τον νέο σχεδιασμό το 2020 δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί το Κτηματολόγιο και πως θα παγώσουν άμεσα 6.000 νέες θέσεις εργασίας.

Το μεγάλο αγκάθι και η καυτή πατάτα

Χωρίς δασικούς χάρτες δεν μπορεί να υπάρξει Κτηματολόγιο. Οι δασικοί χάρτες έχουν μετατραπεί σε αδύναμο κρίκο αφού σήμερα σε όλη την Ελλάδα – το 25,5% της έκτασής της αποτελείται από δάσος – η κύρωση των δασικών χαρτών, δηλαδή το στάδιο κατά το οποίο οι χάρτες μπορεί να χρησιμοποιηθούν, δεν υπερβαίνει το 1% της έκτασης της χώρας.

Με σχέδιο νόμου – που είναι ήδη σε διαβούλευση – το υπουργείο Περιβάλλοντος προσπαθεί να επισπεύσει τη διαδικασία ώστε οι χάρτες να είναι έτοιμοι το 2019. Και παράλληλα, γίνεται προσπάθεια να ξεκαθαριστεί ο γκρίζος χαρακτήρας των οικισμών – σχετικά με το τι είναι δάσος και τι όχι – προκειμένου όσο γίνεται να μην αμφισβητείται το ιδιοκτησιακό καθεστώς.

Ωστόσο, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν καλά το θέμα, οι αυθαίρετοι οικισμοί – για τους οποίους δεν υπάρχει καμιά σταθερή πολιτική τα τελευταία 15 χρόνια αφού κανείς δεν θέλει να πιάσει την καυτή πατάτα – είναι σίγουρο ότι θα καθυστερήσουν τη διαδικασία ολοκλήρωσης των δασικών χαρτών.

Επιπλέον και σε αυτήν την περίπτωση δεν έχει ξεκαθαριστεί από πού θα βρεθούν τα περίπου 70 εκατ. ευρώ που απαιτούνται για να ολοκληρωθούν οι χάρτες. Λέγεται ότι ενδεχομένως τα χρήματα να αντληθούν από το Πράσινο Ταμείο.

Ο νέος σχεδιασμός επαναφέρει στη Διεύθυνση Δασών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης την αρμοδιότητα για την εκτέλεση όλων των εργασιών, από την κατάρτιση έως την κύρωση του δασικού χάρτη η οποία είχε υπαχθεί στο Κτηματολόγιο με νόμο το 2013.

Το Κτηματολόγιο πλέον επεμβαίνει, σε περίπτωση αδυναμίας εκτέλεσης του έργου, με αναθέσεις σε ιδιωτικά γραφεία εκπόνησης δασικών μελετών.

Ωστόσο, όπως λένε πηγές που γνωρίζουν καλά το θέμα, η μεταφορά της αρμοδιότητας από τη μια υπηρεσία στην άλλη δεν λύνει το πρόβλημα αν δεν υπάρχει χρηματοδότηση.

Με το νέο σκηνικό, προκειμένου να μην μπλοκάρει η διαδικασία της κύρωσης των δασικών χαρτών όλες οι επίδικες περιοχές θα εκκρεμούν αλλά όλος ο υπόλοιπος χάρτης – εκεί όπου δεν υπάρχουν αντιρρήσεις – θα κυρώνεται.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, πολλά δασαρχεία, ιδίως στη Νότια Ελλάδα που αντιμετωπίζουν μεγάλες ελλείψεις προσωπικού, ανησυχούν ότι δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στον φόρτο εργασίας. 

Μια πικρή ιστορία που ξεκίνησε πριν από 21 χρόνια
Η ιστορία του Κτηματολογίου ξεκίνησε πριν από 21 χρόνια. Πρόκειται για μια πικρή και συνάμα ντροπιαστική για την Ελλάδα ιστορία.
Υπενθυμίζεται ότι το 2001 αναγκαστήκαμε ως χώρα να επιστρέψουμε 110 εκατομμύρια ευρώ που είχαν καταβληθεί από το Β’ ΚΠΣ για να «τρέξει» το Κτηματολόγιο. Οι ελεγκτές διαπίστωσαν υπερβάσεις και καθυστερήσεις στα προγράμματα κτηματογράφησης, ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει καταδικαστεί κανείς γι’ αυτό.
Το έργο του Κτηματολογίου άρχισε πιλοτικά στα μέσα της δεκαετίας του ‘90. Το διάστημα 1995-1999 υλοποιήθηκαν τα πρώτα προγράμματα κτηματογράφησης σε 340 περιοχές σε όλη τη χώρα και έχουν καταγραφεί 6.700.000 δικαιώματα.
Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε με αργούς ρυθμούς έως το 2001. Επανήλθε το 2007, όταν ανακοινώθηκε η κτηματογράφηση 107 περιοχών: 69 δήμοι στην Αττική, 15 στη Θεσσαλονίκη και σε 23 περιοχές στην υπόλοιπη χώρα.
Δύο χρόνια αργότερα, το 2009, προκηρύχθηκε η κτηματογράφηση σε 11 ΟΤΑ στην Πάρνηθα και το 2011 έγινε η προκήρυξη για 7.000 δικαιώματα. Πρόκειται για δύο προγράμματα σε 268 κυρίως περιαστικούς δήμους και σε 10 νομούς με εκτεταμένες αγροτικές εκτάσεις.

Οι καθυστερήσεις απασχόλησαν και την Ανγκελα Μέρκελ
Οι καθυστερήσεις στο Κτηματολόγιο έφτασαν να απασχολήσουν και την καγκελάριο της Γερμανίας Ανγκελα Μέρκελ. «Το Κτηματολόγιο δεν βρίσκεται στην κατάσταση που θα έπρεπε» δήλωνε το 2011 σε συνέντευξή της στη ΝΕΤ.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο ευρωβουλευτές που συμμετείχαν σε αποστολή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα χαρακτήρισαν το Κτηματολόγιο ως «το πιο σημαντικό από τα έργα». Δικαιολόγησαν την άποψή τους λέγοντας πως αν υπήρχε Κτηματολόγιο, θα ήταν γνωστό το κόστος των απαλλοτριώσεων και δεν θα υπήρχε τόσο μεγάλη καθυστέρηση στα έργα.