Ελληνικά Α΄

Η ελληνική δραματουργία περνάει κρίση. Ενώ ακόμη είναι δρώντες μεταξύ μας και με ανέκδοτα έργα στα συρτάρια τους συγγραφείς που δημιούργησαν τη σημαντική μετακαμπανελλική τοιχογραφία, δεν ανεβάζονται ή, αν θέλετε, δεν προσφέρεται η γραφή τους προς ερμηνεία από τους νεότερους θιάσους που καταφεύγουν είτε σε απλουστευτικές, σχεδόν δίκην κόμικς, διασκευές των κλασικών (όπου βέβαια δεν πληρώνουν και πνευματικά δικαιώματα) είτε επιστρατεύουν τα απαρχαιωμένα εδώ και μισό αιώνα «πρωτοποριακά» υβρίδια, το θέατρο ντοκουμέντο, το θέατρο έρευνα, το θέατρο ρεπορτάζ και ως σωσίβιο, στην ανυπαρξία, λόγω οικονομικής κρίσης, κεφαλαίων, στους μονολόγους από διάσημα ελληνικά και ξένα πεζογραφήματα.

Το τελευταίο μάλιστα είναι ευρωπαϊκή μόδα μπρεχτικής, τάχα μου, θεωρητικής θεμελίωσης περί επικού θεάτρου. Τόσο καταλαβαίνουν από Μπρεχτ. Ο μεγάλος δραματουργός και σκηνοθέτης, όταν έκανε θεατρική διασκευή π.χ. τη «Μάνα» του Γκόρκι, αναφερόταν σ’ ένα κείμενο μαρξιστή που είχε την ίδια ιδεολογική καταγωγή με τον ίδιο. Ενα μειράκιον σήμερα που δηλώνει άθεο και αναρχικό, μόνο στο ταμείο ποντάρει όταν διασκευάζει ως μονόλογο διήγημα του κολλυβά χριστιανού Παπαδιαμάντη.  

Εξάλλου, ο Μπρεχτ στις μεγάλες οικονομικές ανάγκες στη μεσοπολεμική (1918-1938) περίοδο, όταν συνεργαζόταν με τον μαρξιστή Πισκάτορ στο προλεταριακό θέατρο και συχνά ανέβαζαν στη σκηνή από τον δρόμο διαδηλωτές με πλακάτ, όταν ένα βράδυ κοιτώντας από την κουίντα διαπίστωσε πως στις πρώτες σειρές κάθονταν γνωστοί καπιταλιστές, έμποροι και επιχειρηματίες, και όταν ο Πισκάτορ ψιθύρισε «Γι’ αυτούς παίζουμε;», ο κυνικός Μπρεχτ απάντησε: «Αυτοί έχουν χρήματα να φθάσουν στο ταμείο»!

Υπάρχει και σήμερα ένα δραματολόγιο εν κρίσει. Και όσοι σέβονται το επάγγελμά τους γνωρίζουν τους νόμους της αγοράς, τη στάθμη μόρφωσης του κοινού και τα παραδοσιακά στοιχεία που παλαιόθεν συγκροτούν τον ερμηνευτικό κώδικα της θεατρικής μιμήσεως.

Δυστυχώς, με μια πρόχειρη περιοδεία στα θεατρικά μας πράγματα και πεπραγμένα διαπιστώνει κανείς μια αλαζονική περίσσεια ερασιτεχνισμού και με τις δύο σημασίες του όρου και την προσπάθεια κάποιων φανατικών για θέατρο νέων να εκφραστούν ερήμην μέσων, μεθόδων και αισθητικών αρχών καθώς και μια εγωτική, αυτιστική και τσαπατσούλικη μπουγάδα από πάσης φύσεως κουρελούδες και ράκη από το θεατρικό γιουσουρούμ.

Τόσο που μέσα στην ασφυξία των δύο αυτών ερασιτεχνικών μυλολίθαρων να αισθάνεται ότι ανασαίνει έστω και σαν νήπιο όταν βλέπει επαγγελματίες που τιμούν και την καριέρα τους αλλά κυρίως το κοινό, να υπηρετούν ένα θέατρο που παραπέμπει στα γνωστά αλλά έντιμα στερεότυπα. Αυτό το θέατρο δεν απευθύνεται σε μια απροσδιόνυση και αποπροσανατολισμένη νεολαία που κουβαλάει την ιντερνετική αισθητική και ηθική αλλά στον παραδοσιακό εργάτη που διψά για θεατρική τροφή, τον μεσοαστό και τον επιστήμονα που δεν τρέφεται με εξωτικά και αποικιακά θεατρικά εδώδιμα.  

Από την εποχή που ο Διαφωτισμός και στο θέατρο εγκατέλειψε τις τραγωδίες των βασιλέων και των επωνύμων και στράφηκε στον αστό και αργότερα στον προλετάριο (από τον Σίλερ έως τον Γκόρκι), το θέατρο σχεδίαζε τη δομή του πάνω στον ορθολογισμό και στην αριστοτελική πορεία αιτίου – αιτιατού. Ο Ιψεν ομολογούσε την οφειλή του στο γαλλικό μπουλβάρ, το ίδιο ο Στρίντμπεργκ και από κοντά ο Τσέχοφ και απέναντι ο Ο’Νιλ, ο Αρ. Μίλερ, ο Τεν. Ουίλιαμς, ο Αλμπι και βέβαια ο Πιραντέλο, ο Ντε Φιλίπο, ο Ανούιγ, ο Αρμπούζοφ, ο Καρατζιάλε, ο Πίντερ. Και σε μας ο Ξενόπουλος, ο Μελάς, ο Χορν, ο Λιδωρίκης, ο Τερζάκης και οι μεγάλοι της λεγόμενης φαρσοκωμωδίας. Ολοι ακολουθούσαν τον καμβά, το πατρόν τού «καλά δομημένου έργου».

Ο Μπρεχτ, γέννημα του γερμανικού καμπαρέ και της μαρξιστικής αγκιτάτσιας, εκκινώντας από την τεχνική και τη δομή αλλά και την επιθετικότητα του Καρλ Βάλεντιν, ενός εξαίσιου κομπέρ, συγγραφέα, ποιητή, μουσικού, σατιρικού, πρότεινε το δικό του επικό και εν συνεχεία διαλεκτικό θέατρο. Και για να στηρίξει τη θεωρία του κατέφυγε συχνά στον Σαίξπηρ, στον Σίλερ και στην κινεζική όπερα, στο Καμπούκι και στην αρχαία τραγωδία («Αντιγόνη»). Αρα αναπαρήγαγε στέρεες και βέβαιες φόρμες για να αρθρώσει το καινούργιο ιδεολογικό του οπλοστάσιο.

Από τη μεγάλη αυτή περιπέτεια ο μόνος που είναι νησίδα εκτός χάρτη είναι ο Μπέκετ. Αλλά αυτός είναι άλλου είδους ταραχή. Αυτός έκλεισε την παρένθεση του τραγικού που άνοιξε ο Αισχύλος. Σε παλιά μου τυπωμένη διάλεξη, «Αισχύλος και Μπέκετ», πριν από 40 χρόνια, έχω διεξοδικά αναφερθεί σ’ αυτό το διώνυμο.

Μακρύς ο πρόλογος για να αναφερθώ στη συγκινητική προσπάθεια που γίνεται στις παρυφές του μεγαλοαστικού κέντρου της Αθήνας, σε ένα στενό στον Νέο Κόσμο, όπου η Μαίρη Βιδάλη έχει δημιουργήσει τη μικρή θεατρική της κατακόμβη και υπηρετεί με συνέπεια και αφοσίωση το θέατρο της παραδοσιακής δομής και ιδεολογίας.

Φέτος η σκηνή μοιράζεται με δύο παραγωγές. Ο Γιώργος Χριστοδούλου, συγγραφέας και με μεράκι ερευνητικό (είναι δημοσιογράφος), ειδικεύεται σε αναψηλάφηση σημαντικών βίων ανθρώπων της ελληνικής πνευματικής ζωής με ιδιάζοντα στοιχεία δραματικού ενδιαφέροντος. Σημειώνω πως έχουν ανεβαστεί το βραβευμένο με κρατικό βραβείο έργο του για την «Κοιμωμένη του Χαλεπά» και πρόσφατα (έχω ασχοληθεί) η τραγική ερωτική ιστορία και το τέλος της Πηνελόπης Δέλτα.

Τώρα η Μαίρη Βιδάλη ερμηνεύει με κύρος και σεμνότητα, όπως επιβάλλει το θέμα, την πορεία προς το μαρτύριο της αντιστασιακής ηρωίδας Λέλας Καραγιάννη που θυσιάστηκε αφήνοντας ορφανά πέντε παιδιά!

Στον ίδιο αυτόν χώρο, το Διάχρονο Θέατρο, τις άλλες μέρες παίζεται ένα καλά δομημένο, κατά τα πρότυπα του αστικού δραματουργικού κώδικα, έργο του Γιώργου Βασιλειάδη. Τίτλος, «Χωρίς όρια». Είναι ένα καλογραμμένο αστικό δράμα με εσωτερική συνοχή, με καλή διαγραφή χαρακτήρων και κλιμακούμενη συγκρουσιακή ένταση. Είναι η ερωτική έξοδος μιας έως τώρα μετρημένης χήρας, μητέρας μεγάλου επαγγελματία γιου, που ανακαλύπτει τον έρωτα σε μια ανοίκεια για την τάξη της, την ηλικία της και την ηθική της σχέση.

Η πορεία από τη διαθεσιμότητα, τον δισταγμό έως την παράδοση σ’ ένα βίαιο πάθος γίνεται με τεκμηριωμένα από τη ζωή περιστατικά.

Η σκηνοθεσία είναι του συγγραφέα, τα σκηνικά και τα κοστούμια του Σεπεντζή, οι φωτισμοί του Δανεσή και η μουσική επιμέλεια του Γ. Πολύζου που έγραψε και τραγούδια.

Χαιρετίζω την επιστροφή στο θέατρο μιας ταλαντούχας ντάμας πια, της Μαίρης Ευαγγέλου. Σε μια εποχή που οι θεατρικές ντάμες σπανίζουν, η σκηνική γοητεία, η ευστροφία, η έξοχη ατάκα και η σημαίνουσα σιωπή προοιωνίζονται μια δεύτερη καριέρα σε μια ηθοποιό που ξεκίνησε ως παιδί-θαύμα αλλά δεν παγιδεύτηκε στο είδος εκείνο.

Δίπλα, η Αθηνά Δόμβρου κάνει κι αυτή την έκπληξη. Ερμηνεία ώριμη με μια αίσθηση του χιούμορ εκρηκτική και μια επίσης υποβόσκουσα ερωτική εμπειρία.

Ο Αγγελος Δεληκάρης και η Γωγώ Κωβαίου, μετρημένοι και σαφείς υποκριτικά.

Ο Κλεάνθης Βαρσαμούλης με στέρεη παρουσία και έξοχη μουσικότητα (είναι και χορευτής παραδοσιακών χορών και σπουδασμένος μουσικός) παρά την απειρία του (γεννήθηκε το 1991) έχει προσόντα εξελίξιμα και φιγούρα αγγελική!

«Χωρίς όρια»
Συγγραφέας: Γιώργος Βασιλειάδης
Σκηνοθεσία: Γιώργος Βασιλειάδης
Σκηνικά: Χάρης Σεπεντζής
Ερμηνείες: Μαίρη Ευαγγέλου, Κλεάνθης Βαρσαμούλης, Αθηνά Δόμβρου, Γωγώ Κωβαίου, Αγγελος Δεληκάρης

«Λέλα Καραγιάννη»
Συγγραφέας: Γιώργος Α. Χριστοδούλου
Σκηνοθεσία: Γιώτα Κουνδουράκη
Σκηνικά – κοστούμια: Χάρης Σεπεντζής
Ερμηνεία: Μαίρη Βιδάλη
Που: Και οι δύο παραστάσεις στο Θέατρο Διάχρονο (Πυθέου 52, Νέος Κόσμος, τηλ. 210-7233.229)