Ωτοβλεψίες

Για δες τι άφησες πίσω
Το κουίζ της εβδομάδας είναι διπλό και για δυνατούς λύτες (ως συνήθως): Ποια – παραιτηθείσα – ηγετική μορφή πολιτιστικού οργανισμού εισέπραττε, παρότι είχε ήδη βγει στη σύνταξη, κάπου 47.000 ευρώ ετησίως από το Δημόσιο και ποια ηγετική μορφή μεγάλου πολιτιστικού οργανισμού άφησε πίσω της όχι μόνο ζημία αλλά και έλλειμμα 1,5 εκατ. ευρώ; Εμπρός για τη λύση!

«Οι φτωχοί είναι εμπόδιο για την πρόοδο της ανθρωπότητας;» Το ερώτημα το θέτουν ο σκηνοθέτης Σταύρος Σ. Τσακίρης και ο 23χρονος Γκέοργκ Μπίχνερ για τον «Βόιτσεκ» του και για τους φτωχούς, τους σπρωγμένους στην ανέχεια από όλα τα συστήματα εξουσίας (στρατιωτικά, εκκλησιαστικά, ακαδημαϊκά, πολιτικά), οι οποίοι φθάνουν να ξεπεράσουν τα όρια τόσο, που θα μπορούσαν να είχαν το ακαταλόγιστο. Η παράσταση «Βόιτσεκ» που τόλμησε να ανεβάσει το ΚΘΒΕ – σε παγκόσμια πρώτη, όπως παρατηρεί, ως προς το ανέβασμα και των τεσσάρων σχεδιασμάτων του Μπίχνερ που βρέθηκαν ημιτελή σε αντίστοιχα σημειωματάρια – σκύβει και κοιτάει πάνω σε αυτό το ανθρώπινο αίνιγμα: «Κάθε άνθρωπος είναι γκρεμός – μόλις πας να τον κοιτάξεις, ζαλίζεσαι». Και η μουσική του Μίνωα Μάτσα (φωτογραφία), μπρεχτική (και ας μιλάμε για ένα έγκλημα, του επαγγελματία στρατιώτη Γιόχαν Κρίστιαν Βόιτσεκ, που χρονολογείται στο 1821) όπως και το κλίμα της καλοκουρντισμένης παράστασης που αξιοποιεί πέντε ηθοποιούς και ως μουσικούς και άλλους ως ερμηνευτές για τα τραγούδια σε – κάποτε ζοφερούς – στίχους και δραματολογία της δημοσιογράφου Λουίζας Αρκουμανέα, τη φέρνει στα όρια του μουσικού θεάτρου. Για να βροντοφωνάξει μες στην ανέχεια και τη σύγχυση της ζωής του Βόιτσεκ, «Και τι δεν έκανες, και τι δεν έκανες για μια μπουκιά» ή «Οσο και να προσπαθείς το χρήμα θα είναι πάντα νικητής». Η πραγματική ιστορία του Βόιτσεκ (στην παράσταση τον ενσαρκώνει ο Χρίστος Στυλιανού), ο οποίος κατηγορήθηκε ότι σκότωσε την ερωμένη του κυρία Βόοστ επειδή ανακάλυψε ότι εκδιδόταν στον στρατώνα και καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό το 1824, ύστερα από καθυστερήσεις με αιτήματα που αφορούσαν την ικανότητά του προς καταλογισμό. Κάτι που αφορούσε άμεσα τον σπουδαγμένο στη νευροφυσιολογία Μπίχνερ, «γνωστικιστή, επαναστάτη και επικηρυγμένο στο κρατίδιο της Εσης», όπως παρατηρεί ο Σταύρος Σ. Τσακίρης. Τον άρρωστο, νεαρό Μπίχνερ που δεν πρόλαβε ώς την τελευταία του πνοή να ολοκληρώσει το έργο, που έβαλε ένα λιθαράκι στον ρομαντισμό και αποτελεί σημείο αναφοράς για το παγκόσμιο θέατρο – πόσω μάλλον στην «πλήρη» του μορφή, με τα τέσσερα σχεδιάσματα, του ΚΘΒΕ. «Σαν μοντάζ ταινίας», όπως μου λέει ο Μίνως Μάτσας, σε ένα «έργο κυβιστικό», όπως προσθέτει η Λουίζα Αρκουμανέα.

Για απλούς λύτες δεν είναι ο «Βόιτσεκ» του ΚΘΒΕ λέει ο Μίνως Μάτσας. Ομως δεν είναι και βαρύγδουπος ή ακαδημαϊκός. Και ας έχει εμφορήσει ο ίδιος την επιβλητική, μπρεχτική όπως είπαμε, μουσική του ακόμη και με μια μουσική φράση του Γκούσταφ Μάλερ που ερμηνεύει η μεγάλη σοπράνο Κρίστα Λούντβιχ. Πώς αλλιώς άλλωστε να μιλήσεις για έναν «πραγματικό φόνο, έναν όμορφο φόνο, ένα έγκλημα πάθους, (που) μόνο τέτοια εγκλήματα μας αξίζουν», όπως λέει ο Λοχαγός (Γιώργος Κολοβός). Αραγε μας αξίζουν και οι ανεξήγητες «παύσεις» των κρατικών σκηνών, όπως αυτή στις δύο μεγάλες σκηνές του Εθνικού, για περίπου έναν μήνα στην καθεμιά, με ευθύνη – όπως μαθαίνω – των σκηνοθετών; Μιλάω για τη Σκηνή Κοτοπούλη, στην οποία μόλις ανεβάστηκε το «Δαμάζοντας τα κύματα» κατά Ρούλα Πατεράκη (6 Φεβρουαρίου αντί 20 Δεκεμβρίου, όπως είχε ανακοινωθεί) και για το Νέο Ρεξ, όπου ολοκλήρωσε στις 10 Ιανουαρίου η «Μάγκντα Γκαίμπελς») και θα ανεβαστεί στις 3 Μαρτίου – όπως μαθαίνω – αντί της αρχικής 27ης Ιανουαρίου η «Αννα Καρένινα» κατά Πέτρο Ζούλια. Δεν θα άξιζε, άραγε, στις κρατικές σκηνές και σε παραστάσεις σαν τον «Βόιτσεκ» του ΚΘΒΕ η ανταλλαγή; Να τον δούμε π.χ. σε σκηνή του Εθνικού, αφού μένει έτσι κι αλλιώς κενή παραστάσεων; Με μεγάλο κερδισμένο το κοινό.

Μαγικά κόλπα. Και ανθρώπινες κακίες. Ολα μαζί. Στην περίφημη δίκη των μαγισσών του Σάλεμ, το 1692. Στις μαρτυρίες της οποίας βασίζεται η παράσταση «Salem» σε σκηνοθεσία/δραματουργία Μάνου Βαβαδάκη, με τις Ελεάνα Καυκαλά, Αννα Κλάδη, Μαρία Μοσχούρη, Ελλη Χατζεϊπίδου, στο Θησείον (από 11 Φεβρουαρίου). Και να φανταστεί κάποιος ότι όλα ξεκίνησαν από ένα ερωτευμένο – με μεγαλύτερο, παντρεμένο άντρα – κορίτσι και τον ανεκπλήρωτο έρωτά του, που το έριξε στα «μαγικά» για να επαναφέρει τον παντρεμένο στην αγκαλιά της και όταν κινδύνεψε να κατηγορηθεί σαν μάγισσα έριξε το ανάθεμα στη σύζυγο – αντίζηλό της, καθίζοντας τελικά στο εδώλιο 200 άτομα, από τα οποία τα 20 βρήκαν τον θάνατο στην πυρά, ως «μάγοι». Αλλα κόλπα, ζόρικα…