[Πίσω από τη βιτρίνα] Η Σένγκεν κι εμείς

Οι Γερμανοί δεν θέλουν να αφήνουν πολλά πράγματα στην τύχη. Κάθησαν λοιπόν και υπολόγισαν τι θα κοστίσει για τους ίδιους και την Ευρώπη μια ενδεχόμενη κατάρρευση της ζώνης Σένγκεν. Η επιστροφή των συνοριακών ελέγχων στην Ευρώπη σημαίνει αύξηση στο κόστος των εισαγωγών. Σημαίνει επίσης αύξηση του κόστους του προσωπικού και των δαπανών αποθήκευσης προϊόντων για τις επιχειρήσεις. Στο αισιόδοξο σενάριο το κόστος μέσα στη δεκαετία αγγίζει τα 470 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τη μελέτη που έκανε το Ινστιτούτο Prognos για το Ιδρυμα Bertelsmann, το think tank με τη μεγαλύτερη ίσως επιρροή στη γερμανική πολιτικοεπιχειρηματική ελίτ. Στην απαισιόδοξη εκδοχή, το κόστος θα αγγίξει μέσα στη δεκαετία το 1,4 τρισ. ευρώ, και πολλά δισ. για τις ΗΠΑ και την Κίνα που έχουν εμπορικές σχέσεις με την Ευρώπη. Τα νούμερα για την Ελλάδα είναι εξίσου εντυπωσιακά. Οπως αποκαλύπτει στα «ΝΕΑ» ο συντάκτης της έρευνας Θις Πίτερσεν, η επαναφορά των συνοριακών ελέγχων θα κοστίσει στην ελληνική οικονομία από 6,9 δισ. ευρώ έως 20,9 δισ. μέχρι το 2025, δηλαδή σχεδόν 2 δισ. τον χρόνο. Το εμπόριο, ο τουρισμός και η διασυνοριακή μετακίνηση εργαζομένων θα επηρεάσει όλη την Ευρώπη, και η ήδη ασθενική της ανάπτυξη θα υποστεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση.

Οι Γερμανοί αντιλαμβάνονται ότι η κατάρρευση του συστήματος ελεύθερης μετακίνησης είναι μια βραδυφλεγής βόμβα στα θεμέλια του ευρωπαϊκού πρότζεκτ, που ούτως ή άλλως κινείται στα όρια της υπαρξιακής αναζήτησης. Δεν είναι μόνο το οικονομικό κόστος που προβληματίζει το Βερολίνο, αφού και στο συμβολικό επίπεδο οι φράχτες με τα συρματοπλέγματα που υψώνονται σε πολλές γωνιές της Ευρώπης θυμίζουν το περιχαρακωμένο πρόσφατο παρελθόν τής – κατά Μαζάουερ – «σκοτεινής ηπείρου». Η εικόνα μιας Ευρώπης που αδυνατεί να διαμορφώσει κοινή ατζέντα αντιμετώπισης του προσφυγικού ζητήματος, ακουμπά πρωτίστως τη Γερμανία, αναδεικνύει όμως και τις αντιφάσεις της: την ώρα που η Μέρκελ άναψε πρώτη το πράσινο φως στην πολιτική των ανοικτών συνόρων, οι σύμμαχοί της στο CSU με πρώτο τον Ζέεχοφερ της Βαυαρίας την απείλησε με προσφυγή στο Συνταγματικό Δικαστήριο και την προειδοποιεί ότι «η Γερμανία δεν μπορεί να δεχτεί άλλο ένα εκατομμύριο πρόσφυγες το 2016». Τις γερμανικές αντιφάσεις αναδεικνύει κυρίως η Αυστρία, διά στόματος της υπουργού Εσωτερικών, που δηλώνει ότι η Γερμανία πρέπει να αποφασίσει τι μήνυμα θέλει τελικά να στείλει: την κατηγορεί ότι ενώ ζητεί ανοικτά σύνορα για να φεύγουν οι πρόσφυγες από την Ελλάδα, την ίδια ώρα απαιτεί από την Αυστρία να μειώσει τον αριθμό αυτών που θέλουν να εισέλθουν στη Γερμανία.

Η Ελλάδα βρίσκεται για ακόμη μια φορά στο επίκεντρο ενός ευρωπαϊκού ζητήματος που γίνεται αφορμή για να αναδυθούν βαθύτερα σχίσματα στο εσωτερικό της ηπείρου. Οι πολιτικές και διαχειριστικές ευθύνες της ελληνικής κυβέρνησης είναι προφανές ότι διόγκωσαν το πρόβλημα που δημιούργησε άλλη μια ρωγμή στο ήδη βεβαρημένο κοινωνικό της υπέδαφος. Η χώρα όμως έχει μπροστά της λιγότερο από 10 μέρες μέχρι τη Σύνοδο Κορυφής που θα λάβει αποφάσεις και μέχρι τότε έχει μάλλον περισσότερο ανάγκη από χρήσιμες συμμαχίες και όχι νέα μέτωπα αντιπαράθεσης που εξακολουθεί να χτίζει, με τις λεκτικές και διπλωματικές της αντιπαραθέσεις.