[Ευρωπαϊκό όνειρο] Annus horribilis

Από κάθε άποψη, το 2015 υπήρξε annus horribilis, έτος τρομερό, απελπιστικό, τόσο για την Ευρωπαϊκή Ενωση όσο και για την Ελλάδα. Οτιδήποτε θα μπορούσε να πάει στραβά μέσα στο έτος 2015 σχεδόν πήγε. Η Ελλάδα βρέθηκε στο χείλος της εξόδου τόσο από την ευρωζώνη όσο και από το καθεστώς των ρυθμίσεων Σένγκεν για τη ελεύθερη διακίνηση ατόμων. Ουσιαστικά στο χείλος εξόδου από την  Ευρωπαϊκή Ενωση. Ευτυχώς, την τελευταία στιγμή επεκράτησε στοιχειώδης σωφροσύνη και τα χειρότερα απεφεύχθησαν. Το 2016 βρίσκει την Ελλάδα ως πλήρες μέλος του συστήματος της Ενωσης και αυτό κάτω από τις περιστάσεις είναι σημαντικό, αν και κάτω από άλλες, ομαλότερες συνθήκες, θα ήταν το εντελώς αυτονόητο. Αλλά το γεγονός αυτό δεν σημαίνει καθόλου ότι ο κίνδυνος της εξόδου έχει απομακρυνθεί οριστικά και τελεσίδικα. Ο κίνδυνος του Grexit  (εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη) παραμένει ως μια επιλογή για όλους αυτούς στην Ευρώπη που τείνουν να θεωρούν ότι η Ελλάδα είναι τελικά μια αθεράπευτα «μη μεταρρυθμίσιμη χώρα» και, επομένως, σχετικά σύντομα θα επανακάμψουν τα προβλήματα υλοποίησης του προγράμματος διάσωσης.  

Από την άλλη μεριά, όμως, υπάρχει μια ευάριθμη ομάδα κρατών-μελών η οποία πιστεύει ότι το θέμα αποχώρησης χώρας από την ευρωζώνη θα πρέπει να αποκλεισθεί, ιδιαίτερα σε μια περίοδο ισχυρών υπαρξιακών προκλήσεων (Προσφυγικό κ.λπ.) και τη στιγμή που η Ενωση αντιμετωπίζει το ισχυρό ενδεχόμενο να έχει μια απώλεια μέσα στο 2016, με την έξοδο δηλαδή της Βρετανίας (Brexit). Επομένως, ισχύει σε παραλλαγή ο αφορισμός του O. Wilde «να χάσει η Ενωση μια χώρα-μέλος μέσα στο 2016 θα ήταν καταστροφή, να χάσει όμως δύο θα ήταν πραγματική απερισκεψία»!  Αρα, το πιθανότερο σενάριο είναι ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει ως πλήρες μέλος της Ενωσης, αν και το καίριο ερώτημα είναι «τι είδους πλήρες μέλος;». Θα επιστρέψει ως ισότιμο και κανονικό μέλος του συστήματος ή θα παραμείνει μια προβληματική, παθογενής περίπτωση; Σχεδόν όλοι συμπίπτουν: η επιστροφή στην κανονικότητα δεν διαφαίνεται άμεσα στον ορίζοντα.

Το ίδιο ερώτημα όμως εγείρεται κατά κάποιο τρόπο και για την ίδια την Ευρωπαϊκή Ενωση. Θα μπορέσει μέσα στο 2016 να ξεπεράσει ή, τέλος πάντων, να τιθασεύσει τις υπαρξιακού περιεχομένου κρίσεις που αντιμετωπίζει και ειδικότερα την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση; Η εκτίμησή μου είναι ότι, παρά τις δυσκολίες, η Ενωση θα προχωρήσει μέσα στο 2016 σε βαθύτερη ενοποίηση ως απάντηση στην κρίση. Και έτσι δεν αποκλείεται το 2016 να είναι κάπως καλύτερο αλλά όχι και annus mirabilis…

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών