Ανθρωποι στο δόκανο

Σκοπός μου δεν είναι σε μια σελίδα που διακηρύσσει ότι διακονεί τη θεατρική κριτική να αναλώνομαι σε θεατρολογικά θέματα ή προβλήματα, αλλά και να αναλύω με τα κριτήρια της δραματολογίας θεατρικά κείμενα. Οφείλω λοιπόν μια εξήγηση σ’ ένα κοινό που μου κάνει την τιμή να με διαβάζει 45 χρόνια αδιαλείπτως. Αν και το θεωρώ αυτονόητο πως για να με παρακολουθούν συγχωρούν αυτή τη ζαβολιά. Διότι, κακά τα ψέματα, η θεατρική κριτική όπως νοείται και στη διεθνή της παράδοση αλλά και στην ένδοξη ελληνική (από τον Ξενόπουλο και τον Φώτο Πολίτη έως τον Λιγνάδη, τον Βαρβέρη, τον Δρομάζο κ.ά. για να μείνω στους μακαρίτες) γραφόταν με γνώμονα την αποτίμηση μιας συγκεκριμένης παράστασης ενός συγκεκριμένου θεατρικού κειμένου. Ο γράφων, όταν μπήκε το 1971 στον στίβο, θεώρησε με την εκπαιδευτική του εμπειρία πως ο πιθανός αναγνώστης μιας θεατρικής κριτικής είναι θεωρητικά άοπλος ώστε να διαθέτει είτε αμυντικά είτε επιθετικά όπλα – κριτήρια για να εκτιμήσει μια παράσταση.

Η μίζερη ελληνική εκπαίδευση δεν τον εφοδίαζε ούτε τον εφοδιάζει με ιστορία, μεθόδους, τεχνικές, σχολές, ύφος και αισθητικό ήθος ώστε να εισέρχεται προετοιμασμένος και επαρκής ως θεατής. Ως νέος που μεγάλωσα στην ελληνική επαρχία ήμουν, για να θυμηθώ τον Σεφέρη, «τραγικά αυτοδίδακτος» και αν έσπευσα δίπλα στη φιλολογική μου πανεπιστημιακή σπουδή να σπουδάσω και πρακτική του θεάτρου δίπλα σε μεγάλους δασκάλους, ήταν ακριβώς να επουλώσω τις χαίνουσες πληγές της θεατρικής μου απαιδευσίας.

ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Οταν δίδαξα στο Θεατρικό Τμήμα Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών επί 40 εξάμηνα στο μάθημα επιλογής, δίδαξα στους νέους θεατρολόγους ζώντες νεοέλληνες συγγραφείς (από τον Καμπανέλλη έως τον Χρυσούλη) αντιμετωπίζοντας και αντιδράσεις, αφού στο Πανεπιστήμιο πρυτανεύει η άποψη «διδάσκουμε νεκρούς που έχουν ήδη τελειώσει το έργο τους»! Είχα τότε τη χαρά να καλώ στο τελευταίο μάθημα τους συγγραφείς να απαντούν, συζητώντας με τους φοιτητές μου στο αμφιθέατρο, πάνω στις απορίες που είχε δημιουργήσει η επαφή με το έργο τους, δεδομένου πως στις εξετάσεις απαιτούσα να έχουν διαβάσει όλα – μα όλα – τα έργα των εν ενεργεία συγγραφέων μας. Και ήρθαν τότε και «απολογήθηκαν» Καμπανέλλης, Ζιώγας, Ποντίκας, Μάτεσις, Διαλεγμένος, Μανιώτης κ.ά.

Αν κάνω αυτή την αναγκαστικά προσωπική κατάθεση είναι γιατί συχνά, βλέποντας έργα φιλόδοξα και συχνά θεματικά ενδιαφέροντα, διαπιστώνω τεχνικές ελλείψεις, πράγμα που δημιουργεί εμπόδια στην κατανόηση εξαιτίας της ασυνέχειας στη διάπλαση των χαρακτήρων και των αλμάτων στη σκηνική αφήγηση. Βλέποντας τα τελευταία χρόνια τη θεσμική φιλοδοξία του Θοδωρή Αθερίδη να γράψει θέατρο, εν πρώτοις αναγνωρίζει κανείς ότι έχει σοβαρές και τίμιες απέναντι στο θέατρο προθέσεις. Εχει αποδείξει πως τον απασχολούν καίρια προβλήματα, ηθικά και πολιτικά, μεγάλες απορίες στις διανθρώπινες σχέσεις, όπως τις διέλυσε και τις υπονόμευσε ο σύγχρονος τρόπος ζωής. Ο Αθερίδης είναι ένα πολιτικά σκεπτόμενο πρόσωπο. Αλλά συχνά πελαγοδρομεί τεχνικά.

Τώρα παρουσιάζει στο Μικρό Παλλάς το έργο του «Δοξαπατρή» όπου δύο οικογένειες που συνδέονται με προβληματικές, κυρίως ερωτικές, σχέσεις, ταλανίζονται από προσωπικά πάθη, τα οποία όμως παροξύνονται από τα διάχυτα σύγχρονα προβλήματα μιας κοινωνικής, ιδεολογικής και ψυχολογικής παθογένειας.

Ο Αθερίδης ξέρει να γράφει θέατρο και αυτό φαίνεται στις επιμέρους σκηνές. Αν τις δεις αυτόνομα χαίρεσαι και τον λόγο, και τον ρυθμό τους, και τις εντάσεις, και τη γνώση των ψυχολογικών μηχανισμών αιτίων και κινήτρων. Τα πρόσωπα που κυκλοφορούν στη σκηνή έχουν αυτά καθ’ εαυτά μια ενδιαφέρουσα σκηνική βιογραφία και ιδιάζοντα ψυχισμό που διατρέχει το διάνυσμα: κυνισμός, ειρωνεία, πάθος, ιδιομορφία, εξέγερση, παθητικότητα, επιθετικότητα, αγάπη για ζωή, ροπή προς αυτοκαταστροφή, πίστη και απιστία. Γνωστά σύνδρομα των πρωτολείων που θέλουν να τα πουν όλα σε δύο ώρες.

Παρ’ όλα αυτά, ενδιαφέροντα και ερεθιστικά. Ιδιαίτερα όταν στο τέλος της σκηνικής αφήγησης τα δρώντα πρόσωπα αυτοαναλύονται σε θαυμάσιους μονολόγους, το έργο απογειώνεται.

Τι λείπει λοιπόν; Το δίχτυ ασφαλείας, ο καμβάς, ο ιστός που συνέχει τα επιμέρους. Να το πω με όρους της υφαντικής (εξάλλου, γιατί μιλάμε για ύφος; Από το «υφαίνω» κατάγεται). Είναι απαραίτητα στον αργαλειό της δραματουργίας το υφάδι και το σχέδιο του χαλιού, αλλά πρέπει να εξασφαλιστεί και η εγγύηση του υφαντού, το στημόνι.

Αλλά το θεματικά άκρως ενδιαφέρον κείμενο του Αθερίδη βρήκε μια εξαίσια υποστήριξη από μια ομάδα ταλαντούχων ηθοποιών που ο ίδιος ως σκηνοθέτης καθοδήγησε. Ας ξεκινήσω από ένα νέο φαινόμενο ανερχόμενου ταλέντου με δυναμική πυραύλου. Πρόκειται για τον Λευτέρη Ελευθερίου. Αυτός ο νέος καλλιτέχνης έχει φυσικά προσόντα αλλά και καλλιεργημένη εξωτερική και εσωτερική τεχνική που τον οδηγούν σε συνθέσεις βάθους και εκπλήσσοντος πλάτους.

Η Ευαγγελία Συριοπούλου ανεβαίνει συνεχώς σε περιοχές δυσπρόσιτες. Εχει θηριώδη τεχνική και εξέχουσα αίσθηση του μέτρου. Η νεαρότατη Φωτεινή Αθερίδου αναγέλλει μια πολύ ενδιαφέρουσα μπριόζα καρατερίστα με σημαντικές ευχέρειες. Ο Γιάννης Πάτσης ακολουθεί κατά πόδας ευοίωνα.

Η Ρένια Λουιζίδου με τη γνωστή της σκηνική σιγουριά, την υποδόρια ειρωνεία και τη σπιρτάδα στα μάτια πλάθει ρόλο διακριτό. Ο ίδιος ο Αθερίδης σε έναν απροσδόκητο ρόλο που έγραψε για τον εαυτό του έδωσε μια μελαγχολία, μια φιλοσοφική «αηδία ζωής» και μια ανοιχτή αναστοχαστική διερώτηση που καθηλώνει.

Η Πέμη Ζούνη, τέλος, μαστόρισσα τεχνικής, με βαθύρριζη αισθαντικότητα και διαθεσιμότητα που συνεχώς διαψεύδεται αλλά επιμένει, δίνει ρέστα.

Ωραίοι χώροι που κατασκεύασε η Αθανασία Σμαραγδή και ευφάνταστα τα κοστούμια του Αγι Παναγιώτου.

«ΚΟΝΤΡΑΞΙΟΝΣ» ΣΤΟ ΑΛΚΜΗΝΗ. Η Πέμη Ζούνη ως δασκάλα διεισδυτικής σκηνοθέτησε στο θέατρο Αλκμήνη και το έργο «Κοντράξιονς» του Μάικ Μπάρτλετ με δύο ταλαντούχες μαθήτριές της.

Είναι ένα πικρό σχόλιο πάνω στον οδοστρωτήρα των καπιταλιστικών εργασιακών σχέσεων, απάνθρωπων και εξουθενωτικών. Η Αναστασία Χαριτίδου και η Αγγελική Παρταλίδου έχουν και προσόντα εξελίξιμα, και αίσθηση του μέτρου, και σκηνική παρουσία. Η δασκάλα τους θα είναι περήφανη.

Σκηνοθεσία: Θοδωρής Αθερίδης
Σκηνικά: Αθανασία Σμαραγδή
Κοστούμια: Αγις Παναγιώτου
Παίζουν: Θοδωρής Αθερίδης, Πέμη Ζούνη, Ρένια Λουιζίδου, Λευτέρης Ελευθερίου, Ευαγγελία Συριοπούλου, Φωτεινή Αθερίδου, Γιόσι
Πού: Κάθε Τετάρτη με Κυριακή στο Μικρό Παλλάς (Αμερικής 2, τηλ. 210-3210.025)