[Διαστάσεις] Κι όμως, κάτι γνωρίζουμε

Στο άρθρο του που δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού που ίδρυσε, και λέγεται πλέον «L’Obs», ο 95χρονος Ζαν Ντανιέλ διεκδικεί το δικαίωμα να μη γνωρίζει. Είτε μας ρωτούν αν επίκειται νέος παγκόσμιος πόλεμος – γράφει – είτε ποιες είναι οι φιλοδοξίες των τζιχαντιστών, η απάντηση που επιβάλλεται να δώσουμε είναι ότι δεν έχουμε ιδέα. Αντί γι’ αυτό, οι πολιτικοί επαναλαμβάνουν ότι «βρισκόμαστε σε πόλεμο». Κάνουν δηλαδή ό,τι ακριβώς θέλουν οι τρομοκράτες. Και αυτό αποτελεί ένα τεράστιο πρόβλημα.

Είναι λίγο σοκαριστικό, αλλά ταυτοχρόνως και πολύ έντιμο, να παραδέχεται ένας διανοούμενος με την εμπειρία και τις γνώσεις του Ντανιέλ ότι δεν μπορεί να εξηγήσει τον στόχο ενός νέου ανθρώπου που τινάζεται στον αέρα μαζί με όσους βρίσκονται γύρω του. Η τιμωρία; Η εκδίκηση; Η πρόκληση χάους; Ο καθένας μπορεί να δώσει τη δική του ερμηνεία. Περισσότερα στοιχεία, αντίθετα, αρχίζουμε να συγκεντρώνουμε γι’ αυτά που προηγήθηκαν της τρομοκρατικής πράξης, για το πώς γίνεται δηλαδή κάποιος καμικάζι. Και τα στοιχεία αυτά έρχονται σε αντίθεση με όσα εξακολουθούν να πιστεύουν πολλοί από τους πολιτικούς, τους αναλυτές, ακόμη και τα στελέχη των μυστικών υπηρεσιών της Δύσης.

Η κρατούσα άποψη παρομοιάζει τη ριζοσπαστικοποίηση ενός τρομοκράτη με έναν «μεταφορικό ιμάντα» που συνδέει τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, και συγκεκριμένα το Ισλάμ, με την τζιχαντιστική βία. Η πηγή του κακού αναζητείται έτσι στα τζαμιά. Μόνο που οι μελέτες των τελευταίων ετών σε διάφορες χώρες δείχνουν ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς που εντάσσονται στις εξτρεμιστικές οργανώσεις δεν είχαν πατήσει ποτέ τους σε τζαμί. Δεν ήταν καν θρήσκοι. Οι αδελφοί Μπακράουι που αιματοκύλισαν τις Βρυξέλλες σε ένοπλες ληστείες ειδικεύονταν. Οπως λέει ο γάλλος κοινωνιολόγος Ολιβιέ Ρουά, δεν γίνεται κανείς τρομοκράτης για πολιτικούς ή θρησκευτικούς λόγους, αλλά επειδή ψάχνει πιο αφηρημένα πράγματα: ταυτότητα, νόημα, σεβασμό.

Μα ο στόχος των τρομοκρατών δεν είναι η δημιουργία ενός παγκόσμιου χαλιφάτου; Και αυτό αμφισβητείται. Σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Πέιπ, ειδικό για την τρομοκρατία στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, οι επιθέσεις αυτοκτονίας στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες εξηγούνται περισσότερο με γεωπολιτικούς παρά με θρησκευτικούς όρους. Αποτελούν δηλαδή απάντηση στο γεγονός ότι η οργάνωση Ισλαμικό Κράτος έχει χάσει τους τελευταίους 15 μήνες το ένα τέταρτο σχεδόν των εδαφών που ήλεγχε στο Ιράκ και στη Συρία. Και αποσκοπούν στην τρομοκράτηση της κοινής γνώμης, ώστε να ασκήσει πίεση στις κυβερνήσεις να αφήσουν τη Μέση Ανατολή στο έλεος των τζιχαντιστών.

Αν είναι έτσι τα πράγματα, όλη η προπαγάνδα των ακροδεξιών λαϊκιστών – από τη Λεπέν ώς τον Τραμπ – καταρρέει. Οι θεωρίες για την καθυστέρηση ή την ανελαστικότητα του Ισλάμ σε σχέση με άλλες θρησκείες μπορεί να είναι σωστές, αλλά δεν έχουν μεγάλη σχέση με το θέμα μας. Ολοι οι τζιχαντιστές είναι φυσικά μουσουλμάνοι. Αλλά το κλειδί για την αντιμετώπισή τους δεν βρίσκεται στα τζαμιά των Βρυξελλών, του Παρισιού ή σε εκείνα που θα κατασκευαστούν χωρίς άλλο τον τρέχοντα αιώνα στην Αθήνα. Ούτε βέβαια στους προσφυγικούς καταυλισμούς. Βρίσκεται στη Ράκα, τη Μοσούλη και στο Ραμάντι. Αφού γνωρίζουμε λίγα για τους τρομοκράτες, ας φυλαγόμαστε τουλάχιστον από τις παγίδες τους.