[Γνώμη] Η αλήθεια για τους μετακλητούς υπαλλήλους

Τον τελευταίο καιρό έχει αναζωπυρωθεί μια παλαιά συζήτηση γύρω από τον θεσμό των μετακλητών υπαλλήλων, συζήτηση στην οποία οι μετέχοντες δείχνουν να αγνοούν βασικά στοιχεία γύρω από το αντικείμενό της. Στο άρθρο αυτό θα προσπαθήσουμε να αποκαταστήσουμε την αλήθεια, ελπίζοντας ότι ο διάλογος στο μέλλον θα είναι λιγότερο φορτισμένος αλλά και πιο εστιασμένος στις πραγματικές αδυναμίες του θεσμού.

Κατ’ αρχήν, ο θεσμός είναι αναγκαίος και υπάρχει σε όλα τα κράτη. Και είναι αναγκαίος για έναν απλό λόγο: όταν ένα πολιτικό πρόσωπο αναλαμβάνει υπουργός, υφυπουργός ή γενικός γραμματέας, εισέρχεται σε μια δημόσια υπηρεσία όπου δεν γνωρίζει κανένα πρόσωπο. Εάν δεν έχει την ευχέρεια να στελεχώσει το γραφείο του με πρόσωπα της δικής του επιλογής και εμπιστοσύνης, τότε ή θα επιλέξει από την υπηρεσία τυχαία πρόσωπα (και έτσι να ορίσει συνεργάτες του άτομα άγνωστης σε αυτόν ικανότητας και εντιμότητας) είτε θα στηριχθεί σε εισηγήσεις των συνδικαλιστών που πρόσκεινται στο κόμμα του, με αποτέλεσμα να καταστεί όμηρος των συνδικαλιστών. Και οι δύο περιπτώσεις είναι απευκταίες και συνεπώς η δυνατότητα ορισμού μετακλητών υπαλλήλων είναι επιβεβλημένη.

Επιπλέον, η Δημόσια Διοίκηση έχει ελλείψεις οι οποίες συχνά αναπληρώνονται από τους μετακλητούς υπαλλήλους. Η δυνατότητα πρόσληψης μετακλητών με ειδίκευση σε καίριους τομείς και γνώση των διεθνών και ευρωπαϊκών εξελίξεων μπορεί να βελτιώσει συνολικά την απόδοση ενός υπουργείου. Και αυτό, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη ότι υπάρχουν υπουργεία όπου δεν έχουν γίνει προσλήψεις δημοσίων υπαλλήλων για πολλά χρόνια και οι υπηρετούντες, λόγω ηλικίας αλλά και λόγω ενασχόλησης με την καθημερινότητα των υποθέσεων του υπουργείου, δεν είναι εύκολο να παρακολουθούν τις εξελίξεις στην επιστήμη, την τεχνολογία και στο εξωτερικό. Πετυχημένος υπουργός στα ζητήματα αυτά είναι αυτός που επιλέγει τέτοιους μετακλητούς συνεργάτες και διασφαλίζει την αγαστή συνεργασία τους με τις υπηρεσίες.

  

Εχοντας πει τις παραπάνω αλήθειες, πρέπει να επισημάνουμε ότι ο αριθμός των μετακλητών υπαλλήλων στη χώρα μας είναι πολύ μεγαλύτερος του αναγκαίου αλλά και του επιτρεπόμενου σε συνθήκες κρίσης. Προκαλεί ανησυχία το γεγονός ότι σε όλη τη διάρκεια της κρίσης, με την εναλλαγή τόσων κυβερνήσεων κάθε πολιτικής απόχρωσης, ο αριθμός των μετακλητών δεν έχει μειωθεί (παρά μόνο πρόσκαιρα, όποτε προκηρύσσονται εκλογές) και παραμένει σταθερά πάνω από τον αριθμό των 1.800. Στον αριθμό αυτό δεν συμπεριλαμβάνεται ο αριθμός των υπαλλήλων που αποσπώνται από άλλα υπουργεία ή μετακινούνται από υπηρεσίες του ίδιου του υπουργείου στο πολιτικό γραφείο του υπουργού/υφυπουργού, γενικού γραμματέα.

Ενα γραφείο πολιτικού προσώπου μπορεί να λειτουργήσει επαρκώς για 6 ημέρες την εβδομάδα με δύο βάρδιες, εφόσον διαθέτει 4 άτομα γραμματείας και 2-3 επιστημονικούς συνεργάτες. Φυσικά, στην πορεία, καθώς θα εξοικειώνεται το πολιτικό πρόσωπο με την υπηρεσία του, θα μπορεί να ενισχύσει το γραφείο και με υπηρεσιακούς παράγοντες. Πέραν αυτού, ο κάθε υπουργός και υφυπουργός που είναι βουλευτής διαθέτει επιπρόσθετα δύο επιστημονικούς συνεργάτες ως βουλευτής και 3 αποσπασμένους δημοσίους υπαλλήλους. Ενόψει αυτών είναι, πράγματι, υπερβολικός ο αριθμός των μετακλητών και εν γένει συνεργατών. Αυτή η υπερβολή στον αριθμό των θέσεων αλλά και η χαλαρότητα στα προσόντα επιτρέπουν σε κάποιον να προσλαμβάνει και άτομα που προάγουν όχι το έργο του υπουργείου του αλλά το πολιτικό του μέλλον (ή τα ρουσφέτια του) ή ακόμη και να αμείβονται χωρίς να παρέχουν καμιά υπηρεσία για το σκοπό για τον οποίο διορίστηκαν. Επί προεδρίας Μεϊμαράκη και τώρα επί Βούτση περιορίστηκαν οι θέσεις μετακλητών στη Βουλή, αλλά η κίνηση αυτή δεν ακολουθήθηκε από ανάλογες κινήσεις στην εκτελεστική εξουσία.

Τέλος, το πολιτικό πρόσωπο πρέπει να είναι ελεύθερο στην επιλογή των συνεργατών του αλλά είναι αναγκαία και κάποια όρια, εν είδει ασυμβιβάστων,  επιβαλλόμενα για λόγους θεσμικούς. Δεν είναι δυνατόν, για παράδειγμα, να είναι μετακλητός υπάλληλος υπουργού συγγενής βουλευτή, αφού κάτι τέτοιο θα εμποδίσει εκ των πραγμάτων τον βουλευτή να ασκήσει το έργο του στον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας, έλεγχο που οφείλουν να κάνουν και οι βουλευτές της συμπολίτευσης.

   

Ολα αυτά θα έπρεπε να είναι αυτονόητα, αλλά το χαμηλό επίπεδο του πολιτικού διαλόγου στη χώρα μας οδηγεί σε σύγχυση του τι είναι επιτρεπτό και αναγκαίο και τι όχι.

Το 2012 είχε υπάρξει ρύθμιση που απαγόρευε τον διορισμό συγγενών σε θέσεις μετακλητών. Τα παραδείγματα της πρόσφατης επικαιρότητας θέτουν εν αμφιβόλω εάν η ρύθμιση εφαρμόζεται στην πράξη. Εξάλλου, πάντα η δημιουργική φαντασία βρίσκει τρόπους υπέρβασης τέτοιων ρυθμίσεων. Θα πρέπει όμως κάποτε να τεθεί ένα τέλος σε αυτή την κατάσταση, που αν μη τι άλλο αμαυρώνει έναν θεσμό, τους μετακλητούς υπαλλήλους, που και θεμιτός είναι και χρήσιμος.

Ο Θάνος Παπαϊωάννου είναι δικηγόρος, πρώην γενικός γραμματέας της Βουλής