Παρελθόν βαρύ σαν μέλλον

Στο πόδι η γειτονιά. Κάποιοι σέρνουν μαζί τους καρέκλες. Η Αννούλα. Επειτα η Αννα. Στο τέλος, η κυρία Αννα. «Η κυρία Αννα δίνει παράσταση!» Για όλους. Παράσταση για την παράσταση. Παράσταση για το θέατρο. Για τη θεατρίνα. Και… ο συναγερμός στη γειτονιά (της) που λέγαμε.

Κρατήστε το παραπάνω περιστατικό. Και αφεθείτε σε αυτά που έρχονται. Σκόρπια. Δίχως σειρά και συνέχεια. Σαν τη ζωή ένα πράγμα.

Πάμε λοιπόν. Η μικρή Αννα, που μόλις είχε κλείσει τα 17, σε ακάματο μάθημα με τον – μέντορά της – Θάνο Κωτσόπουλο. Η Αννα απέναντι στον Δημήτρη Ροντήρη. Με τον Δημήτρη Μυράτ. Δίπλα στον Αγγελο Τερζάκη. Με τη Μαρίκα Κοτοπούλη – την οποία θαύμαζε πολύ ο πατέρας της. Τι μπορεί, άραγε, να συμβεί σε ένα κορίτσι, διψασμένο για ρόλους ζωής και καριέρας, ύστερα από αυτή την παρέλαση προσωπικοτήτων, θεατρανθρώπων, δασκάλων;

Αλλη σκηνή. Κάτω η Αθήνα ανάβει τα φώτα της και η Αννα, λουσμένη στα φώτα, κάνει τα καθίσματα στο θέατρο του Λυκαβηττού να τρίζουν από τη στεντόρεια φωνή της. Μετά τα φώτα, όμως, ακολουθεί το σκοτάδι.

Οι συνταγματάρχες τής κλείνουν το θέατρο, της παίρνουν το διαβατήριο, ακυρώνει παραστάσεις εκτός συνόρων όπου τη ζητούσαν όσο η φήμη της, σαν το βότσαλο στη λίμνη, έστελνε κύκλους ώς την όχθη που έσκαγαν, μακριά, τα ευρωπαϊκά ύδατα. Τώρα πια ακούγεται μόνο το επίμονο τικ τακ της γραφομηχανής.

Η δακτυλογράφος Αννα έχει έναν επιπλέον λόγο να τα χτυπάει. Κάποιοι τής έκλεισαν την πόρτα του θεάτρου (προσωρινά), όμως ο εισαγωγέας – εξαγωγέας σύζυγός της Γιώργος Μαρινάκης (άλλοτε πρωταθλητής στο τριπλούν, ο «αρκουδόμαγκας», σύμφωνα με έναν μύθο που θέλει αυτή τη λέξη στο στόμα της Μαρίκας Κοτοπούλη) τη χρειάζεται στην εταιρεία του. Εστω και για δακτυλογράφο.

Αλλα φώτα. Φλας αυτή τη φορά. Ιδρύεται η Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης, παλιό όνειρο της βουλευτού πλέον Αννας Συνοδινού. Η ασφάλιση των ηθοποιών, από τον θώκο της υφυπουργού Κοινωνικών Ασφαλίσεων, δεν έχει φλας. Εχει ουσία.

Ας κλείσουμε τη σειρά των περιστατικών με ένα ωραίο παραμύθι (ζωής). Για τη μικρούλα που γεννήθηκε σε ένα από τα κρεβάτια του ίδιου ξενοδοχείου στο οποίο δούλευαν οι γονείς της, καρπός του έρωτά τους στη «Μεγάλη Βρεταννία» όπου γνωρίστηκαν και βαφτισμένη με το όνομα της Αγίας Αννας Λουτρακίου.

Και τώρα συνδέστε όλα αυτά τα περιστατικά με θεατρικές (και ελάχιστες κινηματογραφικές ή τηλεοπτικές) ερμηνείες. Με φωνή στεντόρεια. Με στόμφο. Αλλά και ψυχή. Με κόπο και ιδρώτα στο μέτωπο, όσο και νάζι. Με μια ομορφιά πολυθρύλητη, την οποία πολύ αγάπησαν τα φώτα, αλλά και με μια βαρύτητα, με βήμα και φωνή σταθερή, με στάση ανυποχώρητη, που την ακολουθούσαν όταν η ομορφιά «έφυγε για τη θυμέλη του ουρανού», όπως μάλλον υπερβολικά μελιστάλακτα τιτλοφόρησαν κάποιοι κείμενο για την αποδημία της.

Προσθέστε όλες αυτές τις ερμηνείες, από τη Βοσκοπούλα (με τον αγαπητικό της) μέχρι την Κοντέσσα Βαλέραινα, χιλιόμετρα πάθους, λυγμών, χαμόγελων, ταφτάδων, αναστεναγμών, χιτώνων. Διότι όλα αυτά ήταν η Αννα Συνοδινού. Που δεν έφυγε. Τη χάσαμε.

Βέκια, θα πουν οι νεότεροι.

Με εκείνο το στομφώδες «παλιακό» στυλ, που στην εποχή των σκηνοθετικών τρικ και των έμμονων σκηνοθετικών ιδεών οι οποίες προτρέχουν του κειμένου, της ουσίας και του λόγου κάποιοι θεωρούν ξεπερασμένο.

Ξεχάστε όλα τα περιστατικά και τα παραμύθια. Ξεχάστε και το «βέκιο» των θεατρικώς επαϊόντων του σήμερα. Αν για κάποιον λόγο γράφτηκαν αυτές οι γραμμές που διαβάζετε, είναι για να καταγραφεί τι σήμαινε η Αννα Συνοδινού που χάσαμε. Αυτή η επαφή με τη ρίζα. Με την αστική ελληνική ρίζα (στα χρόνια που ό,τι αστικό υπήρχε χάνεται). Με τη θεατρική ρίζα. Της επαφής με τον λόγο και την ουσία. Του κειμένου που διαβάζεται, βιώνεται βαθιά και αναπνέεται επί σκηνής. Αναπλάθει. Και διαπλάθει.

Αλλά και των θεατρίνων που ήθελαν να είναι θεατρίνοι κάθε στιγμή της ζωής τους και το απέπνεαν από κάθε τους κύτταρο. Των ποιούντων ήθος που ήθελαν να πιστεύουν και να δείχνουν ότι η τέχνη είναι ζωή και η ζωή τέχνη.

Η Ιστορία θα δείξει αν είναι «βέκια» όλα αυτά και όχι παρακαταθήκες από το παρελθόν για το μέλλον του δικού μας θεάτρου. Πόσο θα κρατήσει τα σκηνοθετικά τρικ στην Ιστορία και πόσο την υπηρεσία του Λόγου και της ουσίας.

Ενα είναι σίγουρο (και από το πρωί της Πέμπτης δεδομένο): με το ένα χέρι της τα κρατούσε όλα αυτά η Αννα Συνοδινού. Μαζί με ένα μυθικό παρελθόν του ελληνικού θεάτρου το οποίο την έδεσε από τα 17 της στο άρμα του και την έσερνε «σκλάβα», όπως οι Αχαιοί την Εκάβη, σε μια τέχνη-πρόσφορο, που λυτρώνει. Που ξέρει να λυτρώνει, μέσα από την ορχηστική τέχνη, πανάρχαια, πανανθρώπινη και διαχρονική.

Με το άλλο της χέρι κρατιόταν από το σήμερα ή από τα αντικείμενα, τα υφάσματα, τα στολίδια που συνάρμοζε σε παραμυθένια σκηνικά, όσο οι νύχτες της είχαν λιγότερα φώτα. Και, αίφνης, έπαψε να κρατιέται.