«Αφήστε τη Δικαιοσύνη να κάνει τη δουλειά της»

Μαθήματα για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης που αποτελεί τον πυρήνα  της λειτουργία του κράτους δικαίου παρέδωσε χθες η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ευτέρπη Κουτζαμάνη από το βήμα της 31ης Τακτικής Γενικής Συνέλευσης της Ενωσης Εισαγγελέων Ελλάδος. Η ανώτατη εισαγγελική λειτουργός, με το θεσμικό βάρος του ρόλου της έστειλε σαφές μήνυμα προς την εκτελεστική εξουσία: Αφήστε τη Δικαιοσύνη ανεξάρτητη να επιτελέσει το έργο της, μακριά από εμφανείς ή αφανείς παρεμβάσεις.

Δεν είναι τυχαίο ότι η ομιλία της Ευτέρπης Κουτζαμάνη, η οποία για τελευταία φορά απευθύνθηκε στους συναδέλφους της με την ιδιότητα της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου καθώς τον Ιούνιο του 2016 αποχωρεί από το δικαστικό σώμα, λόγω συμπληρώσεως ορίου ηλικίας, εισέπραξε το δυνατό χειροκρότημα των συναδέλφων της, που την επευφημούσαν και κατά τη διάρκεια της τοποθέτησής της.

Ηταν η επιβεβαίωση πως τα λόγια της δεν είχαν θεωρητική σημασία για τους εισαγγελείς όλων των βαθμίδων που βρίσκονταν στην αίθουσα του Δικηγορικού Συλλόγου της Αθήνας. Οσα είπε η ανώτατη εισαγγελέας, βρήκαν απευθείας τον στόχο τους. Κοινός παρονομαστής στις τοποθετήσεις του συνόλου σχεδόν των ομιλητών που πέρασαν από το βήμα της Συνέλευσης της Ενωσης Εισαγγελέων Ελλάδος ήταν οι αναφορές στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Εννοια που είναι μεν συνταγματικώς κατοχυρωμένη, αλλά «το αυτονόητο δεν είναι πάντα δεδομένο, αντίθετα αποτελεί πολλές φορές ζητούμενο» όπως εύστοχα παρατήρησε κάποιος από τους εισαγγελικούς λειτουργούς.

Στην πρώτη γραμμή

Τα προβλήματα της Δικαιοσύνης – κενά σε οργανικές θέσεις δικαστών και εισαγγελέων, έλλειψη δικαστικών αιθουσών για την ταχεία εκδίκαση των υποθέσεων, έλλειψη μηχανογράφησης, κενά δικαστικών υπαλλήλων, βραδύτητα στην απονομή δικαίου – μπορεί να απασχόλησαν τις εργασίες της Ενωσης Εισαγγελέων αλλά χθες στην πρώτη γραμμή βρέθηκε το ζήτημα της ανεξαρτησίας των δικαστικών λειτουργών.

Ιδιαίτερη εντύπωση μάλιστα προκάλεσε το γεγονός ότι το κυρίαρχο αυτό ζήτημα δεν ετέθη ως θεωρητικός προβληματισμός σε κάποια σεμινάριο πρωτοετών φοιτητών της Νομικής αλλά  μονοπώλησε το ενδιαφέρον στην Ενωση Εισαγγελέων από τα πιο επίσημα χείλη. Γεγονός, που όπως λένε οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ, δείχνει ότι κάποιοι επιχειρούν να αλλάξουν τα δεδομένα στο πεδίο της Δικαιοσύνης.

Οταν μάλιστα η ίδια η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου αποφασίζει να αναδείξει το κρίσιμο αυτό ζήτημα σε δημόσια ομιλία της παρουσία πολιτικών, πρώην ανώτατων εισαγγελέων, πλήθους εν ενεργεία συναδέλφων της και εκπροσώπων όλων των πολιτικών κομμάτων αυτό καταδεικνύει και το μέγεθος του προβλήματος.

Οπως μάλιστα υπογράμμισε σε μία αποστροφή του λόγου της η Ευτέρπη Κουτζαμάνη, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και των δικαστικών λειτουργών δεν είναι άνευ άλλου δεδομένη.

Αιχμές για παρεμβάσεις

«Οι παράγοντες που μπορεί να οδηγήσουν σε φαλκίδευση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης είναι είτε εξωτερικοί και άσχετοι με τη Δικαιοσύνη είτε εσωτερικοί, δηλαδή παράγοντες που έχουν σχέση με τους ίδιους τους δικαστικούς λειτουργούς. Στην πρώτη κατηγορία μπορεί να περιληφθούν βούληση και προσπάθειες, εμφανείς ή αφανείς, των άλλων δύο λειτουργιών, και κυρίως της εκτελεστικής, αλλά και των κομμάτων και του Τύπου να απονευρώσουν τη Δικαιοσύνη με σκοπό να την καθιστούν θεραπαινίδα του, προκειμένου να επιτύχουν διάφορους πολιτικούς στόχους, άσχετους με την απονομή του δικαίου», είπε η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου.

Και αμέσως μετά με βάση την εμπειρία της περιέγραψε και τους τρόπους που επιλέγονται αναφέροντας χαρακτηριστικά παραδείγματα, με την υποσημείωση ότι δεν επιδιώκουν όλες οι κυβερνήσεις επεμβάσεις στη Δικαιοσύνη:

– Νομοθετικές παρεμβάσεις με τις οποίες περιορίζονται οι εξουσίες μιας μη αρεστής ηγεσίας  της Δικαιοσύνης ή παρέχονται εξουσίες σε αρεστές ηγεσίες.

– Πράξεις εύνοιας σε ορισμένους δικαστικούς λειτουργούς εκδηλούμενες ποικιλοτρόπως, οι οποίες δεν γίνονται χωρίς υστεροβουλία.

n Η μη διαχείριση των κονδυλίων του προϋπολογισμού  για τη Δικαιοσύνη από την ίδια τη Δικαιοσύνη, όπως συμβαίνει σε όλες τις χώρες της Ευρώπης.

– Υποδείξεις εμφανώς ή αφανώς, ευθέως ή συγκεκαλυμμένα, προς ποια κατεύθυνση θα πρέπει να κινηθεί η Δικαιοσύνη σε συγκεκριμένες υποθέσεις ή υποδείξεις προσώπων που είναι κατάλληλα να χειρισθούν συγκεκριμένες υποθέσεις.

– Επιδοκιμασία ή αποδοκιμασία δικαστικών ενεργειών, ενίοτε και ευθείες ή συγκεκαλυμμένες απειλές.

Μάλιστα, κάλεσε την κυβέρνηση να αντιμετωπίσει με περίσκεψη νομοθετική μεταβολή που θα δημιουργούσε, όπως είπε, προβλήματα στο μέλλον αν αλλάξει το πειθαρχικό δίκαιο των εισαγγελικών λειτουργών. (Σ.Σ.: αναφέρεται σε διάταξη που έχει περιληφθεί στο νομοσχέδιο για το σύμφωνο συμβίωσης με την οποία δίδονται για πρώτη φορά πειθαρχικές εξουσίες στον Πρόεδρο του Αρείου Πάγου). Οι κόκκινες γραμμές που χάραξε με την ομιλία της η Ευτέρπη Κουτζαμάνη, με όριο το ίδιο το Σύνταγμα και τη συνείδηση του δικαστικού λειτουργού, αποτελούν, όπως είπε ο γενικός γραμματέας της Ενωσης Δημήτρης Ζημιανίτης, «παρακαταθήκη» για τους  νεότερους εισαγγελείς.

Το ψήφισμα της Ενωσης Εισαγγελέων Ελλάδος
Τον προβληματισμό τους για το φαινόμενο των «επανειλημμένων, ατεκμηρίωτων και αόριστων δημοσίων δηλώσεων φορέων της εκτελεστικής λειτουργίας, οι οποίες δημιουργούν την εντύπωση ότι η Δικαιοσύνη δεν λειτουργεί στο καθεστώς νομιμότητας και αυτονομίας που της επιφυλάσσει το Σύνταγμα», εκφράζουν με ψήφισμά τους οι εισαγγελείς. Επιπλέον ζητούν μεταξύ άλλων την απόσυρση της διάταξης με την οποία επεκτείνεται στους προέδρους των Ανώτατων Δικαστηρίων η αρμοδιότητα άσκησης πειθαρχικής δίωξης όλων των δικαστικών λειτουργών των κατώτερων δικαστηρίων.