Η διπλή ζωή του πιο «διάσημου προδότη»

Γράφοντας γι’ αυτόν στο χθεσινό της φύλλο, η βρετανική «Γκάρντιαν» τον χαρακτήρισε ως τον «πιο διάσημο προδότη του Ψυχρού Πολέμου». Πράγμα που αποδεικνύει ότι ο Κιμ Φίλμπι, ο βρετανός διπλός πράκτορας που διέφυγε στη Μόσχα το 1963 για να αφήσει εκεί την τελευταία του πνοή το 1988, εξακολουθεί να στοιχειώνει τη Βρετανία.

Η τελευταία αφορμή δόθηκε από βίντεο που τραβήχτηκε το 1981 και μεταδόθηκε χθες από το BBC, στο οποίο ο Φίλμπι εμφανίζεται να κάνει διάλεξη σε ανατολικογερμανούς πράκτορες της Στάζι, λέγοντας, μεταξύ άλλων, πόσο εύκολο ήταν γι’ αυτόν να διοχετεύει απόρρητες πληροφορίες στους σοβιετικούς συνδέσμους του. Η διάλεξη γίνεται στα αγγλικά και ο Φίλμπι ξεκινάει με τη φράση «αγαπητοί σύντροφοι». Κι αφού περιγράφει τα ανδραγαθήματά του με φανερή ικανοποίηση, στο τέλος κλείνει με μια συμβουλή: «Να αρνείστε τα πάντα». Ο «διάσημος προδότης» ξέρει για τι πράγμα μιλάει. Πριν διαφύγει στη Σοβιετική Ενωση είχε καταφέρει με τη μέθοδο της άρνησης να μην επιβεβαιωθούν οι υποψίες των ανωτέρων του ότι έπαιζε διπλό παιχνίδι. «Αυτό που έπρεπε να κάνω ήταν μόνο να κρατήσω την ψυχραιμία μου» λέει χαμογελώντας. «Η συμβουλή μου σ’ εσάς είναι να πείτε στους πράκτορές σας να μην ομολογήσουν ποτέ».

Γιος ενός διάσημου εξερευνητή της ερήμου και αξιωματικού στην Ινδική Αυτοκρατορία, ο οποίος αργότερα έγινε μουσουλμάνος και πήρε το όνομα Χαΐγ Αμπντουλάχ, ο Χάρολντ Ράσελ Φίλμπι έγινε στην πορεία Κιμ από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Ράντγιαρντ Κίπλινγκ. Είχε γεννηθεί στην Ινδία και στη συνέχεια σπούδασε στο Κέμπριτζ. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, ήταν στο πανεπιστήμιο που στρατολογήθηκε από τους Σοβιετικούς και όχι στην Αυστρία το 1934. Και δεν ήταν ο μόνος. Ο Φίλμπι ανήκε σε ένα κατασκοπευτικό δίκτυο που έγινε γνωστό ως «Οι πέντε του Κέμπριτζ» και του οποίου η ιστορία εξακολουθεί να γοητεύει την κοινή γνώμη.

Υπεράνω πάσης υποψίας. Σύμφωνα με τον Φίλμπι, το γεγονός ότι δρούσε ανενόχλητος επί σχεδόν τρεις δεκαετίες οφείλεται στην τάξη στην οποία ανήκε. Η τάξη του τον καθιστούσε έναν πράκτορα υπεράνω πάσης υποψίας. «Ανήκα στη βρετανική κυβερνώσα τάξη, γνώριζα πολλούς ανθρώπους με επιρροή και ήξερα ότι δεν γίνονταν ποτέ πολύ σκληροί μαζί μου», ακούγεται να λέει στο βίντεο. «Δεν θα με κακομεταχειρίζονταν ποτέ γιατί αν αποδεικνυόταν μετά ότι είχαν κάνει λάθος θα μπορούσα να έκανα πολύ μεγάλη φασαρία».

Με το ίδιο αίσθημα ικανοποίησης, ο Φίλμπι διηγείται πόσο εύκολο ήταν γι’ αυτόν να κλέβει απόρρητα έγγραφα. Είχε γίνει φίλος με τον υπεύθυνο του αρχείου της ΜΙ6, του αγόραζε αλκοόλ κι έτσι απέκτησε πρόσβαση σε φακέλους που δεν ανήκαν στη δικαιοδοσία του. «Κάθε βράδυ έφευγα από το γραφείο με έναν μεγάλο χαρτοφύλακα γεμάτο αναφορές που είχα γράψει ο ίδιος, φακέλους, αλλά και έγγραφα από το αρχείο. Τα παρέδιδα το βράδυ στον σοβιετικό σύνδεσμό μου. Το επόμενο πρωί έπαιρνα πίσω τους φακέλους, το περιεχόμενο είχε φωτογραφιστεί και, νωρίς το επόμενο πρωί, τους έβαζα πίσω στη θέση τους. Αυτό το έκανα τακτικά επί χρόνια».

Ο Φίλμπι λέει πως ενδιαφέρθηκε για τον κομμουνισμό ενώ φοιτούσε στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και εξηγεί πώς στρατολογήθηκε από τη Μόσχα στη δεκαετία του 1930 για να διεισδύσει στη βρετανική Secret Intelligence Service (SIS), την υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών, που τώρα είναι γνωστή ως MI6. Σε κάποιο άλλο σημείο περιγράφει λεπτομερώς πώς διατάχθηκε να υπονομεύσει το αφεντικό του ώστε να ηγηθεί ο ίδιος ενός τμήματος της MI6 που ήταν υπεύθυνο για να ξεσκεπάζει σοβιετικούς πράκτορες.

Μια βρώμικη δουλειά. «Είναι μια πολύ, πολύ βρώμικη ιστορία», παραδέχεται. Αλλά αμέσως μετά προσθέτει: «Στο κάτω κάτω, είναι μέρος της δουλειάς μας να βρωμίζουμε πού και πού τα χέρια μας. Ετσι οργάνωσα τη δουλειά για να αποπεμφθεί ο αρχηγός μου». Στο σημείο αυτό προσθέτει άλλη μια πινελιά χιούμορ. «Δεν πρέπει να τα ακούτε εσείς αυτά», λέει στους ανατολικογερμανούς πράκτορες προκαλώντας γέλια.

Η πιο γνωστή βιντεοσκοπημένη παρουσία του Κιμ Φίλμπι ήταν από μια συνέντευξη Τύπου το 1955. Βρίσκεται στο διαμέρισμα της μητέρας του και αρνείται ότι είναι κατάσκοπος της Σοβιετικής Ενωσης. Είχε μόλις αποκατασταθεί από τον πρωθυπουργό Χάρολντ Μακμίλαν μετά την απόλυσή του από την ΜΙ6. Στη συνέχεια επαναπροσλήφθηκε για να παραμείνει στη ΜΙ6 έως το 1962, οπότε και οι Βρετανοί πείστηκαν ότι ήταν διπλός πράκτορας. Τότε ήταν που έστειλαν στη Βηρυτό όπου βρισκόταν εκείνη την περίοδο ο Φίλμπι έναν άλλον πράκτορα για να τον ανακρίνει. Κατάφερε να του ξεφύγει – είπε στους πράκτορες της Στάζι – επειδή ο πράκτορας ήταν λάτρης του σκι και πήγε στα βουνά του Λιβάνου όταν άκουσε ότι είχε χιονίσει.

Τον Ιανουάριο του 1963 εμφανίστηκε στη Μόσχα. Οι Σοβιετικοί τον τίμησαν με τον βαθμό του στρατηγού της KGB.