[Κραυγές και ψίθυροι] Επιθυμία και πραγματικότητα

Πρέπει να ήταν Κυριακή των Βαΐων. Και πρέπει να ήμουν οκτώ, εννέα ετών. Κατά παράδοση, Πάσχα και καλοκαίρι, με το που έκλειναν τα σχολεία, φεύγαμε οικογενειακώς για το νησί. Ηταν τόσο μεγάλη η λαχτάρα μου να βρεθώ εκεί ώστε αξιολογούσα τον υπόλοιπο χρόνο ως ανάμνηση ή προσμονή αναφορικά με το πότε θα πάω στη Σύρο και στη γιαγιά μου. Εκείνη τη χρονιά όμως ο καιρός μάς χάλασε τα σχέδια. Ενα απριλιάτικο μπουρίνι έδωσε απαγορευτικό απόπλου και δεν μπορούσαμε να φύγουμε νωρίτερα από το επόμενο πρωί. Μπουρίνιασα κι εγώ. Εξω φρενών έγινα. Μου ήταν αδύνατον να συμβιβαστώ με αυτήν την 24ωρη καθυστέρηση. Δεν πά’ να μην έφευγαν τα πλοία, εγώ θα έφευγα έστω και αν δεν μπορούσα καν να σκεφτώ με ποιον τρόπο. Ετσι, κάποια στιγμή που ξέφυγα από την προσοχή της μητέρας μου, παράχωσα τον κουμπαρά μου στην παιδική μου χειραποσκευή και ξεπόρτισα. Εφτασα μέχρι την κοντινή πιάτσα, τρύπωσα σ’ ένα ταξί και μέσα στον θυμό και τη φούρκα έδωσα την εντολή : «Στον Πειραιά, στο λιμάνι». Ευτυχώς ο ταξιτζής ρώτησε στο περίπτερο που με ήξεραν και επεστράφην «πακέτο» στη μητέρα μου, που ήδη με έψαχνε στους δρόμους. Και αν θυμάμαι μέχρι σήμερα το γεγονός, δεν είναι μόνο γιατί έχει διασωθεί ως οικογενειακό ανέκδοτο αλλά γιατί έχω ακόμη μία ανάμνηση από τον σχεδόν σωματικό πόνο που ένιωσα εξαιτίας αυτής – όπως την ερμηνεύω τώρα – μη συμβατότητας της επιθυμίας μου με την πραγματικότητα.

Περιστατικό δεύτερο. Ηταν του Αγίου Πνεύματος. Και ήμουν είκοσι τριών, είκοσι τεσσάρων ετών. Στην υπερχείλιση της νιότης μου και με έναν ολοκαίνουργιο, παράφορο έρωτα, όπως παράφοροι είναι οι έρωτες σε αυτές τις ηλικίες. Είχαμε κανονίσει να πάμε στη Σαντορίνη αεροπορικώς για να επωφεληθούμε όσο το δυνατόν περισσότερο από τις σκάρτα τρεις μέρες που είχαμε στη διάθεσή μας. Αλλά κάτι κυλιόμενες απεργίες που μια θα γίνονταν, μια δεν θα γίνονταν, η πτήση μας ακυρώθηκε την τελευταία στιγμή επ’ αόριστον. Να πηγαίναμε με πλοίο; Δυο μέρες θα τις τρώγαμε στο πηγαινέλα, ζήτημα αν θα μας έμενε μία. Συνεννοηθήκαμε με μια ματιά. Επιστρέψαμε στο σπίτι και το γλεντήσαμε στην Αθήνα.

Τα δύο περιστατικά δεν τα χωρίζουν μόνο 15 χρόνια αλλά και η μετάλλαξη της παιδικής ηλικίας σε έστω στοιχειώδη ωριμότητα. Και – δεν ξέρω ποιος το έχει πει – η διαφορά του παιδιού από τον ενήλικο είναι ότι το παιδί θέλει να προσαρμόσει την πραγματικότητα στην επιθυμία του, ενώ ο ενήλικος προσπαθεί να προσαρμόσει την επιθυμία του στην πραγματικότητα. Δεν πρόκειται περί συμβιβασμού αλλά περί αναγκαίας άμυνας. Η πραγματικότητα είναι αδυσώπητη, έχει πει ο θείος Ζίγκμουντ.

Αυτή η άρνηση αποδοχής της πραγματικότητας και ο εγκλωβισμός στην επιθυμία, ανεξαρτήτως εκπλήρωσης, πλανώνται πάνω από τα κεφάλια μας εδώ και αρκετό καιρό. Το πιθανότερο, επειδή η πραγματικότητα στένεψε αφόρητα και μας κόβει σαν ρούχο δύο νούμερα μικρότερο. Ο αγρότης που οργώνει στη Ειδομένη τα χωράφια όπου έχουν στηθεί οι σκηνές των προσφύγων αλλά και ο μετανάστης που λέει ότι προτιμά να σκοτώσει τα παιδιά του αν δεν μπορέσει να φτάσει μαζί τους στη Γερμανία είναι, με τον ίδιο τρόπο, σε διάσταση από τον αντικειμενικό κόσμο. Και ενώ πρέπει να πορευθούν στους μεγάλους δρόμους, σκοντάφτουν στους τοίχους του μικρόκοσμου των επιθυμιών τους. Ετσι όμως δεν γίνεται δουλειά.

Και πολύ περισσότερο, δεν γίνεται δουλειά όταν μια ολόκληρη κυβέρνηση επενδύει σε όνειρα κομμουνιστικής παλιγγενεσίας – θρεμμένα σε κομματικές συνελεύσεις – για να εισπράξει την υπεραξία της πραγματικότητας. Από το «Χίλτον» των Διαβατών μέχρι την κατά το δοκούν της επιθυμίας ερμηνεία των δεικτών της ανάπτυξης ή το «αν δεν της αρέσει της τρόικας, να πάρει το βαλιτσάκι της και να φύγει» του Στέλιου Παππά. Και όπου η πραγματικότητα εκδικείται την κάνει ντα, ακριβώς όπως τα παιδιά δέρνουν τη θάλασσα επειδή δεν μπορούν όπως θα ήθελαν να την τιθασεύσουν.

Την πραγματικότητα όμως δεν μπορείς να την αγνοήσεις χάριν της επιθυμίας. Αν της κλείσεις την πόρτα θα μπει από το παράθυρο. Κι αν κλείσεις το παράθυρο θα μπει από την καμινάδα. Κι αν κλείσεις και την καμινάδα μπορεί και να πας από ασφυξία.