Ωτοβλεψίες

Στα χέρια για τη σκιά ενός όνου!
«Τα Αβδηρα κάηκαν εξαιτίας της διαμάχης ενός οδοντογιατρού και ενός αγωγιάτη για τη σκιά ενός γαϊδάρου. Η ιστορία μιλάει για την περιχαράκωση καθενός στο δίκιο του, την αδιαφορία για το δίκιο του άλλου, την άρνηση για συμφιλίωση, με αποτέλεσμα τη διαμάχη που οδηγεί σε ηθική κατάρρευση, φανατισμό, βία, πόλεμο». Το δίδαγμα της εβδομάδας από το σκηνοθετικό σημείωμα των Κώστα Καζανά και Σοφίας Παναηλίδου για το «Περί όνου σκιάς» του Φρίντριχ Ντίρενματ, στο Faust.

«Την ουσία της ζωής θα σας φέρω και νεύρα θα σας πλέξω και σάρκα θα υφάνω για σας και θα απλώσω πάνω της δέρμα και ανάσα θα σας δώσω για να ζήσετε. Και τότε θα δείτε την αλήθεια». Είπε και εβόησε ο κραταιός προφήτης Ιεζεκιήλ (επί αιχμαλωσίας του – διηρημένου – λαού του Ισραήλ από τους Βαβυλωνίους), όταν σε μια έρημο απλωμένη κόκαλα άκουσε πως χάθηκε η ελπίδα: «Ξηρά γέγονε τα οστά ημών, απόλωλεν η ελπίς ημών, διαπεφωνήκαμεν…». Πάνε όμως στ’ αλήθεια χαμένοι; Αυτό είναι το σημείο που παρεμβαίνει θεατρικά – και σκηνοθετικά – ο Περικλής Μουστάκης και πλάθει αυτό το Μετά. Μετά την προφητεία 37, που «καλεί σε ένωση και εσωτερική ανακαίνιση». Εκεί που τα λόγια του Ιεζεκιήλ (αποδοσμένα από τον Γιώργο Κοροπούλη) συναντούν ένα φιλοσοφικό κείμενο του Χρήστου Μαλεβίτση «για την απώλεια του αδελφού του, στα τρία του, που προσπαθεί να τη φέρει εντός του μαζί με την παιδικότητα, αντιστρατευόμενος τη Λήθη». Το ερώτημα, μου λέει ο Περικλής Μουστάκης, που θα θέτει η παράσταση – σύνθεση «Οστέα Ξηρά Σφόδρα / Περί μνήμης θανάτου» στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων Λευτέρης Βογιατζής (από 15 Μαρτίου) είναι «κατά πόσον προσπαθούμε να μη ζούμε εν αταξία, κατακερματισμένοι και τι κάνουμε για να βρισκόμαστε εν κοινωνία, συμφιλιωμένοι με το Αλλο, την ετερότητα, μέχρι και το πλήρως ακατανόητο Αλλο που λέμε Θεό».

Φιλοσοφία, δηλαδή, επί του «προσωπικού θανάτου». Του θανάτου που είναι «η πλήρης απάθεια και η απόλυτη γαλήνη, που περιέχει όμως και μια πνευματικότητα η οποία ανάγεται στην ηπιότητα των πραγμάτων». Η παράσταση (στην οποία συμμετέχει ο ταχυδακτυλουργός Fanua, που συμβολικά διαιρεί κι ενώνει αντικείμενα) έχει αφορμή – μου λέει ο Περικλής Μουστάκης – τα δύο κείμενα, «για να καταδείξει, να σχολιάσει, να σαρκάσει αυτό που ζούμε σήμερα». Που λίγο απέχει, ουσιαστικά, από τα απέλπιδα οστά της προφητείας του (ορώντος, του προφήτη που βλέπει πράγματα) Ιεζεκιήλ. Που συνδιαλέγεται στη σκηνική σύνθεση με χιούμορ («όπου βρίσκεται η τραγικότητα των πραγμάτων») με τον ποιητικό λόγο και τον «εκχυδαϊσμένο» λόγο που ακούμε γύρω μας σήμερα. Για να μιλήσει για την αλαζονεία μας. Που τα θέλουμε όλα στο πιάτο, ορατά. Για την αντιπνευματικότητά μας. Εν κατακλείδι, όπως λέει ο σκηνοθέτης (που με κάποιον τρόπο κρούει εν προκειμένω κι έναν κώδωνα), «έχουμε καταντήσει μετανάστες του ίδιου μας του σώματος. Ζούμε σε απόλυτες βεβαιότητες, δίχως καμία ρευστότητα». Δεν είναι καιρός να μιλήσει κάποιος (και) γι’ αυτό;

Και η αγάπη; Εχει κι αυτή θέση, όπως θέλει να μας πει ο δραστήριος καλλιτεχνικός διευθυντής του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά και σκηνοθέτης Νίκος Διαμαντής (φωτογραφία), που επέστρεψε στο «σπίτι» του, το Σημείο, για να πλάσει την «Καιομένη», από κείμενα του Γιον Φόσε. «Εναν στοχασμό στην αέναη αγάπη και στο ελάχιστο της ζωής, ένα σχόλιο στη μοναξιά μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας» (Ιωάννα Μακρή). Συμπίλημα του πεζού του «άλλου Ιψεν», «Η Αλίκη στις φλόγες» και του θεατρικού του «Μια μέρα το καλοκαίρι», η παράσταση είναι «ό,τι πιο αντιθεατρικό», με ξαφνιάζει ο σκηνοθέτης. Διερευνά, λέει, σε μία πρόταση – με τον ελλειπτικό λόγο του υποψήφιου για Νομπέλ Νορβηγού Φόσε – 60 σελίδων, με μια γραφή πολύ τολμηρή, δίχως εύκολα δραματικά στοιχεία, «αποδραματοποιημένη», τι είναι αυτό που καθηλώνει δύο ανθρώπους. Δύο συντρόφους. «Ποια είναι αυτή η συγκολλητική ουσία που κρατάει τους δύο, ακόμη κι όταν ο ένας έχει φύγει». Διερευνά αυτή την «επίμονη, θυμωμένη, ακατανόητη αγάπη ανάμεσα στο ζευγάρι εκεί που αυτή συνομιλεί με τη μεταφυσική. Οπως έλεγε και ο Χάρολντ Πίντερ (η «Προδοσία» του, σε σκηνοθεσία Γιάννη Μόσχου, με τους Γιώργο Γλάστρα, Μαρία Σκουλά, Νίκο Ψαρρά έχει πρεμιέρα απόψε σε όλους τους χώρους του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά και ο «Εραστής» του στο Olvio από τους Γιώργο Χαρατζά και Κορίνα Χρυσάιδου) «πέρα από το γνωστό και το άγνωστο υπάρχει κάτι άλλο;»