Ωτοβλεψίες

Μεταμεσονύκτιοι θεοί πρόσφυγες
Εσκισαν με την «Αγρυπνία των Χριστουγέννων» στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Ο πολυπράγμων Κωνσταντίνος Ντέλλας και οι Bouλouki Project (Ανδρέας Σκούρτης, Κωνσταντίνα Μαρδίκη, Νεφέλη Σωτηράκη). Και επιστρέφουν δριμύτεροι τη νύχτα της 13ης Μαρτίου, με το δεύτερο μέρος της τριλογίας «Insomnia Greca»: «Αγρυπνία της Αποκριάς», μεταμεσονύκτια και παγανιστική, από τις ευριπίδειες «Βάκχες» ώς τα αθυρόστομα παραδοσιακά τραγούδια. Με τον «θεό ξένο» Διόνυσο στο επίκεντρο και την «προσφυγιά» του στα χρόνια του χριστιανισμού. 

«Η καθαρή συνείδηση είναι το καλύτερο μαξιλάρι», έγραφε ο Χένρικ Ιψεν, «προσωπογράφος της βασανισμένης ανθρώπινης ψυχής» όπως τον έχουν αποκαλέσει. Πενήντα χρόνια τώρα, από το 1965-1966 που πρωτοπάτησε στο σανίδι του Υπογείου του Θεάτρου Τέχνης, η Ρένη Πιττακή φαίνεται να κοιμάται στο καλύτερο – θεατρικό – μαξιλάρι. Και το γιορτάζει επιστρέφοντας στο Θέατρο Τέχνης, ύστερα από το 2002 που κούνησε μαντίλι αποχαιρετισμού «ξεπορτίζοντας από το πατρικό», όπως λέει γελώντας, από το στέκι δηλαδή του δασκάλου της Καρόλου Κουν ως Αντιγόνη στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» κατά Γιώργο Λαζάνη. Το νόστιμον ήμαρ (φέτος η διευθύντρια Μαριάννα Κάλμπαρη, μαθήτριά της, κάλεσε και τους Βασίλη Παπαβασιλείου, Νίκο Μαστοράκη, Λυδία Κονιόρδου, μου επισημαίνει) η Ρένη Πιττακή το γιορτάζει με Ιψεν: με το κύκνειο άσμα του «Οταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί», που φαίνεται ότι είχε βασιστεί στη σχέση του γλύπτη Ογκίστ Ροντέν («Το φιλί», «Ο σκεπτόμενος») με την Καμίλ Κλοντέλ. Σε σκηνοθεσία «νέου, ζωντανού αίματος», του Δημήτρη Καραντζά, ο οποίος τελευταία επιδίδεται σε θεατρικό μαραθώνιο: «Φαέθων» του Δημήτρη Δημητριάδη στο Κυκλάδων, «Τέφρα και σκιά» του Χάρολντ Πίντερ στις Ροές, «Κύματα» της Βιρτζίνια Γουλφ για την εφηβική σκηνή της Στέγης. Δύσκολο και αλληγορικό θεωρεί το ιψενικό έργο η Ρένη Πιττακή. «Απέναντι σε ένα αιώνια επίκαιρο ζήτημα: το δίλημμα επιλογής ανάμεσα στην τέχνη και στη ζωή». Με τον ιδεοληπτικό γλύπτη Ρούμπεκ να «μιλάει για τη ζωή, την τέχνη και τον θάνατο (σ.σ.: ενώπιον του οποίου βρίσκεται) με όλες τις ενοχές, τις τύψεις και τη μεταμέλεια για τη ζωή που χάθηκε». Ο Ρούμπεκ κλείνει το ιψενικό τρίγωνο με τη σύζυγό του Μάγια, η οποία του υπενθυμίζει την ανεκπλήρωτη υπόσχεση να της δείξει «το μεγαλείο του κόσμου από την ψηλή κορυφή ενός βουνού» και την ερωμένη – μούσα του Ιρένε, που σαρκάζει την ιδεαλιστική σύλληψη του γλυπτού του «Η μέρα της Ανάστασης». Μαζί αποφασίζουν να δώσουν τέλος σε ένα παιχνίδι χωρίς νόημα, όταν πια κάθε ζωτικό ψεύδος, κάθε ιδεολόγημα που συντηρεί την ύπαρξη αποδεικνύεται αδύναμο να προσφέρει ίαση στα ψυχικά αδιέξοδα. Κάπου εδώ μπαίνει και ο Ιψεν: «Το να αποζητούμε επίμονα την ευτυχία, θα πει πως διακατεχόμαστε από το πνεύμα της επανάστασης».

Μια τέτοια επανάσταση, πάνω στο κλασικό κείμενο του απογοητευμένου από την εποχή του και σαρκαστικού απέναντι στο θείον Μολιέρου, επιχειρεί ο Χρήστος Σουγάρης (φωτογραφία), βοηθός άλλοτε του Στάθη Λιβαθινού (ο οποίος ανεβοκατεβάζει έργα με πρόσχημα «απειλές ρουκετών»!) στο Faust, τα Δευτερότριτα. Μελετώντας ξανά και ξανά – μετά την επιτυχία της πρώτης εκδοχής στο Olvio – με επιμονή και αφοσίωση το έργο (με τον υπότιτλο «Η πέτρινη ευωχία») και το κουμπί του: την υποκρισία. Που φθάνει να ακουστεί και με λόγια σύγχρονων πολιτικών, με τα οποία τολμάει να εμφορήσει τις περιπέτειες του γυναικοκατακτητή (ερμηνεύει εντυπωσιακά ο ίδιος ο Σουγάρης) και του καθηλωτικού Σγαναρέλ – Ομηρου Πουλάκη. Αφαιρώντας χειρουργικά τη σοβαροφάνεια και το βαρύγδουπο και διυλίζοντας όσο νεανικό σφρίγος μπορεί από την ουσία. Προσωπικά, ας μου επιτραπεί να κατατάξω τούτο τον «Δον Ζουάν» με τις ροκ – μουσικές – ακρότητες στις καλύτερες παραστάσεις που είχα την τύχη να δω φέτος. Κατά έναν τρόπο επιβεβαιώνει δε τον καταλανό θεατρικό συγγραφέα Σέρτζι Μπελμπέλ που ήρθε στην Αθήνα για το «Οφσάιντ» του, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μάρκελλου, στο Από Μηχανής: «Οι δημιουργοί δεν πρέπει να βρίσκονται στο περιθώριο όσων συμβαίνουν στην κοινωνία, όσο και κάποτε η πραγματικότητα ξεπερνάει την τέχνη».

Νεανικό σφρίγος, συνδυασμένο με «κλασικότητα» (και στο ανέβασμα), με άξονα την ομορφιά αλλά και την έκφυλη παραλυσία επέλεξε ο νέος σκηνοθέτης Γιάννης Βολιώτης, για το «Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι» κατά Οσκαρ Ουάιλντ, τα Δευτερότριτα στο Βέμπο. Ο virtual (εικονικός, αν θέλετε) σκηνικός χώρος, η εντυπωσιακή πιανιστική – και συνθετική – δεινότητα και η ουαλντική… ομορφιά του πρωταγωνιστή Φώτη Λάμαρη αντιπαρατάσσονται στις όποιες ερμηνευτικές αδυναμίες, σε ένα θέαμα διαφορετικό που τα πάει, κατά πώς φαίνεται, καλά και στο ταμείο. Σημασία άλλωστε έχει, κατά τον Ουάιλντ, «να είσαι ο εαυτός σου – όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι».